Кирибатски јазик
| Кирибатски јазик | ||
|---|---|---|
| Taetae ni kiribati | ||
| Зборуван во |  Кирибати
|
|
| Вкупно говорници | 102.000 | |
| Семејство | австронезиско
|
|
| Официјален статус | ||
| Службен во | Кирибати |
|
| Регулативен орган | Совет за кирибатски јазик | |
| Јазични кодови | ||
| ISO 639-1 | нема | |
| ISO 639-2 | gil | |
| ISO 639-3 | gil | |
Кирибатскиот или гилбертски јазик е австронезиски јазик и официјален јазик во океаниската република Кирибати. Јазикот е дел од подгрупата на микронезиски јазици и го зборуваат околу 100.000 луѓе. Карактеристично за јазикот е тоа што редоследот на реченицата е глагол-предмет-лице.
Содржина |
[уреди] Име
Зборот „Кирибати“ е модерна верзија на зборот „Гилберт“, името кое го дале првите европејци кои дошле на островите. „Гилберт“ е всушност презимето на капетанот Томас Гилберт, првиот европеец кој ги открил островите во 1788. Официјално јазикот се нарекува кирибатски јазик или te taetae ni Kiribati. Првиот целосен опис за јазикот бил во 1954 во Кирибатско-францускиот речник.
[уреди] Зборувачи
Кирибатскиот јазик го зборуваат околу 105.000 жители, од кои 98.000 жители се во Кирибати или 97.2% од вкупното население на државата. Останатите лица кои го зборуваат јазик живеат на островот Нуи во Тувалу, островот Раби и атолот Мили во Маршалските Острови и останати острови во Соломонските Острови, Вануату или Нов Зеланд. Целосната бројка поделена по држави изгледа вака:
[уреди] Дијалекти
Кирибатскиот јазик има две дијалектни групи: северни и јужни дијалекти. Главните разлики помеѓу овие дијалекти е во изговорот на зборовите. Островите Бутаритари и Макин имаат свои дијалекти, кои се разликуваат во изговорот и зборовите. Подетално, кирибатскиот јазик ги има следните дијалекти:
- Банабански дијалект
- Севернокирибатски дијалект
- Нуиански дијалект
- Рабиски дијалект
- Јужнокирибатски дијалект
[уреди] Фонологија
Кирибатскиот јазик располага со десет согласки и десет самогласки, од кои пет се кратки а пет долги самогласки.[1]
| Двоусни | Апикални | Меконепчани | ||
|---|---|---|---|---|
| чисти | веларизирани | |||
| носни | m | mˠ | n | ŋ |
| експлозивни | p | pˠ | t | k |
| теснински | βˠ | |||
| вевни | ɾ | |||
| Предни | Задни | |
|---|---|---|
| Затворени | i | u |
| Средни | e | o |
| Отворени | a |
[уреди] Азбука
Кирибатскиот јазик се пишува со азбука базирана на латиницата. Азбуката потекнува од 1840 година кога Хирман Бингам II ја создал за да ја преведе Библијата на кирибатски. Пред да се создаде оваа азбука, кирибатскиот не бил пишан јазик. Интересно за азбуката е тоа што буквата s не се користи, а за тој глас се користи диграфот ti.
При преводот на Библијата, преведувачот имал тешкотии да го преведе зборот „планина“ на кирибатски бидејќи луѓето не знаеле што е тоа. Наместо зборот „планина“ бил искористен зборот „рид“. Кирибатската азбка има 13 букви.
| букви | A | B | E | I | K | M | N | NG | O | R | T | U | W |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| МФА | /ä/ | /p/ | /e/ | /i/ | /k/ | /m/ | /n/ | /ŋ/ | /o/ | /ɾ/ | /t/ | /u/ | /βˠ/ |
[уреди] Примери
- Здрави - Mauri
- Здраво (ед.) - Ko na mauri
- Здраво (мн.) - Kam na mauri
- Како си? - Ko uara?
- Како сте? - Kam uara?
- Ти благодарам - Ko rabwa
- Ви влагодарам - Kam rabwa
- Догледање - Ti a bo (ќе се сретнеме)
[уреди] Наводи
[уреди] Користена литература
- Blevins, Juliette; Harrison, Sheldon P. (1999), „Trimoraic Feet in Gilbertese“, „Oceanic Linguistics“ 38(2): 203–230, doi:
- Cowell, Reid (1951), „The Structure of Gilbertese“, Rongorongo
