Трансформатор

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Маслен трансформатор „ЕМО Охрид“ од 160 kVA со конзерватор

Трансформатор — електричен уред кој ја претвора електричната енергија со променливо поле од едно коло во друго, без никакви подвижни делови. Трансформаторот се состои од две (или повеке) намотки или една намотка со повеке изводи. Трансформаторите се користат да го зголемуваат или намалуваат напонот, да го менуваат отпорот, или да обезбедат електрична изолација помегу колата.

Трансформаторот е еден од наједноставните електрични уреди. Неговиот основен дизајн, материјалите и принципите малку се промениле во последните 100 години, но сепак дизајнот и материјалот на трансформаторот продолжуваат да се унапредуваат. Трансформаторите се значајни за пренесување на електрична енергија со висок напон кој обезбедува заштеда во текот на преносот на поголема далечина.

Најпростите трансформатори се составени од две намотки- примар и секундар. Наизменичната струја која тече низ намотките на примарот создава магнетен флукс кој, преку јадрото, предизвикува индукција во намотките на секундарот.

Главната примена на трансформаторите е за снабдување на енергија од електричните централи, преку преносната мрежа, до крајните потрошувачи. При овој пренос, енергијата претрпува неколку трансформации во тнр. трафостаници.

Видови трансформатори[уреди]

Принцип на конструкција на трансформатор. Ip * Vp = Is * Vs; Vp/Vs = Np/Ns

Според намената постојат мноштво од најразлични видови трансформатори, од кои најважни се следниве:

  • Енергетски трансформатори за пренос и распределба (дистрибуција) на електрична енергија во еден ЕЕС при различни напони и струи. Во зависност од намената и местото на приклучување во ЕЕС, може да бидат: блок – трансформатори, трансформатори за пренос со моќност над 500 kV и дистрибутивни трансформатори;
  • Автотрансформатори за прилагодување на напонот во релативно мали граници, при поврзување на ЕЕС со различни напонски нивоа, за континуална регулација на напонот, или за пуштање во работа на мотори за наизменична струја;
  • Исправувачки трансформатори, неопходен составен дел на статичките енергетски преобразувачи, и тоа пред се на: исправувачите за преобразување на наизменичната струја во еднонасочна, и изменувачите, во кои преобразувањето е во обратна насока т.е. еднонасочната струја се преобразува во наизменична;
  • Испитни трансформатори за високонапонски испитувања на различни уреди;
  • Специјални енергетски трансформатори, како што се трансформаторите за заварување или за напојување на печки во електротермиските металуршки постројки;
  • Мерни трансформатори, за вклучување во различни мерни шеми за мерење на напони и струи ва ЕЕС, според тоа разликуваме напонски и струјни мерни трансформатори;
  • Микротрансформатори, за примена во радио, видео, аудио и електронски уреди;

Постојат многу други специјални видови трансформатори.


Номинални големини[уреди]

Сите големини со кои се определува номиналниот режим на работа се номинални големини. Номинален режим на работа на трансформаторот е режим кој е дефиниран со податоците наведени на плочката (табличка) од производителот, која мора да биде цврсто и трајно фиксирана на видливо место. Под номинални големини се подразбираат:

  • Број на фази;
  • Номинална моќност е моќноста во киловолт-ампери (kVA, кВА) и се однесува на моќноста на секундарните (излезни) краеви од трансформаторот;
  • Номинален примарен напон, во kV или [V], е напонот на кој се приклучува влезната намотка на трансформаторот;
  • Номинален секундарен напон, во [kV] или [V], е напонот на краевите на излезната намотка во празен од на трансформаторот, при номинален напон на краевите на примарната намотка;
  • Номинални струи на трансформаторот, примарна и секундарна, обично во [A], што соодветствуваат на номиналната моќност и номиналните напони, примарен и секунадарен соодветно;
  • Номинална фреквенција е фреквенцијата со која работи трансформаторот и вообичаено, за наши услови е f=50 [Hz];
  • Шема и група на соединување на намотките кај повеќефазните трансформатори;
  • Напон на куса врска, обично во % или неговата релативна вредност, кој ги определува падовите на напон во намотките на оптоварениот трансформатор;

Може да се наведат и други дополнителни податоци во зависност од трансформаторот.

Примената на трансформаторите е мошне широка, почнувајќи од пренос и дистрибуција на електрична енергија, потоа преку трансформација на напони и струи во разни индустриски постројки, до примена во радиотехниката, техника на врски, автоматика, телемеханика, мерна техника итн. Во зависност од областа на примена и намената на трансформаторот, номиналната моќност и напоните се движат во многу широки граници: од неколку [V], па се до неколку стотини [kV]. Денес, најголемите трансформатори се со моќности од ред на големина неколку илјади [MVA] и за напони од 400 [kV].