Прејди на содржината

Еве (јазик)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Еве
Èʋegbe
Застапен воГана, Того
Подрачјејужна Гана, источно од реката Волта, јужно Того
НародЕве
Говорници(3,1 милиони во 1991–2003 г.)[1]
Јазично семејство
Писмолатиница
Јазични кодови
ISO 639-1ee
ISO 639-2ewe
ISO 639-3Разни:
ewe — еве
wci — васи
kef — кпеси
wud — вуду
Јазици од групата гбе

Еве (Èʋe или Èʋegbe [èβeɡ͡be])[2] е јазик од нигер-конгоанското семејство застапен во југоисточна Гана и јужно Того и има над три милиони говорници.[3] Претставува дел од група поблиски јазици наречена гбе; другиот главен јазик во групата е фонскиот (од Бенин). Како највеќето потсахарски јазици, еве е тонски јазик.

Дијалекти

[уреди | уреди извор]

Најзастапени дијалекти на јазикот се товун, авлан, гбин, песи, кпандо, влин, хо, авено, во, кпелен, ве, дајин, агу, фодоме, ван, васи, адангбе (капо).

Гласови

[уреди | уреди извор]

Согласки

[уреди | уреди извор]
Дво-
уснени		 Уснено-
забни		 Венечни Свиени Предно-
непчени		 Задно-
непчени		 Уснено-
заднонепчени		 Гласилна
Избувни безвучни p t k k͡p
звучни m ~ b d n ~ ɖ ɲ ~ j ŋ ~ ɡ ɡ͡b
Слеани безвучни t͡s
звучни d͡z
Струјни безвучни ɸ f͈ s x
звучни β v͈ z ɣ ~ w ʁ/ɦ
Приближни l ~ l̃

H е звучна струјна согласка што се опишува како ресичното [ʁ], голтничкото [ʕ] и гласилното [ɦ].

Носните согласки [m, n, ɲ, ŋ] не се јавуваат самостојно, туку само пред носни самогласки, па затоа понекогаш се вели дека јазикот нема носни согласки.

[ɣ] се јавува пред незаоблени (незадни) самогласки, а [w] се јавува пред заоблени (задни) самогласки.

Еве е еден од само неколку јазици во светот што разликуваат [f] наспроти [ɸ] и [v] наспроти [β].

/l/ може да се јави во согласни групи. Кога стои по преднојазична согласка, станува [ɾ] (или [ɾ̃].

Самогласки

[уреди | уреди извор]
Предни Задни
Затворени i, ĩ u, ũ
Полузатворени e, ẽ o, õ
Полуотворени ɛ, ɛ̃ ɔ, ɔ̃
Отворени a, ã

Тонови

[уреди | уреди извор]

Еве има три тона што даваат разлика во значењето. Тоновите не се бележат при пишувањето. Еве пример за три исти збора со разни тонови:

  • tó 'планина' (висок тон)
  • tǒ 'малтер' (нагорен тон)
  • tò 'бивол' (низок тон)

Азбука

[уреди | уреди извор]

Јазикот се пишува со африканската еталонска азбука, па затоа личи на комбинација од латиница и МФА.

A aB bD dƉ ɖDz dzE eƐ ɛF fƑ ƒG gGb gbƔ ɣ
/a//b//d//ɖ//d͡z//e/, /ə//ɛ//f//ɸ//ɡ//ɡ͡b//ɣ/
H hI iK kKp kpL lM mN nNy nyŊ ŋO oƆ ɔP p
/h//i//k//k͡p//l//m//n//ɲ//ŋ//o//ɔ//p/
R rS sT tTs tsU uV vƲ ʋW wX xY yZ z
/l//s//t//t͡s//u//v//β//w//x//j//z/

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ еве - Ethnologue (XVI изд, 2009)
    васи - Ethnologue (XVI изд, 2009)
    кпеси - Ethnologue (XVI изд, 2009)
  2. ↑ , стр. 243
  3. ↑ Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Пристап: http://www.ethnologue.com/

Библиографија

[уреди | уреди извор]
  • Ansre, Gilbert (1961) The Tonal Structure of Ewe. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
  • Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present, 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
  • Clements, George N. (1975) 'The logophoric pronoun in Ewe: Its role in discourse', Journal of West African Languages 10(2): 141-177
  • Collins, Chris. (1993) Topics in Ewe Syntax. Doctoral Dissertation, MIT.
  • Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
  • Pasch, Helma (1995) Kurzgrammatik des Ewe Köln: Köppe.
  • Westermann, Diedrich Hermann (1930) A Study of the Ewe Language London: Oxford University Press.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Еве_(јазик)&oldid=5175180“