Национален музеј на Босна и Херцеговина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Национален музеј на Босна и Херцеговина
National Museum of BiH Aerial.JPG
Воздушна слика на Националниот музеј
Основан1888
МестоУлица „Змаја од Босне“ бр. 3
Мреж. местоwww.zemaljskimuzej.ba

Координати: 43°51′16″ СГШ; 18°24′09″ ИГД / 43.8545° СГШ; 18.4025° ИГД / 43.8545; 18.4025 Националниот музеј на Босна и Херцеговина (босански, хрватски и српски: Zemaljski Muzej Bosne i Hercegovine / Земаљски музеј Босне и Херцеговине) — музеј кој се наоѓа во центарот на Сараево, главниот град на Босна и Херцеговина.

Основан е во 1888 година и првично бил замислен во околу 1850 година. Во 1913 година, музејската зграда била проширена од страна на чешкиот архитект Карел Парик, кој дизајнирал структура од четири симетрични павилјони со фасада во италијанскиот преродбенски стил на ренесансата. Четирите павилиони ги содржат одделенијата за археологија, етнологија, природна историја и библиотека. Откако бил затворен неколку години поради тешка штета во неодамнешната војна, музејот повторно бил отворен и е во процес на поставување на нови и постоечки изложби.

Музејот е културна и научна институција која опфаќа широк спектар на области, вклучувајќи археологија, историја на уметност, етнологија, географија, историја и природна историја. Во музејот се наоѓа Сараевска хагада, светлописен ракопис и најстариот сефардски еврејски документ во светот, издаден во Барселона околу 1350 година.

Музејот поседува библиотека со 162.000 тома[1].

Историја и управување[уреди | уреди извор]

Музејски развој[уреди | уреди извор]

Средновековни надгробни плочи во ботаничката градина на дворот на Националниот музеј на Босна и Херцеговина.

Музејот е културна и научна институција во Босна и Херцеговина. Иако во 1850 година бил замислен како идеја на Османлиите кога владееле во Сараево, тогаш владата на Австро-Унгарија (која во 1878 година ја освоила Босна и Херцеговина од Османлиите), музејот официјално бил формиран и изграден во 1888 година[2].

1888-1913[уреди | уреди извор]

Дел од целите на австро-унгарската политика биле да се подигне нивото на писменост и да се одржи европско стандардно образование. Под нивна администрација, Музејското друштво било формирано на 1 февруари 1888 година со цел да се продолжи со оваа агенда во форма на музеј. Првиот директор на музејот бил Коста Херман, советник на австро-унгарската влада. Многу под влијание на ориентацијата на европската хеуристичка и културна наука од 19 век, колекцијата на музејот растела брзо, особено во одделенијата за природна историја и археологија. До почетокот на 20 век, музејот започнал да ги надминува своите првични простории, а во 1908 година започнала да се гради нова зграда за да се сместат збирките на музејот. Изградбата на новата зграда завршила во 1913 година и музејот бил официјално отворен на 4 октомври истата година. Тој бил финансиран од одделенијата за образование и култура на Австро-Унгарија, како и од приватни донации и хуманитарни настани предводени од Музејското друштво[3].

1913-1991[уреди | уреди извор]

Национален музеј на Босна и Херцеговина

Со отворањето на музејот во својата нова местоположба во 1913 година (каде што и понатаму останува), неговите колекции се состојат од историјата, географијата, археологијата (праисториска, античка и средновековна), етнологија, историја на уметност и природна историја (биологија, геологија и минералогијата) и до одреден степен јазик, литература, статистика и библиографија, и истите биле поделени во четири згради врз основа на новиот сет на категории: археологија, етнологија, природна историја и библиотека.

Две години подоцна во 1914 година, по започнувањето на Првата светска војна, музејот го прекинал своето работење. По завршувањето на војната во 1918 година, и основањето на Југославија, музејот продолжил со своите операции под управа на тогашното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците, подоцна позната како Југославија. Под оваа администрација, која траела за време на меѓувоените години од 1918-45, била развиена хегемонизирана централизирана администрација во која судската власт, заедно со српската буржоазија, обратила многу малку економско и културно внимание на Босна и Херцеговина. Ова довело до нагло социо-економско, политичко и културно распаѓање на Сараево, бидејќи градот се нашол на маргините на кралството. Народниот музеј на тој начин изгубил голем дел од своето финансирање и сила и започнал да ја губи својата способност да ги одржува и архивира своите артефакти. Додека се приближувала Втората светска војна во 1941 година (и траела до 1945 година), проблемите на Националниот музеј и понатаму се развивале бидејќи нејзините можности за работа се намалиле. Во текот на овој период на војна, Националниот музеј доживеал најмалку активност и развој[4].

