Елова зеленушка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Елова зеленушка
Carduelis spinus male.jpg
Мажјак
Женка
Научна класификација
Царство: Животни
Колено: Хордови
Класа: Птици
Ред: Врапчевидни
Семејство: Ѕвингалки
Род: Carduelis
Вид: Елова зеленушка
Биномен назив
Carduelis spinus
(Linnaeus, 1758)
Распространетост
     Лето      Постојан жител      Зима
Синоними

Spinus spinus

Еловата зеленушка (науч. Carduelis spinus) е мала врапчевидна птица од фамилијата на ѕвингалките (Fringillidae). Тоа е честа птица низ Европа и Азија, вклучувајќи ја и Македонија, која живее во шумите, иглолисните и мешаните, а се храни со семиња од сите видови, особено со оние од евлите и четинарите. Се разликува од останатите слични ѕвингалки по бојата на перјето. Горните делови му се сивкавозелени, а долните сивкави со бели линии. Крилјата му се црни со јасна жолта линија, а опашката црна со жолти краеви. Овие птици имаат необичен стил на миграција, па по неколку години одат сè понајуг. Причината за ова не е позната, но може да е поради промената на климатските услови и изворите на храна.

Таксономија и систематизација[уреди | уреди извор]

Оваа птица за првпат е опишана од Linnaeus 1758 како Fringilla spinus, во неговата Systema naturae.[2] Додека, пак, 1760, Brisson го опишал родот Carduelis, каде конечно е сместен овој вид.

Иако птицата е широкораспространета, сепак, видот е монотипичен, што значи дека нема издвоени подвидови.

Опис[уреди | уреди извор]

Возрасен мажјак на хранилка

Еловата зеленушка е мала птица со кратка опашка. Во должина има 11-12.5 см, распон на крилјата 20-23 см и тежи 10-18 грама.[3]

Има полов диморфизам, односно мажјаците се разликуваат од женките. Тие се со сивкавозелен грб, жолто над опашката, од страните на опашката, а краевите се црни; крилјата се црни со впечатлива жолта линија; градите се жолтеникави и стануваат побелкави кон задникот; има црно лигавче, на главата има две жолти дамки кај ушите и црна капа.[4] Големината на црното лигавче е различна и се верува дека има врска со доминацијата во јатото. Перјето на женките е помаслинава боја отколку на мажјаците. Капата и дамките кај ушите се зеленкави и има бело лигавче и бело над опашката кое е со жолтеникави линии. Младенчињата се слични со женките, со покремави нијанси.

Клунот му е цврст, но и тенок, за да може да ги собира и крши семињата со кои се храни. Нозете му се темнокафеави, а очите црни.

Летот на еловата зеленушка е брз и разигран, сличен на останатите ѕвингалки.[5]

Оваа птица има два повика, двата се моќни, но спротивставени, еден оди надолу, а другиот надолу - тилу и тлуи. Понекогаш, исто така, се огласуваат со грубо растреперено чирруп[4].

Пеењето е слично на другите ѕвингалки, течно, брзо, долготрајно вибрирање повремено прекинувано со посилна и куса нота. Пеат во текот на целата година и често во групи. [4]

Однесување[уреди | уреди извор]

Мажјак ја набљудува својата следна дестинација

Еловата зеленушка е птица која не останува долго во една област, туку го менува местото каде се размножува, се храни и презимува. На неколку години при преселбата оди понајуг во голем број, па популацијата што зимува на Пиринејскиот Полуостров значително се зголеми.[4]

Мажјак (горе) и женка

Живеалиштето на оваа птица се шумските повлажни предели.[4] Тие се многу активни и социјални птици кои формираат мали цврсти јата, особено наесен и зиме. Доста се доверливи кон луѓето што овозможува да се набљудуваат од блиску, но во сезоната на парење се кријат и осамуваат. Ова е еден од ретките видови каде среќаваме однесување со доминантни членови на кои останатите (од ист пол) им носат храна,[6] што создава цврстина на јатото и хиерархиска структура на групата.[7]

Исхрана[уреди | уреди извор]

Еловата зеленушка се храни со семиња од растенија, но исхраната варира од местото и времето.[5] Почесто се храни на дрвјата отколку на земја. Наесен и зиме исхраната се базира на семето на листопадните дрвја како што се брезите и пред сè евлите. Исто така, се хранат на обработливите површини и пасиштата со семињата нa глуварчињата, киселецот и сл. Напролет, за време на сезоната на парење тие се наоѓаат во зимзелените шуми. Во тоа време нивната исхрана се базира на семето на овие дрвја, а, исто така, се хранат со семињата од брест и топола. Кога ги хранат младите јадат повеќе инсекти.[8]

Размножување[уреди | уреди извор]

Carduelis spinus - Јајца

Паровите обично се формираат за време на зимата пред миграцијата.[9] Мажјаците агресивно се натпреваруваат за женките. Како дел од додворувањето, мажјаците ги надувуваат пердувите на телото, така изгледајќи поголеми, ја испружуваат опашката, постојано пеат[8][10] и прелетуваат од дрво на дрво.

