Јасен

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Јасен
Бел (обичен) јасен (Fraxinus excelsior)
Научна класификација
Царство: Растенија
Нерангирано: Скриеносеменици
Нерангирано: Евдикоти
Нерангирано: Астериди
Ред: Мртвокопривовидни
Фамилија: Маслинки
Род: Јасен
L.[1]
Видови

во текстот.

Гранче од полски (долголисен) јасен
Семе на обичниот јасен
Црн јасен

Јасенот (науч. Fraxinus) — род на цветни растенија од фамилијата Маслинки (Oleaceae). Опфаќа 45-65 вида на средни до големи дрва кои се претежно листопадни, со неколку суптропски зимзелени видови. Листовите се спротивно поставени и непарно перести, но и прости кај неколку вида. Семето се содржи во плодови кои се крилести оревчиња.

Во Република Македонија, како автохтони се застапени белиот или обичен јасен (F. excelsior), полскиот јасен (F. angustifolia) и црниот јасен (F. ornus).[2]

Некои видови[уреди]

западен Палеарктик (Европа, северна Африка и југозападна Азија)
источен Палеарктик (средна и источна Азија)
западна и југозападна Северна Америка
источна Северна Америка

Екологија[уреди]

Јасеновите лисја се храна за гасеницитее на некои видови пеперуги и молци.

Употреба[уреди]

Јасеновото дрво е тврдо и густо (над 710 кг/м³ кај обичниот јасен[5] и 670 кг/м³ (±20%) кај американскиот[6]), со значајна жилавост и голема цврстина, но сепак свитливо. Поради тоа се користи за изработка на лакови, рачки на алат, безбол-палки и други видови прачки што бараат голема сила и издржливост.

Честопати јасеновото дрво се користи за изработка на електрични гитари, тапани и куќна столарија, и се добива фурнир за канцелариски мебел. Од него не се изработуваат предмети што стојат на отворено бидејќи срцевината не издржува контакт со земја,[5] и гние во рок од пет години.

Во столарството, јасеновото дрво се смета за мошне погодно поради пријатниот конечен изглед, лесна обработка со струк и згодно за шајки, завртки и лепаци.[6] Во минатото, каросеристите правеле трупови за кочии и автомобили, кои биле предвидени да се свиткуваат за амортизација. Од истата причина, јасенот бил многу важен за изработка на авиони во раните години на воздухопловството.

Јасенот е мошне ценет и како огревно дрво, ќумур и како дрвен материјал за чадење. Од внатрешната кора на синиот јасен (F. quadrangulata) поран осе добивала сина боја.

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. „Јасен (Fraxinus L.)“. „GRIN“. Министерство за земјоделство на САД. 3 април 2006. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4752. конс. 22 февруари 2010.  (англиски)
  2. „Јасен“, „Македонска енциклопедија“. Скопје: МАНУ. 2009. стр. 636. 
  3. „Записи за видови од родот Јасен (Fraxinus)“. „GRIN“. Министерство за земјоделство на САД. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?4752. конс. 22 февруари 2010.  (англиски)
  4. „Јасен (Fraxinus L.)“. „Извештаи на ITIS“. Обединет таксономски информативен систем. http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=32928. конс. 22 февруари 2010.  (англиски)
  5. 5,0 5,1 „Ash“. Niche Timbers. http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/ash/. конс. 22 февруари 2010. 
  6. 6,0 6,1 „White Ash“. Niche Timbers. http://www.nichetimbers.co.uk/north-american-hardwood/ash/. конс. 22 февруари 2010. 
  • Philips, Roger. Trees of North America and Europe, Random House, Inc., New York ISBN 0-394-50259-0, 1979