По Втората светска војна, под социјалистичка Југославија, Националниот музеј направил бавен напредок до почетокот на 1960-тите. Културата била прогласена за особена важност за социјалистичката влада и овој период го означиле некои од највисоките достигнувања на Националниот музеј во научно-истражувачките и издавачките активности и изложби.

1992-1995[уреди | уреди извор]

Oштетувања во дворот на музејот (Bотаничка градина), 1992-1995.

Војната во Босна и Херцеговина во 1992-95 година не само што ја завршила плодната активност на Националниот музеј, туку директно предизвикала структурно оштетување на објектот. Во тоа време, артилериските гранати паднале на покривот и го срушиле заедно со голем дел од ѕидовите на галеријата, а 300 прозорци биле скршени. Одделот на артефакти и архивите на музејот кои не можеле да бидат скриени биле изложени на постојано оштетување. Директорот на музејот во тоа време, д-р Ризо Сијари, бил убиен со експлозија на граната на 10 декември 1993 година, додека бил во зградата на музејот[5].

1995-2012[уреди | уреди извор]

По завршувањето на војната, музејот повторно бил отворен благодарение на бројните донации и придонеси од: Институтот за заштита на спомениците на културата и Националниот музеј, историското и природното наследство на Босна и Херцеговина, УНЕСКО, Федералното министерство за образование, наука, култура и спорт[6], Институтот за планирање и изградба на градот Сараево, Меѓународниот центар за мир во Сараево[7], Швајцарскот музеј и Швајцарскиот национален музеј во Цирих, музејот од Осло, организацијата Шведско културно наследство без граници[8], Природонаучниот музеј, Етнографскиот музеј, Музејот на исламската уметност и други шведски музеи, како и многу други.

2012-2015[уреди | уреди извор]

По 2010 музејот се соочил со потешкотии. Во текот на 2011 година 65 вработени на музејот работеле повеќе од една година без да бидат платени[9][10].

Национален музеј на Босна и Херцеговина - постери на влезот

Во четвртокот на 4 октомври 2012 година, Националниот музеј на Босна и Херцеговина ги затворил вратите целосно и на неопределено време, првпат по 124 години[11][12]. Советот на Европа истакнан: „По војната, различните културни групи, кои се дефинираат себеси како нации, сите сакаа сопствени национални културни институции, што доведе до занемарување на поранешните национални институции, како што е музејот, Историскиот музеј и Националната и универзитетска библиотека[13] [14].

Во следниот период се одржале протести против затворањето. Неколку студенти влегле во музејот и останале внатре, изјавувајќи дека ќе останат таму додека музејот не биде повторно отворен, додека десетици други останале пред зградата[15].

2015-денес[уреди | уреди извор]

Музејот ги отворил своите врати за јавноста во септември 2015 година, по договорот помеѓу различните слоеви на сложената влада на Босна (не вклучувајќи ја и автономната Република Српска ), ветувајќи финансирање за музејот и шест други национални културни институции[16].

Оддели и изложби[уреди | уреди извор]

Оддел за археологија[уреди | уреди извор]

Одделот за археологија вклучува делови за праисторија, античка историја, средновековна историја, документација и конзерваторска лабораторија. Археолошките збирки ги документираат сите аспекти на човечкиот живот во Босна и Херцеговина од старото камено време до крајот на средниот век. Артефактите на колекциите главно се собираат за време на теренски истражувања, иако некои се стекнати со размена, подарок или купување[17].

Оддел за природна историја[уреди | уреди извор]

Калцит пронајден на планината Требевиќ околу Сараево.

Одделението за природна историја ја опфаќа флората и фауната и геологијата на Босна и Херцеговина и на други места, сочинета од околу 2.000.000 примероци собрани од теренски истражувања, размена, подароци или набавка. Одделот се состои од Одделение за геологија, оддел за зоологија и оддел за ботаника, вториот вклучувајќи Ботаничка градина[18].

