Критска држава

Критска држава Κρητική Πολιτεία (Greek) كرید دولتی (Ottoman Turkish)
Знаме Coat of arms
Химна: Cretan Anthem
Местоположба на Crete
Главен град		Chania
Најголем град		Heraklion
Демоним		Cretan
Законодавство		Assembly
Население
•	проценка за 1911 г.	336,151
Валута		Cretan drachma

Критската држава (грчки: Κρητική Πολιτεία, на латиница: Kritiki Politeia; отомански турски: كريد دولتى, на латиница: Girid Devleti) била основана во 1898, после интервенцијата на Големите сили (Обединетото Кралство, Франција, Италија, Австроунгарија, Германија и Русија) на островот Крит. Во 1897, Критското востание довело до тоа Османлиското Царство да ѝ прогласи војна на Грција, која довела до интервенција на Обединетото Кралство, Франција, Италија и Русија под образложение дека Османлиското Царство повеќе не може да ја одржува контролата. Тоа било увертира на конечната анексија на островот од Кралството Грција, која де факто се случила во 1908, а де јуре во 1913 после Првата балканска војна.

Историја

Критското Востание и меѓународната интервенција (1897–1898)

Основите на Критската Држава биле поставени за време на Критското Востание од 1897–1898 година, кое се надоврзувало на претходните востанија во 1895–1896 година против отоманското владеење. Крит бил под отоманска контрола од 1669 година, но повторуваните востанија во 19 век (особено во 1821, 1866–1869 и 1878 година) ја истакнувале желбата на христијанското мнозинство за автономија или обединување со Грција. Востанието од 1897 година ескалирало кога отоманските власти ги сузбиле востаниците, што ја поттикнало Грција да испрати трупи во поддршка, што довело до Грчко-турската војна од 1897 година. Грција претрпела брз пораз на копното, но критскиот фронт привлече меѓународно внимание.

Европските Големи Сили — Британија, Франција, Италија, Русија, Австро-Унгарија и Германија — интервенирале за да спречат поширок конфликт и да го стабилизираат регионот. Тие формирале Меѓународна Ескадра, поморска сила која го блокирала Крит, бомбардирала позиции на востаниците за да наметне прекин на огнот и окупирала клучни крајбрежни градови како Ханија, Ретимно, Ираклион и Ситија. Од февруари 1897 година, Советот на Адмиралите, составен од поморски команданти од овие сили, презел привремена управа над островот. Германија ги повлекла своите сили во ноември 1897 година, наведувајќи противење на критската автономија, а Австро-Унгарија ја следела во март 1898 година, оставајќи ги „Четирите Сили“ (Британија, Франција, Италија, Русија) во контрола.

Клучен инцидент бил Масакрот во Кандија на 6 септември 1898 година (25 август според јулијанскиот календар, кој Крит го користел до 1913 година). Муслиманска толпа, поттикната од отомански трупи среде тензии околу реформите за собирање даноци, го нападнала христијанскиот кварт во Ираклион, убивајќи стотици критски Грци, британскиот вице-конзул Лисимахос Калокаиринос, неговото семејство и 14 британски војници. Оваа грозомора ја поттикнала Големите Сили да бараат итно протерување на сите отомански сили од Крит до 5 ноември 1898 година. Со повлекувањето на отоманските трупи, островот ефективно бил одвоен од директната турска контрола.

Алегориска литографија која го слави пристигнувањето на принцот Георги од Грција на Крит како Висок комесар на големите сили.

На 9 декември 1898 година (јулијански: 27 ноември), Критската Држава била формално прогласена за автономна единица под отомански суверенитет, но со христијански гувернер. Принцот Георги од Грција и Данска (втор син на кралот Георги I од Грција) бил назначен за прв Висок комесар од Големите Сили, пристигнувајќи во Заливот Соуда на 21 декември 1898 година (јулијански: 9 декември) среде прослави. Советот на Адмиралите се распуштил кратко потоа на 26 декември. Ова го означило официјалното раѓање на државата, со нејзиното знаме кое имало бел крст на сина позадина и црвен кантон со бела ѕвезда што го симболизирало отоманското надгледување.

