Суфизам

Шест Суфи мастери, 1760 година

Суфизмот — мистички аспект на исламот. Суфија е човек што чека искуство пратено директно од Алах. Суфизмот најчесто се среќава во Иран и Турција, но застапен е и во Македонија во теќињата на дервишите. Покрај мажите, суфии биле и жени, како што е случајот со најпознатата суфи-светица, Рабија ел-Адевија (починала во 801 година), која аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината љубов кон Бога била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од пеколот, омраза кон ѓаволот или страст за рајот.

Историја

Рани корени

Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари.

Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. Рабија ел-Адевија, една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот.

Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото.

Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното.

Класичен развој

Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на шеријатот, туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина.

Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело Конференција на птиците, ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание.

Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се Мевлеви, познати по вртењето на дервишите, Бекташи, кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови.

Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура

Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како:

• „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.
• „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.
• „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.
• „Бахаудин“ - суфиска приказна.
• „Ардабили“ - суфиска приказна.
• „Халкави“ - суфиска приказна.
• „Сиапош“ - суфиска приказна.
• „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.
• „Халаби“ - суфиска приказна.
• „Нахас“ - суфиска приказна.
• „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.
• „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.
• „Рабија“ (Rabia) - турски филм од 1973 година, во режија на Осман Ф. Седен.
• „Рабија, првата жена-светица“ (Rabia, İlk Kadın Evliya) - турски филм од 1973 година, во режија на Суреја Дуру.