Оддел за етнологија[уреди | уреди извор]

Одделот за етнологија е одговорен за собирање, зачувување, изложување и проучување на сите аспекти на материјалната, духовна и социјална култура на народите на Босна и Херцеговина. Од 1913 година, Одделението илустрира традиционална урбана куќа во Босна и Херцеговина. Збирката на етнолошки материјали започнала кога музејот бил основан во 1888 година, со купување на некои многу вредни етнолошки артефакти како што се комплети на традиционална носија. Одделот е ангажиран во музеолошка работа, научно истражување и едукативна работа[19].

Библиотека[уреди | уреди извор]

Библиотеката на Националниот музеј на Босна и Херцеговина била отворена во 1888 година како прва научна библиотека во Босна и Херцеговина. Содржи околу 250.000 публикации (списанија, списанија, книги, весници) од областа на археологијата, историјата, етнологијата, фолклорот, минералогијата, геологијата, ботаниката, зоологијата и музеологијата. Публикациите денес се разменуваат со 341 институции[20].

Сараевска хагада[уреди | уреди извор]

Сараевската хагада, 600-годишен еврејски ракопис и една од најценетите мошти во Босна, е сместена во висококвалитно стакло[21]. Ракописот, рачно напишан на телешка кожа, датира од некогашната просперитетна еврејска заедница во Шпанија и опишува настани кои се движеле од создавањето до еврејскиот егзодус од древниот Египет до смртта на Мојсеј[22]. Се проценува дека вреди повеќе од 700 милиони долари[23].

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Bosnia and Herzegovina - Libraries and museums
  2. „Establishment of the Museum“. Архивирано од изворникот на 2013-06-29. 
  3. „Establishment of the Museum“. Архивирано од изворникот на 2013-06-29. 
  4. „Development of the Museum“. Архивирано од изворникот на 2012-10-12. 
  5. Riedlmayer, András (јули 1995 г). Erasing the Past: The Destruction of Libraries and Archives in Bosnia - Herzegovina. „Middle East Studies Association: Bulletin“. http://bmip.info/articles/erasing.pdf. посет. 17 март 2013 г. 
  6. „Federal Ministry of Education, Science, Culture and Sport of Bosnia and Herzegovina“. 
  7. „International Peace Center in Sarajevo“. [мртва врска]
  8. „The Swedish Foundation: Cultural Heritage without Borders“. 
  9. Bosnia's National Museum closes after 124 years“, 4 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  10. Bosnia's National Museum is latest victim of political funding crisis“, 3 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  11. Bosnia's National Museum closes after 124 years“, 4 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  12. Bosnia's National Museum is latest victim of political funding crisis“, 3 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  13. Bosnia's National Museum is latest victim of political funding crisis“, 3 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  14. „STATUS UPDATES“. CULTURESHUTDOWN: Bosnia-Herzegovina’s Cultural Institutions in Crisis. конс. 23 July 2018. 
  15. Bosnia's National Museum closes after 124 years“, 4 октомври 2012 (посет. 12 март 2013 г).
  16. Bosnia revives landmark museum of ethnic treasures“, 16 септември 2015 (посет. 23 јули 2018 г).
  17. „Archaeology Department“. National Museum of Bosnia and Herzegovina. Архивирано од изворникот на 11 September 2013. конс. 12 March 2013. 
  18. „Natural History Department“. National Museum of Bosnia and Herzegovina. Архивирано од изворникот на 11 September 2013. конс. 12 March 2013. 
  19. „Ethnology Department“. The National Museum of Bosnia and Herzegovinia. Архивирано од изворникот на 11 September 2013. конс. 12 March 2013. 
  20. „Library of the National Museum of BiH“. The National Museum of Bosnia and Herzegovinia. Архивирано од изворникот на 11 September 2013. конс. 12 March 2013. 
  21. Bosnia's National Museum Shuts Its Doors, A Victim Of Dayton's Legacy“, 10 март 2012 (посет. 13 март 2013 г).
  22. Cerkez, Aida. „Sarajevo Haggadah: Bosnia's Prized Jewish Manuscript Won't Show In NYC“, 13 февруари 2013 (посет. 13 март 2013 г).
  23. Bosnia's National Museum Shuts Its Doors, A Victim Of Dayton's Legacy“, 10 март 2012 (посет. 13 март 2013 г).

Надворешни врски[уреди | уреди извор]