Сапуника
| Сапуника | |
|---|---|
 | |
| Црвена сапуника (Saponaria ocymoides) | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| Ред: | Каранфиловидни |
| Семејство: | Каранфили |
| Род: | Сапуника L. (1753) |
| Синоними[1] | |
| |
Сапуника[2] или сапунче[3] (науч. Saponaria) — род на цветни растенија од семејството Caryophyllaceae, кај нас попознати по името сапунче.[4] Обично се карактеризира со розови или бели цветови. Во Македонија виреат три вида од овој род: Saponaria bellidifolia, Saponaria glutinosa и Saponaria officinalis или обично сапунче[5]
Опис
[уреди | уреди извор]Saponaria се зелјести повеќегодишни и едногодишни растенија, некои со дрвенести основи. Цветовите се изобилни, со пет ливчиња и обично во нијанси на розова или бела.
Таксономија
[уреди | уреди извор]Родот е тесно поврзан со родот Silene, а се разликува од овие по тоа што има само два (не три или пет) толчници во цветот.
Исто така е сродна со Gypsophila, но нејзиното чашкино ливче е цилиндрично, а не ѕвончесто.
Видови
[уреди | уреди извор]Најпознатиот вид може да биде Saponaria officinalis, што потекнува од Евроазија, но е познато во поголемиот дел од светот како внесен вид, често се смета како плевел, а понекогаш и се култивира како украсно растение.
Вкупно во родот има триесет[6] до четириесет видови.
„Plants of the World Online“ прифаќа 39 видови:[1]
- Saponaria aenesia Heldr.
- Saponaria bargyliana Gomb.
- Saponaria bellidifolia Sm.
- Saponaria biovulata (Stapf) Barkoudah
- Saponaria bodeana Boiss.
- Saponaria caespitosa DC.
- Saponaria calabrica Guss.
- Saponaria cerastoides Fisch. ex C.A.Mey.
- Saponaria cypria Boiss.
- Saponaria dalmasi H.Boissieu
- Saponaria emineana Gemici & Kit Tan
- Saponaria glutinosa M.Bieb.
- Saponaria griffithiana Boiss.
- Saponaria gypsacea Vved.
- Saponaria halophila Hedge & Hub.-Mor.
- Saponaria iranica Dashti, Assadi & Sharifnia
- Saponaria jagelii Phitos & Greuter
- Saponaria karapinarensis Vural & Adıgüzel
- Saponaria kotschyi Boiss.
- Saponaria lutea L.
- Saponaria mesogitana Boiss.
- Saponaria ocymoides L.
- Saponaria officinalis L.
- Saponaria orientalis L.
- Saponaria pachyphylla Rech.f.
- Saponaria pamphylica Boiss. & Heldr.
- Saponaria picta Boiss.
- Saponaria pinetorum Hedge
- Saponaria prostrata Willd.
- Saponaria pumila Janch.
- Saponaria pumilio Boiss.
- Saponaria sewerzowii Regel & Schmalh.
- Saponaria sicula Raf.
- Saponaria stenopetala Rech.f.
- Saponaria subrosularis Rech.f.
- Saponaria suffruticosa Nábělek
- Saponaria syriaca Boiss.
- Saponaria tadzhikistanica (Botsch.) V.A.Shultz
- Saponaria tridentata Boiss.
Етимологија
[уреди | уреди извор]Името на родот Saponaria потекнува од латинските зборови sapo („сапун“) и -aria („што се однесува на“), при што барем еден вид, S. officinalis, се користи за производство на сапун.
Екологија
[уреди | уреди извор]Видовите Saponaria ги јадат ларвите на некои пеперуги и молци, вклучувајќи ги Lychnis и Coleophora saponariella, што е ексклузивно за родот.
Употреба
[уреди | уреди извор]Растенијата содржат сапонин, а течен сапун може да се добие со потопување на листовите во вода. Овој сапун сè уште се користи за чистење на деликатни антички таписерии.
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 „Saponaria L.“. Plants of the World Online. Кралски ботанички градини во Кју. Посетено на 9 март 2024. (англиски)
- ↑ Лозановски, Ристо (1994). „Терминологија од областа на плевелните растенија“. Македонска терминологија. МАНУ. XXIV (83–84): 155.
- ↑ „сапунче“ — Официјален дигитален речник на македонскиот јазик
- ↑ Thieret, John W.; Rabeler, Richard K. (2005), „Saponaria“, Во Flora of North America Editorial Committee (уред.), Flora of North America North of Mexico (FNA), 5, New York and Oxford – преку eFloras.org, Ботаничка градина на Мисури, Сент Луис и Хербариуми на Харвард, Кемриџ Invalid
|mode=CS1(help) - ↑ Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 349
- ↑ „Saponaria“, Flora of Pakistan – преку eFloras.org, Ботаничка градина на Мисури, Сент Луис и Хербариуми на Харвард, Кемриџ Invalid
|mode=CS1(help)
|