Светлосна година

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Систем: астрономски единици
Величина: должина
Меѓун. симбол: сг, ly
Во други единици
1 во... е еднакво на...
   SI    9,4607×1015
 м
   други астрономски    6,3241×104
 ае
      единици    0,3066 пс
Приказ на една светлосна година како поголемата сфера со центар во Сонцето (полупречникот со жолта стрелка) и светлосен месец (помала сфера) споредени со траекториите на големата комета од јануари 1910 г/ (жолта линија) и кометата Х Хјакутаке (портокалова линија).

Светлосна година (симбол: сг, меѓун. ly) — мерна единица за растојание (оддалеченост) во астрономијата, еднаква на околу 10 билиони километри.[1] По дефиницијата на Меѓународниот астрономски сојуз (IAU), една светлосна година е растојанието што светлината ќе го помине во вакуум за една јулијанска година.[2]

Оваа единица најчесто се користи за изразување на оддалеченоста на ѕвезди и други објекти во галактички размер, особено во нестручната и популарнонаучна литература. Стручњаците од полето на астрометријата обично ја користат единицата парсек (симбол: пс или pc), која е приближно еднаква на 3,26 светлосни години и претставува растојанието на кое една астрономска единица зафаќа агол од една лачна секунда).[2]

Дефиниции[уреди]

Почнувајќи од 1984 г. Меѓународниот астрономски сојуз ја дефинира светлосната година како производ од јулијанската година[б 1] (365,25 дена наспроти 365,2425 дена кај грегоријанска година) и брзината на светлината (299792458 м/с).[4] Оттука ги добиваме следниве претворања:

1 светлосна година = 9460730472580800 метри (точно)
63241,077 астрономски единици
0,306601 парсеци

Растојанија во светлосни години[уреди]

Во светлосни години се изразуваат растојанијата помеѓу блиски ѕвезди, како оние во ист спирален крак или збиено јато. Оддалеченоста на објектите во различни делови од една галаксија изразуваат во илјади светлосни години (исг, или килосветлосни години (ксг). Растојанијата меѓу соседни галаксии и галактички јата се изразуваат во милиони светлосни години (мегасветлосни години, мсг). Растојанието до супергалактички структури како што се квазарите и Слоунскиот Голем Ѕид се изразуваат во милијарди светлосни години (гигасветлосни години, гсг).

Величински редови за должина
Размер (сг) Вредност Објект
10−9 40,4×10−9
 сг
На одбиената сончева светлина од површината на Месечината ѝ требаат 1,2–1,3 секунди за да дојде до површината на Земјата (да пропатува околу 350000 - 400000 километри).
10−6 15,8×10−6
 сг
Една астрономска единица (растојанието од Земјата до Сонцето). На светлината ѝ требаат 499 секунди (8,32 минути) за да го помине ова растојание.[5]
127×10−6
ly
Сондата „Хајгенс“ испраќа слики од Сатурновата месечина Титан на оддалеченост од 1,2 милијарди колометри од Земјата.
10−3 1,95×10−3
 сг
Најодделечената сонда е „Војаџер 1“, која била на растојание од 17 светлосни часови од земјата на крајот од 2012 г. За да достигне една светлосна година (1,0×100
 сг
) ќе ѝ требаат уште 17500 години при сегашната брзина од 17 км/с (61200 км/ч) во однос на Сонцето.[6] Во 2013 г. „Војаџер 1“ влегол во меѓуѕвездената средина, со што станал првиот вештачки објект вон Сончевиот систем
100 1,6×100
 сг
Ортовиот Облак има пречник од околу 2 светлосни години. Се претпоставува дека внатрешната граница почнува од 50000 ае, а надворешната од 100000 ае.
2,0×100
 сг
Максималниот досег на гравитациската превласт на Сонцето (Хилова сфера/Рошеова сфера, 125000 ае). Вон досегот почнува длабоката вонсончева гравитациска меѓуѕвездена средина.
4,22×100
 сг
Најблиската позната ѕвезда (освен Сонцето), Проксима Кентаур, е оддалечена 4,22 светлосни години.[7][8]
8,60×100
 сг
Сириус, најсјајната ѕвезда на нашето небо. Двапати помасивна и 25 пати посјајна од Сонцето. Свети посилно од други ѕвезди (кои се всушност посјајни) поради релативната близина.
11,90×100
 сг
HD 10700 eегзопланета на која може да има животт. Има маса 6 пати поголема од Земјата и се наоѓа во средината на подрачјето погодно за живот околу ѕвездата Тау Кит.[9][10]
20,5×100
 сг
Глизе 581црвено џуџе со неколку воочливи егзопланети.
310×100
 сг
Канопус — втора најсјајна ѕвезда на нашето небо. Претставува суперџин од типот F, 15000 посјаен од Сонцето.
103 26×103
 сг
Центарот на нашата галаксија, наречена Млечен Пат или Кумова Слама, е оддалечен околу 26 килосветлосни години.[11]
100×103
 сг
Млечниот Пат има пречник од околу 100000 светлосни години.
165×103
 сг
R136a1 во Големиот Магеланов Облак — најсјајната позната ѕвезда со сјајност 8,7 милиони пати поголема од Сончевата. Има привидна величина од 12,77, малку посјајна од 3C 273.
106 2,5×106
 сг
Галаксијата Андромеда (Гумно) е оддалечена околу 2,5 мегасветлосни години.
3×106
 сг
Галаксијата Триаголник (M33) е оддалечена околу 3 мегасветлосни години, и со тоа е најдалечниот објект видлив со голо око.
59×106
 сг
Најблиското поголемо галактичко јато, Јатото во Девица, е оддалечено околу 59 мегасветлосни години.
150×106
250×106
 сг
Големиот Привлекувач (Голем Атрактор) е оддалечен некаде од 150 до 250 мегасветлосни години (второспоменатата проценка е најнова).
109 1,2×109
 сг
Слоунскиот Голем Ѕид (не е истиот што и Големиот Ѕид (CfA2) и Големиот ѕид Херкул-Јужна Круна) е оддалечен околу една гигасветлосна година.
2,4×109
 сг
3C 273 — оптички најсјајниот квазар, има привидна величина од 12.9, малку поблед од R136a1.
45,7×109
 сг
Сопатното растојание од Земјата до работ на метагалаксијата (видливата вселена) изнесува околу 45,7 гигасветлосни години во секој правец; ова е нејзиниот сопатенполупречник. Ова е поголемо од староста на вселената што ја налага космичкото позадинско зрачење. Ова е можно поради ширењето на вселената, согласно Хабловиот закон.