Гнездото го градат на крајот од висока гранка на иглолисното дрво каде е скриено и тешко може да се види. Формираат мали колонии од над шест пара со гнезда сместени близу едно до друго.[7] Гнездото е мало, во облик на чашка, направено од гранчиња, тревки, мов и лишаи одозгора, а внатре послано со меки пердувчиња.[8]

Женката несе 2-6 јајца, белкави со мали кафеавкави точки. Инкубацијата трае 10-14 дена која ја извршува само женката. Пилињата нецелосно оперјени по 15 дена почнуваат да го напуштаат гнездото. Речиси цел месец се близу до гнездото додека сосема не се здобијат со перје, а потоа одлетуваат.[8]

Често имаат и второ легло, од средината на јуни до средината на јули.

Статус[уреди | уреди извор]

Светската популација на овие птици е околу 20 до 36 милиони,[11] а европската меѓу 2.7 и 15 милиони парови.[12] Според Црвениот список на МСЗП нивниот број не е во опаѓање и се смета за вид со најмала загриженост од изумирање.[1]

Односи со луѓето[уреди | уреди извор]

Како и многу други ѕвингалки и оваа се чува како милениче. Не бара посебни услови и лесно се адаптира во заробеништво, но потешко се спарува. [13] Вака, може да живеат 11-14 години, за разлика од птиците во дивина кои имаат многу краток животен век од 2 до 3 години.[5]

Полска, Гибралтар, Бенин и Белгија имаат издадено поштенски марки со слика на елова зеленушка.[14]

Во Санкт Петербург има статуа на оваа птица, а боите ѝ се исти со униформите на учениците од елитно училиште во градот. Нив ги нарекуваат „чиж“ (елова зеленушка).[15]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 BirdLife International (2012). Carduelis spinus. Црвен список на загрозени видвови на МСЗП, верзија 2012.1. Меѓународен сојуз за заштита на природата. http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/106008813. конс. 16 јули 2012 г.  (англиски)
  2. „Carduelis spinus“. Fauna Europaea. http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=97471. конс. 10 октомври 2008 г. 
  3. The Birds of the Western Palearctic. Oxford University Press. 1997. ISBN 0-19-854099-X. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Mullarney, K.; Svensson, L.; Zetterström, D; Grant, P. J. (2003) (на Spanish). Guía de Campo de las Aves de España y de Europa. Editorial Omega. ISBN 84-282-1218-X. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Hume, Rob (2002) (на Spanish). Guía de Campo de las Aves de España y de Europa. Editorial Omega. ISBN 84-282-1317-8. 
  6. Senar, J.C.; Borrás, A.. Sobevivir al invierno: estrategias de las aves invernantes en la Península Ibérica. „Ardeola“ том  51 (1): 133–168. http://www.ardeola.org/files/Ardeola_51(1)_133-168.pdf. конс. 20 октомври 2008 г. 
  7. 7,0 7,1 Senar, J.C.. Allofeeding in Eurasian siskin (Carduelis spinus). „Condor“ (The Cooper Ornithological Society) том  86 (2): 213–214. doi:10.2307/1367046. http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v086n02/p0213-p0214.pdf. конс. 20 октомври 2008 г. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 „Carduelis spinus“. Terra.es. архивирано од оригиналот на 9 декември 2012. https://archive.is/krdE. конс. 12 октомври 2008 г. 
  9. Senar, J.C.; Copete, J.L.. Observación de alimentación de cortejo en Lúganos (Carduelis spinus) invernantes. „Butlletí del Grup Català d'Anellament“ том  7. http://www.raco.cat/index.php/ButlletiAnellament/article/viewFile/70753/89500. 
  10. Newton, I. (1973). Ѕвингалки. London: Taplinger Publishing. ISBN 0-8008-2720-1. 
  11. Birdlife International. „Species factsheet: Carduelis spinus. http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=8813. конс. 12 октомври 2008 г. 
  12. Tucker, G. M.; Heath, M. F. (1994). Птиците во Европа:нивниот статус и конзервација. BirdLife Conservation Series 3. Cambridge: BirdLife International. ISBN 0-946888-29-9. 
  13. „Lúgano-Aves“. Rednaturaleza.com. http://www.rednaturaleza.com/aves_doc.asp?p=Lugano. конс. 13 октомври 2008 г. 
  14. „Елова зеленушка (Carduelis spinus)“. Stamps of Israeli Birds. http://israelibirdsstamps.yardbirds.org.il//bl8.html. конс. 13 октомври 2008 г. 
  15. „Chizhik-Pyzhik“. Saint-Petersburg.com. http://www.saint-petersburg.com/monuments/chizhik-pyzhik.asp. конс. 13 октомври 2008 г. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]