Сапунче

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Saponaria officinalis
Saponaria-officinalis-flower.jpg
Научна класификација
Царство: Plantae
Нерангирано: Angiosperms
Нерангирано: Eudicots
Нерангирано: Core eudicots
Ред: Caryophyllales
Семејство: Caryophyllaceae
Род: Saponaria
Вид: S. officinalis
Биномен назив
Saponaria officinalis
L.
Синоними[1]
  • Bootia saponaria Neck.
  • Bootia vulgaris Neck
  • Lychnis officinalis (L.) Scop.
  • Silene saponaria Fr. ex Willk. & Lange
Семиња (Музеј де Тулуз)

Сапунче (Saponaria officinalis) е често повеќегодишно растение од семејството каранфили (Caryophyllaceae). Ова растение има многу вообичаени имиња, како што е обичен сапун, сапуница и други. [2] Има вкупно околу 20 видови.

Ова растение расте низ Европа и во Азија, како и во западен Сибир, на ладни места при ниски или умерени височини под огради и покрај патиштата. Може да се најде во поголем дел од Северна Америка.

Опис[уреди | уреди извор]

Растението има лиснато стебло (честопати со црвена боја). Достигнува висина од 70 см. Широките листови се спротивни и долги меѓу 4 и 12 см. Неговите слатко миризливи цветови се радијално симетрични и розови, или понекогаш и бели. Секој од петте рамни ливчиња има две мали скали во грлото на королата. Тие се околу 2,5 см широки, и се распоредени во густи, терминални јата на главното стебло и гранките. Долгата тубуларна чашка има пет зашилени црвени заби.

Сапунче во цветање, Прашка ботаничка градина

Поединечните цветови се отвораат во вечерните часови, и остануваат отворени околу три дена.[3] Тие произведуваат посилен мирис во текот на ноќта и го надополнуваат производството на нектар во текот на ноќта. Во втората ноќ на цветањето, поленот се ослободува, а стигмата се развива до својата крајна позиција до третата вечер. Голем дел од производството на семе доаѓа од само-опрашување. Цветовите ги посетуваат разни инсекти, вклучително бумбари и муви.

Во северната хемисфера Сапунче цвета од мај до септември, а во јужната хемисфера од октомври до март.

Употреба[уреди | уреди извор]

Како што подразбира неговото име, може да се користи како многу нежен сапун, обично во разреден раствор. Низ историјата се користило за чистење на деликатни или уникатни текстили, особено волнени ткаенини,[4] а се претпоставува дека ова растение се користело за третирање на Торинското платно.[5]

Течност која ги раствора мастите или маснотиите, може да се направи со вриење на лисјата или корените во вода. Листовите се сецкаат, варат, а течноста потоа може да се користи како сапун.[6]

Предозирање може да предизвика гадење, дијареја и повраќање.[7]

И покрај тоа што е отровно, растението се користи во кулинарството како емулгатор при комерцијална подготовка на тахини[8] и при подготовка на пиво. На Блискиот Исток, коренот често се користи како додаток при процесот на правење алва. Сапунчето се користи за стабилизирање на маслата во смесата и за создавање на карактеристичната текстура на алвата.

Хемиски состав[уреди | уреди извор]

S. officinalis содржи флавон сапонарин.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Шаблон:ThePlantList
  2. Slichter, Paul. „The Pink Family in the Columbia River Gorge: Caryophyllaceae“. 
  3. Wolff, D.; Witt, T.; Jurgens, A.; Gottsberger, G.. Nectar dynamics and reproductive success in Saponaria officinalis (Caryophyllaceae) in southern Germany. „Flora. Morphologie, Geobotanik, Oekophysiologie“ том  201 (5): 353–364. doi:10.1016/j.flora.2005.07.010. 
  4. Dioscorides, The Herbal of Dioscorides the Greek, Book 2:193, s.v. Strouthion
  5. „Shroud of Turin“ (PDF). конс. 2012-06-03. 
  6. Mabey, Richard (1977). Plants with a Purpose: A guide to the everyday use of wild plants. William Collins. 
  7. Својства
  8. Arndt, Alice (10 August 1999). Seasoning Savvy: How to Cook With Herbs, Spices, and Other Flavorings. Psychology Press. стр. 215–. ISBN 978-1-56022-031-2. https://books.google.com/books?id=WaPt5KSaVEIC&pg=PA215. посет. 3 јуни 2012 г. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]