Цар Едип (драма од Софокле)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Цар Едип - драма (трагедија) од старогрчкиот писател Софокле. Таа е една од трите драми на Софокле инспирирани од митот за Едип.

Ликови[уреди | уреди извор]

  • Едип - цар на Теба.
  • Свештеникот на Зевс - предводник на група граѓани на Теба.
  • Креонт - брат на Јокаста.
  • Јокаста - мајка и сопруга на Едип.
  • Хорот - составен од тебански старци.
  • Тиресиј - слеп пророк.
  • Гласникот од Коринт - човекот кој го донесол бебето Едип во Коринт.
  • Овчарот - човекот кој го спасил бебето Едип во планината.
  • Гласникот од дворот на Едип.

Содржина[уреди | уреди извор]

Драмата „Цар Едип“ се состои од четири чина.
Група граѓани од Теба доаѓаат кај Едип, со молба да му помогне на градот што страда во невидени маки. Тогаш, пристигнува Креонт кого Едип го испратил во храмот на Аполон во Питија, со цел да побара совет од богот. Креонт им соопштува на луѓето дека единствениот спас за Теба е да го пронајдат и казнат убиецот на претходниот цар, Лај. Тогаш, Едип се заколнува дека ќе ја дознае вистината за убиството на царот Лај и дека виновникот ќе биде убиен или прогонет од градот.
Во дворот на Едип пристигнува слепиот пророк Тиресиј, кој најпрвин не сака да ја соопшти вистината, но кога Едип го обвинува за зли намери, пророкот во скриена форма му соопштува дека Едип е убиецот на царот Лај. Едип, бесен од неговите зборови, го брка пророкот и го неоправдано го обвинува Креонт дека сака да му го земе престолот. Расправијата меѓу Едип и Креонт ја прекинува Јоакста, која потоа му раскажува дел од историјата на царот Лај - како му било проречено дека ќе биде убиен од неговиот син, начинот и местото каде што бил убиен итн. Од тие зборови, Едип се вознемирува, зашто почнува да го мачи сомнежот дека тој е злосторникот кој го бара. Имено, тој се потсетува дека непосредно пред да дојде во Теба, на една раскрсница во планината, убил еден благородник со неговата придружба.
Во дворот на царот Едип доаѓа гласник од Коринт, со веста дека умрел тамошниот цар Полиб и дека тамошните жители бараат Едип да им биде цар. Исто така, тој му кажува на Едип дека Полиб не е неговиот вистински татко, туку дека тој само го посвоил при што токму гласникот му го предал бебето Едип на Полиб, а нему му го дал овчарот на Лај. Тогаш, во дворот го повикуваат и овчарот, кој најпрвин не сака да ја каже вистината, но притиснат од заканата на Едип, најпосле кажува дека Јокаста му го дала бебето за да го однесе во планината, но тој се сожалил и му го дал бебето на овчарот од Коринт.
Така, страшната вистина излегува на видело: јасно е дека Едип е син на царот Лај, дека си го убил својот татко и дека се оженил со својата мајка. Потресена од страшната судбина, Јокаста се затвора во својата соба и извршува самоубиство, а Едип самиот се ослепува, не сакајќи да погледне во очите на луѓето поради срамот што го снашол. Креонт, како брат на Јокаста, станува нов цар на Теба, а Едип го замолува да го протера од градот и да се грижи за неговите деца.[1]

За драмата[уреди | уреди извор]

Во драмата на прв план е истакнато настојувањето на Едип да го пронајде виновникот за несреќата што го снашла градот. Тој е гонет од мислата да дојде до својата вистина, до вистината за себе и тоа е стожерот колу кој се врти целата драма.[2] Не постои драмско дело во историјата кое според својот универзален код може да се мери со „Цар Едип“, а Едип е вечен татко на подоцнежните драмски дела и ликови. На пример, тој претставува далечен предок на ликот Глостер од драмата на ШекспирКралот Лир“. Блескавата драматуршка структура, водена според начелата на современиот трилер, ѝ обезбедува на оваа драма трајно присуство меѓу најголемите дела на светското театарско наследство.[3]

Изданија на македонски јазик[уреди | уреди извор]

Издание на „Детска радост“ од 2013[уреди | уреди извор]

Во 2013 година, редакцијата „Детска радост“ ја објавила драмата „Цар Едип“. Преводот од српски јазик го направила Билјана Илиева; лектурата ја извршила Костадинка Солева; а ликовно-графичкото уредување било дело на Игор Добрески. Книгата, со димензии од 17 сантиметри и обем од 138 страници, била отпечатена во печатницата „Напредок“ од Тетово. Книгата е каталогизирана во НУБ „Св. Климент Охридски“ од Скопје, а ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-228-171-1.[4]

Извадоци од драмата[уреди | уреди извор]

  • Креонт: Сè што бараш, ќе пронајдеш, небараното само се оддалечува.[5]
  • Едип: Зборовите не го плашат тој што не се плаши од злоделата.[6]
  • Едип: Нема поблагородна должност за човекот од тоа да им помогне на другите.[7]
  • Хорот: Само со својата мудрост човек го надминува човека.[8]
  • Креонт: Добриот ум на подлегнува на злото. Не ме обвинувај без докази, само на основа на сомнеж. Неправедно е добрите да се прогласат за лоши и лошите за добри, без потврда. А, кој го отфрла добриот пријател, го отфрла животот свој драгоцен...[9]
  • Хорот: Брзањето не е од помош на правичната одлука.[10]
  • Хорот: Затоа, не нарекувајте го среќен ниту еден од смртниците пред неговиот суден ден, пред животот да му заврши, а никакво зло да не му се случи.[11]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013.
  2. Георги Сталев, „Софоклева Антигона - Или приказна за поразените“, во: Софокле, Антигона. Скопје: Наша книга, 1976, стр. 71.
  3. „Белешка за делото“ во: Софокле, „Цар Едип“. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 133-134.
  4. Софокле, „Цар Едип“. Скопје: Детска радост, 2013.
  5. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 11.
  6. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 23.
  7. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 24.
  8. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 39.
  9. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 49.
  10. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 50.
  11. Софокле, Цар Едип. Скопје: Детска радост, 2013, стр. 126.