Макинли

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Макинли
Mount McKinley / Denali
Denali Mt McKinley.jpg
Поглед на северната страна на Макинли
Надм. вис. 6.168 м  (NGVD 29)[1]
Истакнатост 6.144 м[2]
3-та
Заведена како седум врвови, ултра, највисока во земјата
Местоположба
Макинли се наоѓа во Алјаска
Макинли
Местоположба на Макинли во Алјаска
Место Национален парк Денали, Алјаска, САД
Венец Алјаски Планини
Координати 63°04′10.2″ СГШ 151°00′26.64″ ЗГД / 63.0695, -151.0074 [3]
Топокарта USGS Mt. McKinley A-3
Искачување
Прво освојување 7 јуни 1913
Хадсон Стак,
Хари Карстенс,
Волтер Харпер
и Роберт Тејтум
Најлесна патека по Западниот Потпорник (искачување по ледник/снег)
Хадсон Стак и Хари Карстенс — водачи на првото успешно искачување на Макинли во 1913 г.

Макинли (англиски: Mount McKinley) или Денали (којуконски: Denali = „Висока“)[4] — највисока планина во Северна Америка, чиј врв е на надморска височина од 6.168 м и има најголема самостојна висина (од основата до врвот) од сите планини што се издигаат исклучиво над морското ниво.[5] Планината го зазема третото место по истакнатост во светот, по Монт Еверест и Аконкагва. Сместена е во Алјаските Планини, во внатрешноста на сојузната држава Алјаска и претстаува главна знаменитост на Националниот парк Денали. Наречена е по Вилијам Макинлипретседател на САД од 1897 до 1901 г.

Првиот Европеец што ја забележал планината е Џорџ Ванкувер во 1794 г. Во 1903 г. е направен првиот обид за нејзино искачување, но завршил неуспешно. Првото потврдено освојување го напаравиле Хадсон Стак, Хари Карстенс, Волтер Харпер и Роберт Тејтум во 1913 г.[6]

Геологија и особености[уреди]

Планината е гранитен плутон која се издигнала поради тектонски притисок од Тихоокеанската и Северноамериканската Плоча, истовремено одронувајќи таложен материјал над и околу планината.[7] Силите што ја создале планината предизвикале и многубројни силни земјотреси во Алјаска и на Алеутските Острови. Денес Тихоокеанската Плоча е сеизмички активна под планината.[8]

Поглед на јужната страна на планината

Со висина од 6.168 м, Макинли е највисока планина во Северна Америка и се издига 5.500 м. над основата, што значи дека е највисока во светот сметајќи од подножјето.[5] Се издига од накосена рамница на надморска височина од 300-900 м, што значи дека висината ѝ се разликува во зависност од местото на набљудување (во опсег од 0-1000 м).[9] (Од друга страна, Монт Еверест се издига од Тибетската Висорамнина, што значи дека почнува од многу повисоко — 4.200 м до 5.200 м, па затоа Монт Еверест е самостојно висок само 3.700 до 4.700 м. наспроти самостојните 5.500 м на Макинли[10] Сепак, Макинли има само половина од самостојната висина на вулканот Мауна Кеа (10.020 м), но голем дел од планината е под вода.[11]

Врвови и ледници[уреди]

Макинли има два поважни врва: Јужниот (повисокиот) и Северниот, на н.в. од 5.934 м[7] и топографска истакнатост од околу 387 м.[12] Северниот понекогаш се смета за посебен, но ретко се искачува, освен од северниот приод.

По страните на планината се протегаат пет поголеми ледници: Питерс (северозападна страна), Малдроу (североисточна), Тралејка (источна), Рут (југоисточна) и Кахилтна (југозападна).[13][14]

Искачување[уреди]

Планината денес редовно се искачува. Во 2003 г. до врвот успешно стигнале 58% од планинарите, со вкупно 100 жртви за период од еден век.[15] Највеќето планинари се искачуваат преку Западниот Потпорник, пронајдена во 1951 г. од истражувачот Бредфорд Вошберн,[6] по внимателни и опширни анализи на авионски снимки. Искачувањето трае 2-4 недели.

