Фински јазик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Фински јазик
Suomen kieli
Изговор ˈsuo̯mi
Застапен во Финска, Русија, Естонија, Шведска, Норвешка
Говорници 5 милиони[1]  (1993)e17
Јазично семејство
уралско
Писмо латиница (финска азбука)
Статус
Службен во

 Финска
 Европска Унија
признат како малцински во:
 Шведска
 Русија:

Регулативен орган Оддел за јазично планирање при Институтот за јазици во Финска
Јазични кодови
ISO 639-1 fi
ISO 639-2 fin
ISO 639-3 fin
Finnish language map, detailed areas.png
  официјален
  малцински

Финскиот (suomi, suomen kieli) е балтофински јазик, дел од групата на уралски јазици. Финскиот е официјален јазик на Финска, а воедно и национален јазик, каде го зборува мнозинството од населението на државата (92%). Тој е официјален јазик и на официјалното финско малцинство во Шведска и истиот е еден од официјалните јазици на ЕУ.

Финскиот јазик е член на балтофинските јазици и е класифициран како аглутинативен јазик. Тој ги модифицира формите и на именките и на придавките во зависност од нивната улога во реченицата. Има репутација дека е тежок за учење и разбирање, што е првенствено поради тоа што има само мал број јазици сродни со него, така правејќи го речникот непознат.

Класификација[уреди]

Финскиот е од групата на балтофински јазици од семејството на уралски јазици. Покрај финскиот, во оваа група е и естонскиот, како и неколку други мали балтички јазици. Финскиот покажува сродност со останатите уралски јазици:

  • слична морфологија:
    • наставки за падежи како што се за генетивот -n, за партитивот -(t)a / -(t)ä ( ← уралски *-ta), за есивот -na / -nä
    • множина со -t and -i-
    • наставки за присвојност како што е за 1 лице еднина -ni ( ← уралски *-mi), 2 лице еднина -si ( ← уралски *-ti).
    • бројни зборообразовни наставки
  • сличен зборовен фонд

Географска распространетост[уреди]

Финскиот јазик воглавно се зборува во Финска, каде го зборуваат околу 5 милиони. Јазикот го зборува и финската емиграција, особено во Норвешка, Шведска, Русија, Естонија, САД, Бразил и Канада. Околу 90,37% од населението на Финска зборува фински.[3] Остатокот зборува на шведски (5.42%),[3] и некои од лапонските јазици.

Статус[уреди]

Финскиот јазик е еден од двата официјални јазика во Финска, другиот е шведскиот. Според податоците од 2010 година, само 5,42% од населението на Финска зборува шведски.[3]) Финскиот е еден од официјалните јазици на Европската Унија и има официјален статус на малцински јазик во Шведска.

Дијалекти[уреди]

Карта на финските дијалекти.
  • западни
    • југозападни
      • основни југозападни
        • северни
        • јужни
      • средни југозападни
        • пориски
        • ала-сатакунтански
        • турку
        • сомеро
        • западноусимански
    • тавастијански
      • иле-сатакунтански
      • тавастијански
      • јужнотавастијански
      • југоисточни тавастијански
        • хололански
        • порвоански
        • литиски
    • јужноботниски
    • средни и северни ботниски
      • средноботниски
      • северноботниски
    • перепохјола
      • торнио
      • кеми
      • кемијерви
      • јеливара
      • руија
  • источни
    • савонски
      • северносавонски
      • јужносавонски
      • средни дијалекти
      • источносавонски
      • каину
      • среднофински
      • пеијене тавастија
      • кеуру-евијерви
      • савонски дијалекти од Вермланд
    • југоистиочни
      • основни југоисточни
      • лемиски
      • ингриски

Примери[уреди]

Фински јазик
Писмо латиница
Пример Прв член од „Декларацијата за човекови права“
Текст Kaikki ihmiset syntyvät vapaina ja tasavertaisina arvoltaan ja oikeuksiltaan. Heille on annettu järki ja omatunto, ja heidän on toimittava toisiaan kohtaan veljeyden hengessä.
Македонски Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштo чoвeчкaтa припaднoст.
Портал: Јазици
  • (Hyvää) huomenta – (Добро) утро
  • (Hyvää) päivää – (Добар) ден
  • (Hyvää) iltaa – (Добра) вечер
  • Hyvää yötä / Öitä! – Добра ноќ / „Ноќ!“
  • Terve! / Moro! – Здраво!
  • Hei! / Moi! – Здраво!
  • Heippa! / Moikka! / Hei hei! / Moi moi! – Чао!
  • Nähdään! – Ќе се видиме! („се ледаме“)
  • Näkemiin – Пријатно (буквало „Додека јас/ние се видиме“).
  • Hyvästi – Довидување/ пријатно
  • Hauska tutustua! – Мило ми е што те сретнав.
  • Kiitos – Благодарам
  • Kiitos, samoin – "Благодарам, исто и тебе"
  • Mitä kuuluu? – Како си? (за познаници, буквално „Што слушаш?“)
  • Kiitos hyvää! – Добро сум, благодарам.
  • Tervetuloa! – Добре дојде!
  • Anteeksi – Извини

Наводи[уреди]

Поврзано[уреди]

Портал „Јазик

Надворешни врски[уреди]