Парсек

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Парсек е растојанието од Сонцето до еден астрономски објект што има паралаксен агол од една лачна секунда.
1 ae и 1 пс не се прикажани во размер (1 пс = 206265 ae)

Парсекот (паралакса од една лачна секунда[1]; симбол: пс или pc, од parsec) is a единица за астрономска должина, еднаква на околу 31 трилион (31×1012) километри, 206265 ае, или околу 3,26 светлосни години е астрономска единица за растојание. Се дефинира како должината на соседната страна (катетата) на замислен прав агол во вселената. Двете димензии на триаголникот се паралаксниот агол (еднаков на 1 лачна секунда) и спротивната страна (еднаква на 1 астрономска единица (ае, AU), растојанието од Земјата до Сонцето). Постапката е потоа да се најде должината на соседната страна користејќи ги овие вредности и правилата на тригонометријата.

Еден од најстарите методи за пресметка на оддалеченоста на една ѕвезда е утврдувањето на промената во аголното растојание помеѓу две мерења на положбата на една ѕвезда на небото. Првото мерење е нарпавено кога Земјата била од едната страна на Сонцето, а второто е направено по половина година, кога Земјата била на обратната страна од Сонцето. Така се знаело дека растојанието помеѓу две мерења е два пати поголемо од растојанието од Земјата до Сонцето. Оддалеченоста на една ѕвезда се пресметува со тригонометрија. Бидејќи парсекот се заснова на агол и растојанието од Земјата до Сонцето, ова значи дека појдовни точки му се степенот и астрономската единица. Должината на еден парсек изнесува околу 30,857 петаметри или 3,26156 светлосни години.

Историја[уреди]

Во 1838 г. германскиот астроном Фридрих Вилхелм Бесел го извршил првото успешно мерење на оддалеченоста на објект на меѓуѕведено растојание во историјата. Бесел ја зел ширината на Земјината орбита како појдовна точка и користејќи паралакса и тригонометрија ја пресметал оддалеченоста на 61 Лебед.[2] Паралаксата на една ѕвезда изнесува половина од аголното растојание на нејзиното опривидно придвижување по небесната сфера. Од гледна точка на ѕвездата, ова е зафатениот агол на големата полуоска на Земјината орбита.

Парсекот како единица произлегува од овој метод по логичко следство, бидејќи оддалеченоста (во парсеци) е реципрочна на паралаксниот агол (во лачни секунди). Со други зборови ова е растојанието при кое големата полуоска на Земјината орбита опфаќа агол од една лачна секунда.

Поимот „парсек“ е прв пат употребен во 1913,[3] и за негов творец се смета Херберт Хол Тарнер.[4]

Примена и мерење[уреди]

Паралаксниот метод е основен и суштински чекор во баждарењето што се врши при утврдувањето на растојанија во астрофизиката, но прецизноста на земните телескопи при мерењето на паралаксниот агол е ограничена на 0,01 лачна секунда, т.е. на ѕвезди не подалеку од 100 пс.[5] This is because the Ова се должи на тоа што Земјината атмосфера ја поматува острината на сликите кога се набљудуваат пооддалечени објекти.[6] Вселенските телескопи немаат ваков проблем, и затоа можат прецизно да утврдуваат поголеми растојанија. Во периодот 1989-1993, сателитот „Хипаркос“ на Европската вселенска агенција (ЕСА) ги измерил паралаксите на околу 100.000 ѕвезди астрометриска прецизност од приближно 0,97 милилачни секунди и прецизно ја измерил оддалеченоста на ѕвезди на растојание до 1.000 пс.[7][8] Кон крајот на 2012 г. ЕСА ќе го лансира сателитот „Гаја“ што треба да ги измери растојанијата на милијарда ѕвезди со прецизност од 20 микролачни секунди, со отстапување од 10% до галактичкиот центар, што се наоѓа на растојание од околу 8.000 пс во соѕвездието Стрелец.[9]

Растојанија во парсеци[уреди]

Растојанија помали од парсек[уреди]

Растојанијата што се мерат во делови од еден парсек обично се однесуваат на објекти во рамките на еден сончев систем. На пример:

Парсеци и килопарсеци[уреди]

Растојанијата што се мерат во парсеци се однесуваат на меѓусебната оддалеченост на соседни ѕвезди, како оние во ист спирален крак или збиено јато. Растојанието од илјада парсеци (прибл. 3,262 сг) се нарекува килопарсек (кпс, kpc). Во килопарсеци се изразуваат растојанијата помеѓу деловите на една галаксија, или во рамките на групи на галаксии. На пример:

  • Еден парсек изнесува околу 3,262 светлосни години.
  • Најблиската ѕвезда до Земјата (освен Сонцето) е Проксима Кентаури, на оддалеченост од 1,29 парсеци.
  • Центарот на Млечниот Пат е оддалечен околу 8 кпс од земјата, а самиот Млечен Пат има пречник од 30 кпс.
  • Галаксијата Андромеда (M31) е оддалечена од Земјата околу 800 кпс.

