Карта на картвелските јазици.
Грузискиот јазик (ქართული ენა, kʰɑrtʰuli ɛna) е картвелски јазик, мајчин јазик на Грузијците и официјален јазик на кавкаската држава Грузија. Грузискиот јазик се пишува со уникатно грузиско писмо. Јазикот го зборуваат околу 4 милиони луѓе во Гризија и во грузиската дијаспора.
Грузискиот јазик го зборуваат, како мајчин, околу 3.9 милиони луѓе во Грузија и уште околу 500.000 Грузијци во дијаспората, најмногу во Турција, Иран, Русија, САД и останатите држави. Грузискиот јазик е сроден јазик со уште три картвелски јазика: свански јазик, мингрелски јазик и ласки јазик и заедно со овие јазика сочинуваат едно јазично семејство кое не е сродно со ниту едно од останатите јазични семејства во светот.
-
Низ историјата, грузискиот јазик се пишувал со различни писма. Денес, за запишување на јазикот се користи само грузиската азбука наречена „мкедрули“ што во превод значи „воено писмо“. Покрај ова, постојат и историските писма, но тие ги користат само научниците за истражување на грузиската историја. Грузиската азбука има 33 букви и ова писмо е фонетско, што значи еден глас е претставен со еден симбол. Покрај 33-те букви, има и уште неколку останати кои не се користат повеќе.
| Грузиска азбука „мкедрули“ |
| ა |
ბ |
გ |
დ |
ე |
ვ |
ზ |
თ |
ი |
კ |
ლ |
მ |
ნ |
| ო |
პ |
ჟ |
რ |
ს |
ტ |
უ |
ფ |
ქ |
ღ |
ყ |
შ |
ჩ |
| ც |
ძ |
წ |
ჭ |
ხ |
ჯ |
ჰ |
| Македонски еквиваленти |
| а |
б |
г |
д |
е |
в |
з |
т |
и |
кх * |
л |
м |
н |
| о |
пх * |
ж |
р |
с |
тх * |
у |
пх * |
кх * |
глотално х |
к' * |
ш |
ч |
| ц |
ѕ |
цх * |
чх * |
тврдо х |
џ |
меко х |
- * - овие гласови ги нема во македонскиот јазик. Тие се силни согласки, фрикати, проследени со грлен полуглас (х).
Според традиционалните верувања и записи на Леонти Мровели во 11 век, првата грузиска азбука била создадена од првиот крал на Кавкаска Иберија Парнаваз I Иберски во 3 век п.н.е. Сепак, првите записи на азбуката, или одредена модификација на истата, датираат од 5 век. Низ вековите азбуката била изменувана и модернизирана, па поради тоа денес има три верзии на истата: „асомтаврули“ или „големи букви“, „нускури“ или „мали букви“ и „мкедрули“ или „воено писмо“. Првите две не се користат повеќе, туку само последната. Грузиското писмо не разликува мала од голема буква и сите се исти.
[уреди] Фонологија
[уреди] Самогласки
Самогласки[2]
|
Предни |
Задни |
| Затворени |
i ი |
u უ |
| Средни |
ɛ ე |
ɔ ო |
| Отворени |
|
ɑ ა |
[уреди] Согласки
Грузиски согласки[3]
| |
Лабијални |
Дентално/
алвеоларни |
Пост-
алвеоларни |
Меконепчани |
Увуларни |
Глотални |
| Носни |
m მ |
n ნ |
|
|
|
|
| Експлозивни |
аспиративни |
pʰ ფ |
tʰ თ |
|
kʰ ქ |
|
|
| звучни |
b ბ |
d დ |
|
g გ |
|
|
| ејективни |
pʼ პ |
tʼ ტ |
|
kʼ კ |
qʼ ყ |
|
| африкативни |
чисти |
|
ts ც |
tʃ ჩ |
|
|
|
| беззвучни |
|
dz ძ |
dʒ ჯ |
|
|
|
| ејективни |
|
tsʼ წ |
tʃʼ ჭ |
|
|
|
| Фрикативни |
беззвучни |
|
s ს |
ʃ შ |
x1 ხ |
h ჰ |
| звучни |
v ვ |
z ზ |
ʒ ჟ |
ɣ1 ღ |
|
| Вевни |
|
r რ |
|
|
|
|
| Латерални |
|
l ლ |
|
|
|
|
Како пример за јазикот се наведува првиот член од Декларацијата за човекови права:
- Грузиско писмо:
| „ |
ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. მათ მინიჭებული აქვთ გონება და სინდისი და ერთმანეთის მიმართ უნდა იქცეოდნენ ძმობის სულისკვეთებით. |
“ |
- Транслитерација на грузиското писмо:
| „ |
Qvela adamiani ibadeba t'avisup'ali da t'anascori tavisi ġirsebit'a da uplebebit'. Mat miničebuli ak'vt' goneba da sindisi da ert'manet'is mimart' unda ik'c'eodnen żmobis suliskvet'ebit'. |
“ |
- Превод на македонски јазик:
| „ |
Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштo чoвeчкaтa припaднoст.[4] |
“ |
[уреди] Поврзано
[уреди] Надворешни врски
Грузија
Главна статија: „
