Еве (јазик)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Еве
Èʋegbe
Застапен во Гана, Того
Подрачје јужна Гана, источно од реката Волта, јужно Того
Народ Еве
Говорници 3,1 милиони  (1991–2003)[1]
Јазично семејство
Писмо латиница
Јазични кодови
ISO 639-1 ee
ISO 639-2 ewe
ISO 639-3 Разни:
ewe — еве
wci — васи
kef — кпеси
wud — вуду
Јазици од групата гбе

Еве (Èʋe или Èʋegbe [èβeɡ͡be])[2] е јазик од нигер-конгоанското семејство застапен во југоисточна Гана и јужно Того и има над три милиони говорници.[3] Претставува дел од група поблиски јазици наречена гбе; другиот главен јазик во групата е фон (од Бенин). Како највеќето супсахарски јазици, еве е тонски јазик.

Дијалекти[уреди]

Најзастапени дијалекти на јазикот се товун, авлан, гбин, песи, кпандо, влин, хо, авено, во, кпелен, ве, дајин, агу, фодоме, ван, васи, адангбе (капо).

Гласови[уреди]

Согласки[уреди]

Дво-
уснени
Уснено-
забни
Венечни Свиени Предно-
непчени
Задно-
непчени
Уснено-
заднонепчени
Гласилна
Избувни безвучни p t k k͡p
звучни m ~ b d n ~ ɖ ɲ ~ j ŋ ~ ɡ ɡ͡b
Слеани безвучни t͡s
звучни d͡z
Струјни безвучни ɸ s x
звучни β z ɣ ~ w ʁ/ɦ
Приближни l ~ l̃

H е звучна струјна согласка што се опишува како ресичното [ʁ], голтничкото [ʕ] и гласилното [ɦ].

Носните согласки [m, n, ɲ, ŋ] не се јавуваат самостојно, туку само пред носни самогласки, па затоа понекогаш се вели дека јазикот нема носни согласки.

[ɣ] се јавува пред незаоблени (незадни) самогласки, а [w] се јавува пред заоблени (задни) самогласки.

Еве е еден од само неколку јазици во светот што разликуваат [f] наспроти [ɸ] и [v] наспроти [β].

/l/ може да се јави во согласни групи. Кога стои по преднојазична согласка, станува [ɾ] (или [ɾ̃].

Самогласки[уреди]

Предни Задни
Затворени i, ĩ u, ũ
Полузатворени e, ẽ o, õ
Полуотворени ɛ, ɛ̃ ɔ, ɔ̃
Отворени a, ã

Тонови[уреди]

Еве има три тона што даваат разлика во значењето. Тоновите не се бележат при пишувањето. Еве пример за три исти збора со разни тонови:

  • tó 'планина' (висок тон)
  • tǒ 'малтер' (нагорен тон)
  • tò 'бивол' (низок тон)

Азбука[уреди]

Јазикот се пишува со африканската еталонска азбука, па затоа личи на комбинација од латиница и МФА.

A a B b D d Ɖ ɖ Dz dz E e Ɛ ɛ F f Ƒ ƒ G g Gb gb Ɣ ɣ
/a/ /b/ /d/ /ɖ/ /d͡z/ /e/, /ə/ /ɛ/ /f/ /ɸ/ /ɡ/ /ɡ͡b/ /ɣ/
H h I i K k Kp kp L l M m N n Ny ny Ŋ ŋ O o Ɔ ɔ P p
/h/ /i/ /k/ /k͡p/ /l/ /m/ /n/ /ɲ/ /ŋ/ /o/ /ɔ/ /p/
R r S s T t Ts ts U u V v Ʋ ʋ W w X x Y y Z z
/l/ /s/ /t/ /t͡s/ /u/ /v/ /β/ /w/ /x/ /j/ /z/

Наводи[уреди]

  1. еве - Ethnologue (XVI изд, 2009)
    васи - Ethnologue (XVI изд, 2009)
    кпеси - Ethnologue (XVI изд, 2009)
  2. [1], стр. 243
  3. Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Пристап: http://www.ethnologue.com/

Библиографија[уреди]

  • Ansre, Gilbert (1961) The Tonal Structure of Ewe. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
  • Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present, 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
  • Clements, George N. (1975) 'The logophoric pronoun in Ewe: Its role in discourse', Journal of West African Languages 10(2): 141-177
  • Collins, Chris. (1993) Topics in Ewe Syntax. Doctoral Dissertation, MIT.
  • Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
  • Pasch, Helma (1995) Kurzgrammatik des Ewe Köln: Köppe.
  • Westermann, Diedrich Hermann (1930) A Study of the Ewe Language London: Oxford University Press.

Надворешни врски[уреди]

Википедија
Издание на Википедија — слободната енциклопедија на еве