Околни планини[уреди]

Источната страна на Макинли гледана од Националниот парк Денали

Во околината на Макинли се наоѓаат следниве планини:

  • Форакер
  • Силвертрон
  • Хантер
  • Хантингтон
  • Дики
  • Лосов Заб (Мусес Тут)

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. Херц, Натаниел. „Со новиот премер, надморската височина на Макинли се намалува за 80 стапки (24,4 м)“, 11 септември 2013 (конс. 11 септември 2013). (англиски)
  2. „Макинли, Алјаска“. Peakbagger.com. http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=271. конс. 1 февруари 2010.  (англиски)
  3. „Mount McKinley“. Информативен систем за географски називи, Геолошки топографски институт на САД. http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:1414314. конс. 20 јануари 2010.  (англиски)
  4. „Денали“ важи како официјално само во Алјаска. Сојузната влада го признава единствено името „Макинли“ (Monmonier, Mark (1995). „Drawing the Line: Tales of Maps and Cartocontroversy“. Henry Holt and Company. стр. 67. ISBN 0-8050-2581-2. http://books.google.com/books?id=B-_SGLEO954C&pg=PA67. конс. 22 јануари 2013. )
  5. 5,0 5,1 Helman, Adam (2005). „The Finest Peaks: Prominence and Other Mountain Measures“. Trafford. стр. 9. ISBN 1412236649. 
  6. 6,0 6,1 Roberts, David (април 2007). „The Geography of Brad Washburn (1910-2007)“. „National Geographic Adventure“. http://www.nationalgeographic.com/adventure/mountaineering/bradford-washburn.html. конс. 4 март 2013. 
  7. 7,0 7,1 Бриз, П. (мај 2003). „Гео-ЧПП бр. 1 — Општи геолошки особености“. Служба за национални паркови на САД. http://www.nps.gov/dena/upload/Brief%20Geology%20of%20Mt.pdf. конс. 17 март 2013.  (англиски)
  8. Хенсон, Роџер А.. „земјотресно и сеизмичко набљудување на Националниот парк Денали“. Служба за национални паркови на САД. стр. 23–25. http://www.nps.gov/akso/nature/science/ak_park_science/PDF/2006Vol5-1/Earthquake-Monitoring.pdf. конс. 17 март 2013.  (англиски)
  9. Кларк, Лисл (2000). „NOVA: Преживување на Денали — Мисија“. „NOVA“. Public Broadcasting Corporation. http://www.pbs.org/wgbh/nova/denali/expedition/mission.html. конс. 7 јуни 2007. 
  10. . Mount Everest [карта], 1:50.000. Картографија: Bradford Washburn. (1991) ISBN 3-85515-105-9. Изготвена за Научниот музеј во Бостон, Швајцарскиот фонд за алпски истражувања и Националното географско друштво
  11. „Планини: Највисоки точки ан Земјата“. National Geographic. http://science.nationalgeographic.com/science/earth/surface-of-the-earth/mountains-article/. конс. 17 март 2013.  (англиски)
  12. „Mount McKinley-North Peak, Alaska“. Peakbagger.com. http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=270. конс. 18 март 2013.  (англиски)
  13. „Национален парк Денали“. AreaParks. http://denali.areaparks.com/parkinfo.html?pid=7821. конс. 18 март 2013.  (англиски)
  14. „Национален парк Денали“. PlanetWare. http://www.planetware.com/tourist-attractions-/denali-national-park-us-ak-dp.htm#US-AK-MM. конс. 18 март 2013.  (англиски)
  15. Гликман, Џо. „Човекот против Големата“, „New York Times“, 24 август 2003 (конс. 25 септември 2010). (англиски)

Надворешни врски[уреди]