Поврзано[уреди]

Белешки[уреди]

  1. Една јулијанска година има точно 365,25 дена (или 31557600 секунди согласно дел определен со точно 86400 секунди според SI)[3]

Наводи[уреди]

  1. Билионот тука се зема како 1012 (милион милиони) според долгата скала што се користи во Македонија. Во англојазичните земји, ова би било „трилион“.
  2. 2,0 2,1 International Astronomical Union, „Measuring the Universe: The IAU and Astronomical Units“, http://www.iau.org/public/themes/measuring/, конс. 10 ноември 2013 
  3. IAU Recommendations concerning Units, http://www.iau.org/Units.234.0.html 
  4. Брзината на светлината изнесува точно 299792458 м/с по дефиницијата на метарот.
  5. „Chapter 1, Table 1-1“, „IERS Conventions (2003)“, http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 
  6. Voyager Mission Operations Status Report # 2011-02-04, Week Ending February 4, 2011, http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/weekly-reports/html.html 
  7. НАСА, „Cosmic Distance Scales - The Nearest Star, http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html 
  8. „Proxima Centauri (Gliese 551)“, „Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight“, http://www.daviddarling.info/encyclopedia/P/ProximaCen.html 
  9. BBC News 19 December 2012 Tau Ceti's planets nearest around single, Sun-like star
  10. "Signals embedded in the radial velocity noise — Periodic variations in the τ Ceti velocities" M. Tuomi, H. R. A. Jones, J. S. Jenkins, C. G. Tinney, R. P. Butler, S. S. Vogt, J. R. Barnes, R. A. Wittenmyer, S. O’Toole, J. Horner, J. Bailey, B. D. Carter, D. J. Wright, G. S. Salter, and D. Pinfield of various of University of Hertfordshire, Centre for Astrophysics Research, Science and Technology Research Institute, College Lane, AL10 9AB, Hatfield, UK University of Turku, Tuorla Observatory, Department of Physics and Astronomy, V¨ais¨al¨antie 20, FI-21500, Piikki¨o, Finland Departamento de Astronomıa, Universidad de Chile, Camino del Observatorio 1515, Las Condes, Santiago, Chile; School of Physics, University of New South Wales, 2052, Sydney, Australia, Australian Centre for Astrobiology (ibid) Department of Terrestrial Magnetism, Carnegie Institution of Washington, Washington, DC 20015, USA; UCO Lick Observatory, Department of Astronomy and Astrophysics, University of California at Santa Cruz, Santa Cruz, CA 95064, December 14, 2012]
  11. Eisenhauer, F.; Schdel, R.; Genzel, R.; Ott, T.; Tecza, M.; Abuter, R.; Eckart, A.; Alexander, T. (2003), „A Geometric Determination of the Distance to the Galactic Center“, „The Astrophysical Journal“ 597 (2): L121, doi:10.1086/380188, Bibcode2003ApJ...597L.121E