Љубен Каравелов

Љубен Каравелов
Любен Каравелов
Роден(а)	Љубен Стојчев Каравелов ок. 1834 Копривштица, Османлиско Царство (денес Бугарија)
Починал(а)	21 јануари 1879 Русе, Бугарија
Занимање	Револуционер, писател
Познат(а) по	Бугарски револуционерен централен комитет
Роднини	Петко Каравелов (брат)

Љубен Стојчев Каравелов (бугарски: Любен Стойчев Каравелов; ок. 1834 – 21 јануари 1879) е бугарски поет, писател, енциклопедист, новинар, етнограф, национален херој, поборник за ослободувањето на Бугарија од турско ропство.

Биографија

Ран живот и образование

Куќата на Каравелов во Копривштица

Љубен Каравелов е роден во Копривштица, тогаш дел од Османската Империја (денешна Бугарија), во 1834, 1835 или 1837 година (датумот варира според изворите). Потекнува од заможно семејство: неговиот татко, Стојчо Каравелов, бил трговец и сточар, а неговата мајка, Недеља Доганова, доаѓала од образована и богата фамилија. Љубен бил најстариот син, а неговиот помлад брат, Петко Каравелов (1843–1903), подоцна станал истакнат бугарски политичар и четирипати премиер на Бугарија.

Каравелов го започнал своето образование во ќелијното училиште во Копривштица. Подоцна, во 1850 година, се преселил во Пловдив за да учи во училиштето на Најден Геров и Јоаким Груев. Неговиот татко, сакајќи Љубен да стане трговец, го испратил во грчка гимназија во Пловдив, каде живеел во грчко семејство. Таму Каравелов се соочил со угнетувањето на Бугарите од страна на Грците и Турците, што влијаело на формирањето на неговиот национален идентитет. Меѓутоа, тој не го завршил образованието во Пловдив, бидејќи не го сакал грчкиот јазик, па се вратил во Копривштица за да му помага на таткото во трговијата. Во 1856 година бил испратен во Цариград, каде наместо да се занимава со трговија, се интересирал за политичките прашања поврзани со Кримската војна (1853–1856) и читал руски автори.

Образование во Русија и револуционерни идеи

Љубен Каравелов (во средината) со Константин Миладинов и Петар Хаџипеев во Москва, 1858

Во 1857 година, Каравелов заминал за Москва, каде студирал историја и филологија на Московскиот државен универзитет. Во Русија се запознал со идеите на словенофилите и револуционерните движења, што силно влијаеле врз неговите погледи. Тој се дружел со руски интелектуалци и бил под влијание на идеите за панславизам и ослободување на словенските народи од османската власт. Во 1861 година, Каравелов учествувал во студентски протести во Москва, по што бил уапсен и кратко затворен. Ова искуство го зацврстило неговото револуционерно убедување.

Емиграција во Србија и Австроунгарија

Во периодот 1868-1869 во повеќе броеви на списанието Матица во Нови Сад, Каравелов на српски јазик ја објавил сказната Је ли крива судбина?

По престојот во Русија, Каравелов се преселил во Белград, Србија, каде живеел како емигрант во периодот од 1867 до 1869 година. Во Белград тој се вклучил во интелектуалниот и политички живот, пишувајќи статии и литературни дела. Во 1868 година го објавил романот „Бугари од старо време“ („Българи от старо време“), кој станал едно од неговите најпознати дела. Во Србија, Каравелов бил активен во бугарската емигрантска заедница и соработувал со локални интелектуалци.

Подоцна се преселил во Нови Сад, тогаш дел од Австроунгарија, каде продолжил со својата публицистичка и револуционерна дејност. Во 1869 година го основал весникот „Свобода“ во Букурешт, кој станал трибина за неговите идеи за национално ослободување. Подоцна, во 1874 година, го основал и весникот „Независност“, преку кој ја промовирал идејата за независна Бугарија.

Револуционерна дејност

Каравелов бил еден од клучните водачи на Бугарскиот револуционерен централен комитет (БРЦК), основан во 1869 година во Букурешт. Тој бил поборник за организирана вооружена борба против османската власт и соработувал со други револуционери, како Васил Левски и Христо Ботев. Каравелов верувал дека ослободувањето на Бугарија може да се постигне преку комбинација на револуционерна агитација, образование и политичка активност. Неговите весници „Свобода“ и „Независимост“ одиграле важна улога во ширењето на револуционерните идеи меѓу Бугарите.

Подоцнежни години

Во 1878 година, за време на Руско-турска војна (1877-1878), Каравелов се вратил во Бугарија. По војната, тој се населил во Русе, каде продолжил со својата новинарска и литературна работа. Меѓутоа, неговото здравје било нарушено поради тешкиот живот и постојаниот стрес. Љубен Каравелов починал на 21 јануар 1879 година во Русе, на возраст од околу 44 години.