Пазарен ризик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Пазарен ризик (англиски: Market risk) е ризикот од промена на цените на финансиските инструменти.

Дефиниција на пазарниот ризик[уреди | уреди извор]

Пазарниот ризик претставува ризик од загуба како последица на промената на цената на финансиските инструменти наменети за тргување. Пазарниот ризик настанува како резултат на промена на цените на: акциите, валутите, дериватите, берзанските стоки и друго.[1]

Пазарниот ризик е составен од две компоненти, во зависност од причините кои го предизвикуваат:[2]

  • општ ризик, кој зависи од насоката на движењето на цените на финансиските инструменти (движењето на каматните стапки, девизните курсеви, цената на акциите, цените на стоките и друго); и
  • специфичен ризик, кој не е условен од насоката на движењето на финансиските променливи - нелинеарната изложеност и изложеноста на позициите за заштита од ризиците итн.

Мерење на пазарниот ризик[уреди | уреди извор]

За мерење на пазарниот ризик најчесто се применува техниката наречена „Вредност изложена на ризик“ или „Вредност при ризик“ (Value-at-risk, VaR), која ја покажува најголемата можна загуба во определен временски период (еден ден, десет дена, итн.) при определено ниво на веројатност (95%, 99%, итн.). Меѓутоа, вредноста при ризик не ја покажува најголемата загуба што може да настане ако се случи ризичниот настан. За мерење на потенцијалната загуба неопходно е да се специфицира распределбата на веројатноста и за таа цел се применува некоја теоретска распределба (на пример, нормална распределба), историската распределба на приносите на финансиските инструменти или пак распределба добиена преку Монте Карло симулација.[3]

Бидејќи ВаР не дава претстава за можната загуба доколку се случат ретките ризични настани, за мерење на овие загуби се користат техниките познати како „анализа на сценарија“ (scenario analysis) и „стрес-тестирање“ (stress-testing). Стрес-тестирањето ги мери можните загуби при одделни вредности на некои важни параметри: на пример, голема промена на каматните стапки, големо повлекување на депозитите од банката, итн. Анализата на сценаријата, пак, ја пресметува вредноста на загубите при различни можни состојби во работењето (хипотетички состојби или историски состојби). На пример, при оваа анализа може да се пресметаат загубите при крах на берзата во обем како што се случил во минатото.[4]

Регулација на пазарниот ризик[уреди | уреди извор]

Во 1996 година, Базелскиот комитет го објавил амандманот на Базелската спогодба, којшто започнал да се применува на крајот од 1997 година. Подоцна, овој амандман бил составен дел од регулативата позната како Базел 2. Основната цел на оваа регулатива била банките да обезбедат дополнителен капитал за покривање на потенцијалните загуби, предизвикани од неповолните движења на цените на финансиските инструменти, и тоа:[5]

  • каматоносните финансиски инструменти и акциите на „трговската сметка“ (trading book)
  • позициите во девизи и во берзански стоки на „трговската“ и на „банкарската“ сметка.

Притоа, со амандманот на Базелската спогодба биле предвидени два метода за пресметка на потребниот капитал за покривање на пазарниот ризик:[6]

  • Стандaрдизиран пристап (Standardized Approach): Сите позиции изложени на пазарен ризик се множат со пондери определени со Базалеската спогодба. Потоа, на збирот на така добиените производи се применува стапката на капитал од 8%. Негативната страна на овој пристап е што на сите позиции изложени на пазарен ризик се применува еднаква стапка на потребен капитал, иако одделните позиции може да се изложени на различен степен на ризик. Исто така, овој пристап се применува збирно на сите позиции од билансот на состојба, без да се води сметка за нивната корелација или за диверзификацијата на ризикот.
  • Пристап на внатрешни модели (Internal Models Approach): Овој пристап се заснова врз моделите и техниките кои банките самостојно ги развиваат за управување со пазарниот ризик. Притоа, капиталот за покривање на пазарниот ризик се добива врз основа на пресметката на Вредноста изложена на ризик (Value-at-Risk, VaR) за временски хоризонт од 10 дена и при интервал на доверба од 99%. Бидејќи пресметаниот VaR се однесува на целото портфолио на банката, овој метод води сметка за корелацијата на одделните пазарни инструменти, како и за ефектите од диверзификацијата на ризикот. За да може да го применува овој пристап за прсметка на потребниот капитал за покривање на пазарниот ризик, банката мора да исполни одредени услови поставени од страна на супервизорското тело.

Заштита од пазарниот ризик[уреди | уреди извор]

Заштитата од пазарниот ризик е позната како „хеџирање“ (hedging), операција во која позицијата во одреден финансиски инструмент се неутрализира со друга, спротивна позиција чија вредност ја следи вредноста на првата позиција (но, во обратна насока). Притоа, најчесто „хеџирањето“ се спроведува со примена на финансиски деривати. На пример, ако банката поседува некоја акција и сака да се заштити од намалувањето на нејзината цена, тогаш таа може да купи продажна опција која гласи на конкретната акција и чија вредност зависи од движењето на цената на акцијата. Така, при опаѓање на цената на акцијата доаѓа до пораст на вредноста на опцијата и така, загубата што банката ќе ја претрпи на акцијата ќе биде неутрализирана со порастот на вредноста на опцијата.[7]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 15-18.
  2. Народна банка на Република Македонија, „Одлука за управување со ризиците“, „Службен весник на Република Македонија“ бр. 42/2011.
  3. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 169-171.
  4. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 171-172.
  5. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 176.
  6. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 176-177.
  7. Richard Apostolik, Christopher Donohue, and Peter Went (2009), Foundations of Banking Risk. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, стр. 172-173.