Мегапарсеци и гигапарсеци[уреди]

Растојанието од еден милион парсеци (приближно 3.262.000 сг) се нарекува „мегапарсек“ (Мпс, Mpc). Во мегапарсеци се изразуваат растојанијата помеѓу соседни галаксии и галактички јата.

Галактичките растојанија понекогаш се изразуваат во Мпс/h или Mpc/h (претставено како „50/h Мпс“). h е параметар [0,5.0,75] што се однесува на несигурната вредност на Хабловата константа H за сметка на стапката на ширење на вселената: h = H / (100 км/с/Мпс). Оваа константа влегува во пресметката кога претвораме црвено поместување z на растојание d по формулата d ≈ (c / H) × z.[10]

Еден гигапарсек (Гпс, Gpc) изнесува милијарда парсеци и претставува најголемата мерка за растојание во редовна употреба. Еден гигапарсек изнесува околу 3,262 милијарди светлосни години, или приближно една четиринаесеттина од оддалеченоста на хоризонтот на видливата вселена (што се наложува од вселенското позадинско зрачење). Во гигапарсеци се изразува крупниот состав на вселената како големината и оддалеченоста на Големиот Ѕид, растојанието помеѓу галактички јата и оддалеченоста на квазарите.

На пример:

Единици за волумен[уреди]

За да го утврдиме бројот на ѕвезди во Млечниот Пат, одбираме волумени изразен во кубни килопарсеци[13] (кпс3) во разни правци. Потоа ги броиме сите ѕвезди во овие волумени и нивниот вкупен број се определува статистички. Бројот на збиени јата, облаци од прашина и меѓуѕвезден гас се одредува на сличен начин. За да го утврдиме бројот на галаксии во едно суперјато, одбираме волумени во мегапарсеци[13] (Мпс3). Потоа сите галаксии во овие волумени се класифицираат и пребројуваат. Вкупниот број на галаксии се определува статистички. Огромната празнина во соѕвездието Воловар[14] се изразува во кубни мегапарсеци. Во космологијата се одбираат волумени во кубни гигапарсеци[13] (Гпс3) кога се утврдува распределбата на материјата во видливата вселена, како и бројот на галаксии во еден квазар. Сонцето е само во својот кубен парсек,[13] (кпс3) но кај збиените јата, ѕвездената густина изнесува од 100 до 1.000.

Пресметување на вредноста на парсекот[уреди]

Дијаграм на парсек

На дијаграмот погоре (не е во размер), С го означува Сонцето, а З е Земјата во дадена точка на нејзината орбита. Растојанието ЗС изнесува една астрономска единица (ае, AU). Аголот СРЗ изнесува една лачна секунда (1/3600 степен). Така, по дефиниција Р е место во просторот на растојание од еден парсек од Сонцето. Со тригонометрија, растојанието СР е

CP = \frac{\mathrm{3C}}{\tan 1^{\prime\prime}} \approx \frac{\mathrm{3C}}{1^{\prime\prime}} = \frac{360 \times 60 \times 60}{2 \pi} \, \mbox{ae} = \frac{648{.}000}{\pi} \, \mbox{ae} \approx 206{.}264,8 \mbox{ ae}.

Една ае ≈ 149597870700 метри, па затоа 1 парсек ≈ 3,085678×1016
 м
3,261564 сг.

Поврзано[уреди]

Наводи и белешки[уреди]

  1. „парсек“. „Лексикон на македонскиот јазик“. Он.нет. 2010. http://rechnik.on.net.mk/translate/mk-leksikon/парсек. конс. 23 март 2011. 
  2. Bessel, FW, "Bestimmung der Entfernung des 61sten Sterns des Schwans" (1838) Astronomische Nachrichten, Том 16, стр.&;nbsp;65-96.
  3. „parsec“ - Merriam-Webster's Online Dictionary.
  4. Dyson, F. W., Stars, Distribution and drift of,The distribution in space of the stars in Carrington's Circumpolar Catalogue. In: Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Том 73, стр. 334-342. март 1913.[1]
  5. Richard Pogge, Astronomy 162, Ohio State.
  6. jrank.org Мерења на паралаксата
  7. „The Hipparcos Space Astrometry Mission“. http://www.rssd.esa.int/index.php?project=HIPPARCOS. конс. 28 август 2007. 
  8. Од Хипарх до Хипаркос - Кетрин Тарон
  9. ГАЈА - ЕСА.
  10. „Galaxy structures: the large scale structure of the nearby universe“. http://pil.phys.uniroma1.it/twiki/bin/view/Pil/GalaxyStructures. конс. 22 мај 2007. 
  11. Mei, S. et al 2007, ApJ, 655, 144
  12. „Misconceptions about the Big Bang“. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=misconceptions-about-the-2005-03&page=5. конс. 8 јануари 2010. 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3
    1 пс3 2,938×1049
     м3
    1 кпс3 2,938×1058
     м3
    1 Мпс3 2,938×1067
     м3
    1 Гпс3 2,938×1076
     м3
  14. Astrophysical Journal, Harvard

Надворешни врски[уреди]