Неволјани

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Неволјани
Историска слика од селото
Историска слика од селото
Неволјани is located in Грција
Неволјани
Неволјани (Грешка во скриптата: Нема модул наречен „Location map/old“.)


Неволјани е село во Егејска Македонија, Република Грција.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Неволјани се наоѓа во непосредна близина јужно од градот Лерин, расположено на надорска височина од 700 метри[1]. Во своите записи Ѓорче Петров за селото Неволјани запишал дека се наоѓа на југ од Лерин на ½ час растојание, сместено на утоката на Невољанската Долина којашто се образува од Кула откај северната страна и лопушкиот клон од јужната[2]. Лопушкиот клон над селото е обраснат со густа букова шума, а Кула над селото е гола и необработена[2]. Низ селото тече Невољанската Река којашто се собира од извори по целата долина[2]. Во најсилната горештина има сила да тера воденица со еден камен. По неа има неколку воденици. Селото се граничи на север со Лерин, на југ со Маала (турско) и Неред, на запад со Трсје, на исток со Кучковени[2]. Нема убав изглед[2].

Историja[уреди | уреди извор]

Жена во носија од Неволјани

Селото Неволјани како делови од тимар на разни турски војници, јаничари и други службеници се среќава во турските пописни дефтери од XV век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за Леринската нахија од 1481 година каде за разните делови од селото Неволјани е запишано дека вкупно имало 133 христијански македонски семејства кои произведувале пченица, јачмен, 'рж , просо, лен, лук, кожурци, овошје, имало оревови дрвја и ливади, се обработувале лозја, се чувале свињи и работеле неколку воденици за што селото остварувало свкупен приход од 12763 акчиња[3] Во својата книга Материјали по изучувањето на Македонија од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров го дава следниот опис за Неволјани: куќите се наредени во улици и сите се покриени со ќерамиди, а одвнатре се уредени со килими и градска покуќнина[2]. На број се 220 куќи од кои 40 турски, 130 македонски – гркомански и 50 македонско – егзархиски[2]. Во селото имало егзархиска и патријаршиска црква и училишта. Грчката патријаршиска црква била новоизградена од пред 50 години, а егзархиската е стара можеби повеќе од 500 години[2]. Македонците – гркомани имаале убаво училиште, а Турците имале една џамија. Селото некогаш било чифлик на Али-паша Јанински, но кон крајот на XIX век тоа било самостојно – рајатско[2]. Ниту во приказните, ниту во песните се спомнува нешто за потеклото на името[2]. Бидејќи црквата (егзархиска) била многу стара, се разбира дека и селото на тоа место е старо. Отпрвин во него живееле само Македонци, а подоцна тука се населиле и Турци[1]. Од почетокот на 1890-тите, две години пред посетата на Ѓорче Петров, еден дел од Македонците се откажале од грчкото духовенство и ја признале Бугарската егзархија по што почнале да ги учат децата на бугарски[2]. Во статистиките на К'нчов од 1910 Неволјани се споменува со 1550 жители од кои 1250 Македонци и 300 Турци, додека Милоевиќ го забележал како село со 150 македонски и 50 турски куќи[1]. По иселувањето на турското муслиманско население во 1924 година во селото биле населени 74 бегалци од Мала Азија, при што селото повторно станала мешана населба, но со апсолутно мнозинство на Македонци[1]. Поради непосредната близина на градот Лерин, селото Неволјани не настрадало за време на Граѓанската војна во Грција[1].

Носија[уреди | уреди извор]

Ѓорче Петров дава и опис за изгледот на носијата на жителите од Неволјани при што изгледот на машката носија се состоел од: 1) црна шајачна долама без ракави, куса до колениците, 2) салтамарка исто од црн шајак и 3) црни шајачни пртеници[2]. Опинци носеле само кога оделе по дрва. Во другите денови жителите носеле градски обувки[2]. Женската носија се состоела од: 1) долга платнена кошула, 2) долга алаџена антерија со многу долги ракави, 3) црна шајачна долама без ракави и 4) салтамарка од шајак или чоја[2].

Стопанство[уреди | уреди извор]

Бидејќи лежи во поле, а дел од почвата се наводнува од Неволјанска Река, селото е мошне богато[4]. Значително е производството на жито, овошје (особено ореви), грав, јагоди и друго[4]. Прилично е развиено и сточарството, а особено се одгледува крупен рогат добиток[4]. За стопанството на селото кон крајот на XIX, Ѓорче Петров запишал дека полето и долината се меѓу најплодородните во Леринската каза и на нив се раѓа: пченица, ’рж, пченка, јачмен, не многу квалитетно вино[2]. Вишокот на производството имал вредност од 30.000 грошеви. Селаните се занимавале и со градинарство во Цариград[2].

Население[уреди | уреди извор]

Во пописот од 1913 година во селото се попишани 1833 жители, додека во 1920 година нивниот број се намалил на 1520, за во 1928 да опадне на 1748 луѓе[1]. Поради доселување на бегалски семејства во 1940 година селото забележало зголемување на бројот на жителите на 1731, но поради големата емиграција на Македонците во прекуокеанските земји почнувајќи од 1951 кога имало 1522 жители тоа бележи постојано намалување на бројот на жителит, па така во 1961 имало 1077, за да опадне во 1971 на 732, во 1981 на 612, а во 1991 се намалило на 594 жители[1].

години население
1928 1478
1940 1731
1951 1522
1961 1077
1971 732
1981 612
1991 594
2001 571

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Најголем дел од населението се иселило во прекуокеанските земји и тоа најмногу во Австралија и Канада, а дел и во Македонија.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Симовски Христов, Тодор (1998) (на македонски). Населените места во Егејска Македонија. 1. Скопје: Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија. стр. 163-164. ISBN 9989-9819-4-9. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Петров, Ѓорче (1896). превод: Марио Шаревски. уред. Материјали по изучувањето на Македонија (2016 издание). Скопје: Единствена Македонија. стр. 463. ISBN 978-608-245-113-8. 
  3. Соколоски, Методија (1973) (на македонски). Турски документи за историјата на македонскиот народ. II. Скопје: Архив на Македонија. стр. 274. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Симовски, Тодор (1998). „Х.Лерински округ“. Населените места во Егејска Македонија : географски, етнички и стопански карактеристики. 2. Скопје: Институт за национална историја. стр. 163-164.