Кмерски јазик
| Кмерски | |
| ភាសាខ្មែរ | |
| Изговор | [pʰiːəsaː kʰmaːe] |
|---|---|
| Застапен во | Камбоџа, Виетнам, Тајланд, САД, Франција, Австралија |
| Говорници |
15.7 до 21.6 милиони (2004)
|
| Јазично семејство |
австроазиски
|
| Статус | |
| Службен во |  Камбоџа |
| Јазични кодови | |
| ISO 639-1 | km |
| ISO 639-2 | khm |
| ISO 639-3 | Или: khm – централен кмерски јазик kxm – северен кмерски јазик |
Кмерскиот или камбоџискиот јазик (ភាសាខ្មែរ) е официјалниот јазик во азиската држава Камбоџа и мајчин јазик на Кмерите. Овој јазик е втор најмногу зборуван австроазиски јазик, веднаш зад виетнамскиот јазик со вкупно говорници од околу 15.7 до 21.6 милиони. Кмерскиот јазик бил под одредено влијание од санскритскиот и палискиот јазик, особено во кралскиот и религискиот домеин прифатени преку хиндуизмот или бидизмот. Исто така, кмерскиот јазик е најраниот запишан мон-кмерски јазик. Поради самата географска положба на јазикот, кмерскиот имал влијание врз и од тајландскиот, лаошкиот, виетнамскиот и чамскиот, кои пак создаваат една лингвистичка група со слични карактеристики пред сè поради сличниот санскритски зборовен фонд.[2]
Кмерскиот јазик се служи со свое писмо познато како аксарско или кмерско писмо. За разлика од околните јазици во Индокина, кмерскиот јазик не е тонален јазик. Јазикот е составен од пет главни дијалектни групи, а тие се:
- Батамбанг - се зборува во северна Камбоџа.
- Пном Пен - дијалект кој се зборува во и околу главниот град.
- Северен кмерски - се зборува во североисточен Тајланд.
- Јужен кмерски или кмерски кром - дијалект кој се зборува во делтата на реката Меконг.
- Кардамомски кмерски - архаична форма која се зборува на планините Кардамом во западна Камбоџа.[3]
Содржина |
Фонологија [уреди]
Стандардниот Кмерски јазик го има следниот фонолошки систем:
Согласки [уреди]
| Лабијални | Корнални | Напчани | Веларни | Глотални | |
|---|---|---|---|---|---|
| Звучни експлозивни | pʰ | tʰ | cʰ | kʰ | |
| Незвучни експлозивни | p | t | c | k | ʔ |
| Неексплозивни | ɓ | ɗ | |||
| Носни | m | n | ɲ | ŋ | |
| Ликвидни | r l | ||||
| Фрикативни | s | h | |||
| Априксимантни | ʋ | j |
Согласките /f/, /ʃ/, /z/ и /ɡ/ можат да се сретнат во странски зборови како на пример од Француски или други јазици. Тие не се напишани во табелата затоа што не се сметаат како Кмерски согласки и гласовите не се сретнуваат во Кмерскиот јазик.
Самогласки [уреди]
| Странски гласови (МФА) | Кмерски | Кмерска транскрипција (МФА) |
|---|---|---|
| /ɡ/ | ហ្គ | /k/ |
| /ʃ/ | ហ្ស | /s/ |
| /f/ | ហ្វ | /h/ or /pʰ/ |
| /z/ | ហ្ស | /s/ |
Точниот број и фонетската вредност на самогласките варира од дијалект до дијалект. Кратките и долгите самогласки од ист квалитет се одделени според должината.
Слоговна структура [уреди]
Кмерските зборови се најчесто од два или три слогови. Има 85 можни структури на две согласки на почетокот на слогот и две- три согласни структури како што е покажано подолу:
| p | ɓ | t | ɗ | c | k | ʔ | m | n | ɲ | ŋ | j | l | r | s | h | ʋ | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| p | pʰt- | pɗ- | pʰc | pʰk- | pʔ- | pʰn- | pʰɲ- | pʰŋ- | pʰj- | pʰl- | pr- | ps- | |||||
| t | tʰp- | tɓ | tʰk- | tʔ- | tʰm- | tʰn- | tʰŋ- | tʰj- | tʰl- | tr- | tʰʋ | ||||||
| c | cʰp- | cɓ | cʰk- | cʔ- | cʰm- | cʰn- | cʰŋ- | cʰl- | cr- | cʰʋ- | |||||||
| k | kʰp- | kɓ | kʰt- | kɗ- | kʰc | kʔ- | kʰm- | kʰn- | kʰɲ- | kŋ- | kʰj- | kʰl- | kr- | ks- | kʰʋ- | ||
| s | sp- | sɓ | st- | sɗ- | sk- | sʔ- | sm- | sn- | sɲ- | sŋ- | sl- | sr- | sʋ | ||||
| ʔ | ʔʋ- | ||||||||||||||||
| m | mt- | mɗ- | mc | mʔ- | mʰn- | mʰɲ- | ml- | mr- | ms- | mh- | |||||||
| l | lp- | lɓ | lk- | lʔ- | lm- | lŋ- | lh- | lʋ- |
Броеви [уреди]
Броевите се:
| 0 | ០ | សូន្យ | (son) | /soːu̯n/ |
| 1 | ១ | មួយ | (muŏy) | /muːə̯j/ |
| 2 | ២ | ពីរ | (pi) | /piː/ |
| 3 | ៣ | បី | (bei) | /ɓəj/ |
| 4 | ៤ | បួន | (buŏn) | /ɓuːə̯n/ |
| 5 | ៥ | ប្រាំ | (prăm) | /pram/ |
| 6 | ៦ | ប្រាំមូយ | (prăm muŏy) | /pram muːə̯j/ |
| 7 | ៧ | ប្រាំពីរ | (prăm pi) | /pram piː/ (also /pram pɨl/) |
| 8 | ៨ | ប្រាំបី | (prăm bei) | /pram ɓəj/ |
| 9 | ៩ | ប្រាំបួន | (prăm buŏn) | /pram ɓuːə̯n/ |
| 10 | ១០ | ដប់ | (dâp) | /ɗɑp/ |
| 100 | ១០០ | មួយរយ | (muŏy rôy) | /muːə̯j rɔj/ |
| 1,000 | ១០០០ | មួយពាន់ | (muŏy péan) | /muːə̯j piːə̯n/ |
| 10,000 | ១០០០០ | មួយម៉ឺន | (muŏy mein) | /muːə̯j məɨn/ |
| 100,000 | ១០០០០០ | មួយសែន | (muŏy sên) | /muːə̯j saːe̯n/ |
| 1,000,000 | ១០០០០០០ | មួយលាន | (muŏy léan) | /muːə̯j liːə̯n/ |
Наводи [уреди]
- ↑ Ethnologue.com во 1999
- ↑ David A. Smyth, Judith Margaret Jacob (1993). „Cambodian Linguistics, Literature and History: Collected Articles“. Routledge (UK). ISBN 0728602180147852369*. http://books.google.co.uk/books?visbn=0728602180&id=gQwGbvy5OXcC&pg=PA44&lpg=PA44&vq=Khmer+language&ie=ISO-8859-1&output=html&sig=b0VYcx9OakCRRdial_b266oyN94.
- ↑ Nancy Joan Smith-Hefner (1999). „Khmer American: Identity and Moral Education in a Diasporic Community“. University of California. ISBN 0520213491.