Внатрешни реформи и политички Развој (1899–1905)

По основувањето, Критската Држава започнала со серија реформи за да се модернизира и да се стабилизира. Високиот Комесар Принц Георги имал извршна власт, поддржан од Совет на Четирите Сили, кој надгледувал надворешни работи и одбрана. Во 1899 година бил усвоен Устав, кој обезбедувал парламентарен систем со Собрание од 188 членови (164 христијани и 24 муслимани), избрани преку ограничено гласачко право. Собранието имало законодавна моќ, додека Високиот Комесар ја задржал контролата врз надворешните работи, финансии и безбедност.

Економски, државата се фокусирала на земјоделството (маслинки, грозје, жито), трговија и туризам. Воведена била критската драхма, врзана за грчката драхма, и биле изградени инфраструктурни проекти како патишта, пристаништа и училишта. Меѓународните сили одржувале гарнизони за да го одржуваат редот, со околу 2.000 војници распоредени низ островот.

Меѓутоа, периодот бил обележан со тензии меѓу христијанското мнозинство, кое барало целосно обединување со Грција, и муслиманското малцинство (Бектшиите), кое се плашело од дискриминација. Во 1901 година, муслиманските пратеници бојкотирале седници поради прашања за имотни права. Политичките фракции се поделиле: конзервативците (поддржани од Принц Георги) фаворизирале постепени реформи, додека либералите (предводени од Елефтериос Венизелос, истакнат адвокат и новинар) барале брзо Еносис.

Венизелос, кој станал клучна фигура, го водел опозицискиот движење. Во 1905 година, тој организирал востание во Терисо, барајќи реформи и обединување. Востанието траело од март до ноември 1905 година, со околу 5.000 востаници кои се судриле со лојалните сили и меѓународните трупи. Иако било сузбиено, тоа довело до политички промени: Принц Георги поднел оставка во септември 1906 година, заменет од Александрос Зајмис, поранешен грчки премиер.

Период на транзиција и востанија (1906–1912)

Под Зајмис (1906–1908 и повторно 1910), државата доживеала понатамошни реформи. Во 1907 година, Уставот бил ревидиран за да се зголеми автономијата, вклучувајќи формирање на критска милиција и отстранување на отоманското знаме од јавни згради. Муслиманското население продолжило да се намалува поради емиграција во Турција, поттикната од тензии и економски притисоци.

Во 1908 година, за време на Младотурската револуција во Отоманската Империја, критското Собрание прогласило унија со Грција на 12 октомври 1908 година. Отоманската Империја протестирала, но Големите Сили ја спречиле формалната анексија, наместо тоа барајќи повлекување на грчките офицери од критската милиција. Заимис бил заменет од Стефанос Драгумис во 1908–1910 година.

Тензиите ескалирале повторно во 1910 година, кога Венизелос станал премиер на Грција и ја поддржал критската кауза. Во 1911 година, критските пратеници се обиделе да седнат во грчкиот парламент, но биле одбиени од Големите Сили. Во 1912 година, со почетокот на Првата Балканска Војна (октомври 1912), Грција испратила трупи на Крит, и на 14 октомври 1912 година, Собранието повторно прогласило унија.

Крај на Критската држава и обединување со Грција (1913)

Со поразот на Отоманската Империја во Балканските војни, Лондонскиот договор од 30 мај 1913 година формално го отстапил Крит на сојузниците. На 1 декември 1913 година (јулијански: 18 ноември), Крит официјално бил анектиран од Грција, со грчкото знаме подигнато во тврдината Фиркас во Ханија. Венизелос, како грчки премиер, ја надгледувал транзицијата.

Население

Вкупното население во 1911 изнесувало 336,151.

Религија	Бројност
Христијани	307,812
Муслимани	27,852
Евреи	487