Дебој амам

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Дебој
Амамот во Битола, сега стоковна куќа.jpg
Општи податоци
Типамам
Стилосманлиска архитекрура
ГрадБитола, Општина Битола
ЗемјаМакедонија
Почната15 век

Амамот Дебој — поранешен амам кој се наоѓал во градот Битола.

Чифте амамот Дебој се наоѓал во состав на старата битолска чаршија, но денес, по уништувањето на голем дел од чаршијата[1], тој се наоѓа насамата нејзина граница. Постоењето на објекти кои во минатото биле во непосредна близина на Дебојот, како што е Ајдар-кади џамија, урнатата Сингур Чауш џамија, потоа ановите на познатиот Овчи пазар, остава простор да сметаме дека токму со некои од нив била формирана урбанистички функционална целина: џамијаамам - ан, типична за ориенталните градски средини, со цел задоволување на хигиенските, верските и потребите за сместување првенствено на посетителите на градот, но и на месното население кое живеело во блиските маала кои граничеле со чаршијата.

Врз основа на податоците од турските извори, како и конкретно во Битолските кадиски сиџили, почнувајќи од 15 век, па се до 1912 година се јавуваат имиња на десетина амами, чии локации во најголем број случаеви не се познати. Токму затоа, не може со сигурност да се каже кој од наведените амами покасно го добил називот Дебој - складиште. Доколку е тоа Ески, познат како Атик, односно Стар амам чиј ктитор бил газијата Сункур Чауш, Дебојот би датирал од 15 век.

Иако не постојат прецизни податоци ниту за ктиторот, ниту за годината на изградбата на овој репрезентативен објект, монументалноста на градбата, ѕидаријата и пребогатиот украс од сталактити, штуко декорација по ѕидовите и бројните ѕвездички на куполите, архитектонските карактеристики на објектот согледани со метод на компарација со точно датирани амами од крајот на 15-16 век, укажуваат дека се работи заобјект кој припаѓа на златниот век на османлиската архитектура.

Амамот, како и сите монументални објекти во наведениот период бил граден во алтернација на камени квадри и тули со спојници на хидрауличен малтер кој бил користен и за малтерисување на ентериерот, што е сосема оправдано со оглед на функцијата на објектот и можноста од оштетувања предизвикани од влага.

Организацијата на просторот во овој двоен (чифте) амам е следна: женскиот дел, кој е поголем по димензии, побогато украсен и одвоен со ѕид од машкиот, се состои од: шадрван (голема подкуполна просторија со квадратна форма, со шестострана лантерна во центарот на куполата и шадрван под неа - наменета за гардероба), потоа капалук (наменета за одмор), мејдан (наменета за масажа) и две помали простории, лево и десно од мејданот траш хани (наменети за депилација), после што следат простории кои припаѓаат на халветот (наменети за капење). Машкиот дел се состои само од: шадрван (решен на ист начин како и кај женскиот дел), капалук и халвет, кои се помали по димензија. Неопходниот мобилијар - маси за масажа- губек таш, курни и сл. не е сочуван.

Денес недостасуваат и деловите хазна (резервоар за вода) и ќулхан (ложиште), кои секогаш се заеднички за двата дела, кои биле констатирани во текот на истражувачките работи во 1967 година, при реставрацијата и конзервацијата на амамот. Инаку, загревањето на амамот се обезбедувало по принципот на хипокаусти, односно со струење на топол воздух меѓу подовите и ѕидовите. Богатиот украс на тромпите, како и фризовите од флорални и геометриски орнаменти на ѕидовите е од типот на плиток релјеф и е изведен во штуко. Сите простории се засводени со: куполи носени од тромпи, полуобличести или огледаласти сводови со ѕвездести отвори кои овозможуваат осветлување на ентериерот. Пред конзервацијата, амамотимашепокривод турски керамиди, а денес е од поцинкован лим што допринесе разиграната петта фасада да дојде до полн израз[2]..

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Споменици на културата на Македонија, Скопје, Мисла1980
  2. „Османлиски споменици“,Зоран Павлов (2008), стр. 35.