Казашка азбука

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Казашка азбука е термин кој се користи да се означат три различни писма кои се користат за запишување на казашкиот јазик. Кирилицата е официјално писмо во Казахстан и се користи за запишување на јазикот, како и во покраината Бајан-Олги во Монголија. Кирилицата била воведена во 1940 година и истата се користи од казашката дијаспора во Русија, Киргистан, Туркменистан и Узбекистан. Латиницата е базирана на турската азбука и се користи неофицијално од казашката дијаспора во Турција, Германија, САД и останатите западни држави. Латиницата била воведена за запишување на јазикот во периодот од 1927 до 1940 година. Арапското писмо се користи за запишување на казашкиот јазик во НР Кина во префектурата Алтај и Автономната префектура Или Казак.[1] Исто така, ова писмо се користи во Иран и Авганистан и ова писмо се користело за запишување на јазикот до 1927.

Азбука[уреди]

кирилица латиница
арапско писмо арапско име МФА
А а A a ا Alif /ɑ/
Ә ә Ä ä ٵ Hamza + Alif /æ/
Б б B b ب Ba /b/
В в V v ۆ Waw with V /v/
Г г G g گ Gaf /ɡ/
Ғ ғ Ğ ğ ع Ghain /ʁ/
Д д D d د Dal /d/
Е е E e ه Ha /e/
Ё ё Yo yo يو Yo /jo/
Ж ж J j ج Jeem /ʒ/
З з Z z ز Za /z/
И и Ï ï ٸ Ya /ɯj/, /ɪj/
Й й Y y ي Ya /j/
К к K k ك Kaf /k/
Қ қ Q q ق Qaf /q/
Л л L l ل Lam /l/
М м M m م Meem /m/
Н н N n ن Noon /n/
Ң ң Ñ ñ ڭ Kaf with 3 dots /ŋ/
О о O o و Waw /o/
Ө ө Ö ö ٶ Hamza + Waw /ø/
П п P p پ Pa /p/
Р р R r ر Ra /r/
С с S s س Seen /s/
Т т T t ت Ta /t/
У у W w ۋ Waw with 3 dots /w/, /ʊw/, /ʉw/
Ұ ұ U u وُ Waw with damma /ʊ/
Ү ү Ü ü ٶُ Hamza + Waw with damma /ʉ/
Ф ф F f ف Fa /f/
Х х X x ح Kha without dots /x, χ/
Һ һ H h ھ Initial Ha /h/
Ц ц C c تس T + S /ts/
Ч ч Ç ç چ Cheem /tʃ/
Ш ш Ş ş ش Sheen /ʃ/
Щ щ Şş şş شش Sh + Sh /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ (ʺ) -- -- --
Ы ы I ı ى Ya without dots /ɯ/
І і İ i ٴى Hamza + Ya without dots /ɪ/
Ь ь (ʹ) -- -- --
Э э Ee (Éé) ه Ha /e/
Ю ю Yu yu يۋ Y + U /jʉw/, /jʊw/
Я я Ya ya يا Y + A /jɑ/

Напредна романизација[уреди]

Апостроф[уреди]

Апострофот се смета за дел од казашката азбука и се користи за омекнување на гласови после буквите A, Y и I.

Букви[уреди]

латиница кирилица МФА
A A /aː/
B Б /b/
C К /k/
D Д /d/
E Е /eː/
F Ф /f/
G Г /ɡ/
H Х /h/
I И /iː/
J Ж /j/
K Қ /q/
L Л /l/
M М /m/
N Н /n/
O О /oː/
P П /p/
Q Ө /øː/
R Р /r/
S С /s/
T Т /t/
U У /uː/
V В /v/
W Ы /juː/
Y Ү ?
Z З /z/
A' Ә /æː/
Y’ Ұ ?
I’ І ?

Диграфи[уреди]

диграф кирилица МФА
gh Ғ /ʁ/
ng Ң /ŋ/
ts Ц /ts/
ch Ч /tʃ/
sh Ш /ʃ/
iu Ю /iuː/
ya Я /iaː/

Фонологија[уреди]

Буквите A, E, I, O, Q, U , Y, A’, Y’, I’ се сметаат за самогласки, додека останатите се согласки. Исто така, два диграфа, ЈУ и ЈА, се сметаат за самогласки.

Примери[уреди]

казашка
кирилица
казашко
арапско писмо
казашка
латиница
македонски
Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس. Barlwk adamdar tumwswnan azat ja’ne kadi’r-kasieti’men ky’kwktarw teng bolwp dyniege celedi’. Adamdargha akwl-parasat, ar-ojdan beri’lgen, sondwktan olar bi’r-bi’ri’men tuwstwk, bauwrmaldwk karwm-katwnas jasaularw tii’s. Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштoчoвeчкaтa припaднoст.

Наводи[уреди]

  1. Minglang Zhou (2003). „Multilingualism in China: the politics of writing reforms for minority languages, 1949-2002“. Published Walter de Gruyter. стр. 149. ISBN 3-11-017896-6. http://books.google.com/books?id=joE5ZASNCGYC&pg=PA149&dq=kirgiz+arabic+script+shares+the+major&hl=en&ei=cDMlTbuPLsKblgePg8XHAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=kirgiz%20arabic%20script%20shares%20the%20major&f=false. конс. 1 јануари 2011. 

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]