Јоргован
| Јоргован | |
|---|---|
 | |
| Обичен јоргован (Syringa vulgaris) | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| клад: | Астериди |
| Ред: | Усноцветовидни |
| Семејство: | Маслинки |
| Род: | Јоргован L. |
| Синоними[1] | |
| |
Јоргован (науч. Syringa) — род од околу 12 видови растенија кои припаѓаат на семејството на маслинките (Oleaceae). Јоргованот е распространет во југоисточна Европа и Мала Азија. Го има и во Македонија.[2] Цвета од април до мај.[3][4][5][6]
Опис
[уреди | уреди извор]Јоргованот е мало дрво, со височина до 10 метри. Гранчињата му сè до 30 сантиметари во пречник. Лисјата главно му се во форма на срце. Цветовите обично цветаат на пролет, а секој цвет е голем од 5 до 10 милиметри. Вообичаено бојата на цветот е виолетова, а исто така го има и во розова, бела и жолта, дури го има и во боја на презреана вишна. Цветот му е како чаура.
Видови
[уреди | уреди извор]- Syringa emodi Wall. ex Royle – хималајски јоргован – северна Индија, Пакистан, Тибет, Непал
- Syringa josikaea J.Jacq. ex Rchb.f. – унгарски јоргован – Карпатите во Романија и Украина
- Syringa komarowii C.K.Schneid.
- Syringa oblata Lindl. – Кореја, Монголија и др.
- Syringa pinetorum W.W.Sm.
- Syringa pinnatifolia Hemsl.
- Syringa pubescens Turcz.
- Syringa reticulata (Blume) H.Hara (syn. S. pekinensis) – јапонски јоргован
- Syringa tomentella Bureau & Franch.
- Syringa villosa Vahl
- Syringa vulgaris L. – обичен јоргован – потекнува од Балкан, во Македонија расте само овој вид,[2] а го има и во Северна Америка[7]
Hybrids
[уреди | уреди извор]- S. × chinensis (S. vulgaris × S. persica)
- S. × diversifolia (S. oblata × S. pinnatifolia)
- S. × henryi (S. josikaea × S. villosa)
- S. × hyacinthiflora (S. oblata × S. vulgaris)
- S. × josiflexa (S. josikaea × S. komarowii)
- S. × laciniata (S. protolaciniata × S. vulgaris)
- S. × persica L. (syn Syringa protolaciniata) – персиски јоргован
- S. × prestoniae (S. komarowii × S. villosa)
- S. × swegiflexa (S. komarowii × S. sweginzowii)
Употреба
[уреди | уреди извор]Поради својот убав и миризлив цвет, јоргованот се сади во парковите ширум Европа и Северна Америка. Дрвото на јоргованот може да се користи за правење музички инструменти, но е многу незгоден, затоа што кога се суши, се криви и разлистува.
Јоргованот како тема во уметноста
[уреди | уреди извор]- „Јоргован-гранка Москва-Варшава“ — песна на рускиот поет Андреј Вознесенски од 1957 година.[8]
- „Јоргованот на Пенсилванија“ — песна на полскиот поет Јан Лехоњ.[9]
- „Јоргован“ — песна во проза на македонскиот поет Блаже Конески.[10]
- „Јоргован“ — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.[11]
- „Турски јоргован“ — песна на полската поетеса Марија Павликовска-Јасножевска.[12]
- „Две јоргованчиња“ — расказ на македонскиот писател Глигор Поповски.[13]
- „Црниот јоргован“ — песна на полскиот поет Јежи Харасимович.[14]
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Syringa L. Sp. Pl. : 9 (1753)“. World Flora Online. World Flora Consortium. 2022. Посетено на 10 декември 2022.
- 1 2 Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 21 издавач: МАНУ, Скопје, 2010
- ↑ Flora Europaea: Syringa
- ↑ Flora of China: 丁香属 ding xiang shu Syringa
- ↑ Flora of Pakistan: Syringa
- ↑ Germplasm Resources Information Network: Syringa
- ↑ „Biota of North America Program county distribution map, Syringa vulgaris“.
- ↑ Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 46.
- ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 29-30.
- ↑ Блаже Конески, 'Везилка. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 48.
- ↑ Матеја Матевски, Подготовки за патување: избор од поезијата, Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 51.
- ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 68.
- ↑ Глигор Поповски, Маслинови гранчиња. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 45-46.
- ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 235-236.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Јоргован на Ризницата ?Таксонски назнаки
