Монопол

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Наспроти состојбата на совршена конкуренција, каде што производството и понудата на одделен производ ги креираат голем број мали фирми, стои состојбата на монопол. Монополот е дел од непотполната конкуренција која исто така ги опфака и следниве пазарни структури: Олигопол( состојба на неколку продавачи и многу купувачи) и Монополистичка конкуренција. Кај овој тип(Монопол) на пазарна структура, вкупното производство и вкупната понуда на секторот ја креира едно претпријатие - монополист. Оттука монополот има силно влијание врз цената на производот. Но и овој тип на пазарна структура, во основа, е ограничен и главно е присутен во вкупната стопанска инфраструктура - железница, телекомуникации, ПТТ услуги и слично. Совршената конкуренција и монополот, според тоа, се екстреми во морфологијата на пазарните структури, кои релативно малку се застапени во реалниот економски живот.

Монопол-станува збор за крајниот случај на непотполна конкуренција, кога еден единствен производител(продавач) има потполна контрола врз целиот економси сектор. За да постои класичен монопол трба да се исполнат две претпоставки: 1. Една корпорација - продавачот да го дава вкупното производство во секторот 2. Да нема други производители кои можат да обезбедат субституција Ако се исполнети овие 2 претпоставки, тогаш монополот има силно влијание врз цената на добрата и услугите.

Главни карактеристики во монополот се :

  • недостиг на конкуренција
  • еден продавач
  • немање на сличен (потенцијално заменувачки) производ

Бариерите за влез на Монополот може да бидат од различна природа:

 1.Правни бариери- состојба во која државата со правни прописи може да го ограничи влезот на нови претпријатија во оделни стопански сектори. 
 2.Окрупнување на претпријатијата заради искористување на економиите од обем( масовно производство)- Ефикасноста во одделни економски сектори е можна само доколку постои масовно производство.
 3.Дарови на природата- некои природни богатства се концентрирани во одделни земји, па контролата на производството им е препуштена на крупни домашни или странски фирми, кои имаат доминантни позиции во светското производство на тии производи.Пр: Нафта
 4. Диференцијација на производите.

Погрешно е тврдењето според кое монополот настојува да продава по највисока цена. Исто така не е точно дека монополот ќе произведува колку што е неговиот капацитет. Тој во практика ќе настојува да го изнајде најсоодветниот компромис помеѓу количината и цената, според тоа, ке значи дека монополот никогаш нема да произведе и продаде толку производи колку што неговиот реален капацитет овозможува да продуцира.

Кај монополот постои тенденција вештачки да го ограничува производството, за да се постигне повисока цена и повисок вкупен приход , а со тоа и повисок профит. Но, овој факт, покажува дека монополот нерационално ги користи расположливите ресурси, што од аспект на општеството во целина претставува загуба. Ова упатува на штетноста од постоењето на монополот и дава одговор на прашањето зошто луѓето (потрошувачите) се противат на монополите и зошто современите влади ги контролираат монополите.