Хири моту

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Хири моту
полициски моту
Застапен во Папуа Нова Гвинеја
Говорници многу малку  (1992)e17
120.000 (како втор) (1989)
Јазично семејство
упростен облик на моту (австронезиско семејство)
Статус
Службен во  Папуа Нова Гвинеја
Јазични кодови
ISO 639-1 ho
ISO 639-2 hmo
ISO 639-3 hmo

Хири моту (наречен и полициски моту, пиџински моту) — еден од службените јазици на Папуа Нова Гвинеја.[1] Претставува упростена варијанта на моту од семејството на австронезиските јазици.

Иако во потесна смисла јазикот не е ниту пиџин ниту креолски, има одлики на двата типа. Говорниците на хири моту не разбираат моту поради фонолошките и граматичките разлики, а истото важи и обратно, и покрај големите лексички сличности.

Дури и во подрачјата каде некогаш бил втемелен како лингва франка, веќе подолг период употребата на хири моту е значително намалена за сметка на ток писин и англискиот.

Дијалекти[уреди | уреди извор]

Хири моту има два дијалекта, наречени „австронезиски“ и „папуански“. Обата се впрочем австронезиски по граматиката и лексиконот бидејќи се изведени од моту. Називите на дијалектите се однесуваат на мајчините јазици на говорниците на оваа лингва франка. „Папуанскиот“ (наречен и „нецентрален“) бил многу позастапен и барем 1964 г. се користел како стандарден и книжевен јазик. „Австронезискиот“ (или „централен“) дијалект е поблизок до моту по граматиката, фонологијата и лексиконот денес е позастапен, па затоа денес важи за престижен и поисправен.

Денес нема јасна разлика помеѓу моту и неговите пиџински говори и претставува контонуум поради улогата на креолските варијанти како контактни јазици со народи од други говорни подрачја.[2]

Историја[уреди | уреди извор]

Хири моту се користел како јазик на трговската размена наречена „хири“ (претежно во саго и грнци) помеѓу Мотуанците и соседните народи на југоисточното крајбрежје на островот Нова Гвинеја уште пред контактите со Европјаните.[3] Во раниот колонијален период бил усвоен како службен јазик на полицијата бидејќи кадрите морале да се земаат од разни подрачја во земјата каде се говореле различни јазици. Јазикот го достигнал својот врв во раните 1960-ти како лингва франка на голем дел од територијата на земјата и бил мајчин јазик на многумина од мешани бракови (претежно државни службеници).

Почнувајќи барем од раните 1970-ти, важноста и застапеноста на хири моту почнала да се намалува и за сметка на англискиот и ток писин. Денес говорниците на јазикот се постари лица и претежно живеат во Централната и Заливската покраина на државата. Поради ова, помладите говорници на „матичниот“ јазик (моту) слабо го разбираат и говорат, за разлика од претходните поколенија.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Слубежните јазици не се изрично наведени како такви во законите, туку како јазици што треба да се владеат.
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert и др., уред-ци (2013). „Hiri Motu Trading Eleman“. Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. http://glottolog.org/resource/languoid/id/hiri1235. 
    Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert и др., уред-ци (2013). „Hiri Motu Trading Koriki“. Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. http://glottolog.org/resource/languoid/id/hiri1236. 
  3. Датон (Dutton) ова го оспорува.

Литература[уреди | уреди извор]

  • International Bible Students (2014). Iehova Ena Witnes Taudia—Ai be Daidia? http://www.jw.org/ho/
  • International Bible Students (2014). Dahaka Dainai Baibel Oi Stadilaia? http://www.jw.org/ho/vidio-dahaka-dainai-stadi-Baibel/
  • Tom Dutton (1985). Police Motu: iena Sivarai (its story). Port Moresby, Papua New Guinea: The University of Papua New Guinea Press.
  • Lister-Turner, R and Clark, J.B. (1931), A Dictionary of the Motu Language of Papua, 2nd Edition (P. Chatterton, ed). Sydney, New South Wales: Government Printer.
  • Lister-Turner, R and Clark, J.B. (1931), A Grammar of the Motu Language of Papua, 2nd Edition (P. Chatterton, ed). Sydney, New South Wales: Government Printer.
  • Brett, Richard; Brown, Raymond; Brown, Ruth and Foreman, Velma. (1962), A Survey of Motu and Police Motu. Ukarumpa, Papua New Guinea: Summer Institute of Linguistics.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]