Вилијам Валас

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Вилијам Валас

Гравура од осумнаесеттиот век
Роден(а) Елдерсли, Ренфрушир, Шкотска
Починал(а) 23 август 1305 година
Смитфилд, Лондон, Мидлсекс, Англија
Причина за смрт Обесен, удавен и исечен на четири дела
Почивалиште Лондон, Англија во необележен гроб
Националност Шкотско
Занимање Предводник во шкотските војни за независност
Деца Нема податок
Родители Татко: Алан или Малколм Валас

Сер Вилијам Валас (Средновековен гелски: Uilliam Uallas; современ шкотски гелски: Uilleam Uallas; нормански француски: William le Waleys;[1] умрел на 23 август 1305 година) бил шкотски земјопоседник кој станал еден од главните водачи за време на Војните за шкотска независност.[2]

Заедно со Ендру Мореј, Валас ја поразил англиската војска во Битката кај мостот на Стирлинг во септември 1297 година, и бил назначен за Заштитник на Шкотска, служејќи до неговиот пораз во Битката кај Фолкирк во јули 1298 година. Во август 1305 година, Валас е фатен кај Робројстон близу Глазгов и предаден на кралот Едвард Први од Англија, кој наредил да се обеси, удави, и подели на четири дела заради врвно предавство и злосторства против англиското население.

После неговата смрт, Валас стекнал статус на икона и надвор од неговата татковина. Тој е протагонист на епската поема од петнаесеттиот век Валас, од Слепиот Хари. Валас е исто така предмет на литературни дела на Сер Волтер Скот и Џејн Портер како и на долгометражниот игран филм Храбро Срце од 1995 година, на режисерот Мел Гибсон, кој се закити со Оскар .

Потекло[уреди]

Статуа на Валас во Замокот во Единбург

Вилијам Валас бил дел од пониското благородништво но малку нешта се дефинитивно познати за неговата семејна историја или за неговите родители. Слепиот Хари во својата поема од крајот на петнаесеттиот век, како татко го наведува Сер Малколм од Елдерсли, иако печатот, пронајден на писмо испратено до градот Лубек во 1297 година [3] го наведува Алан Валас како негов татко.[4][5] Овој Алан Валас може да биде истиот оној заведен во 1296 година како кралски потстанар во Ејршаер, но нема дополнителна потврда.[6] Претпоставката на Слепиот Хари дека Вилијам бил син на Сер Малколм од Елдерсли ја зачна традицијата дека родното место на Вилијам било кај Елдерсли во Ренфрушир, и тоа е сè уште гледиште на некои историчари,[7] но печатот на Вилијам поттикна и спротивни тврдења дека тоа е Елерсли Ејршаер. Не постои современ доказ кој го поврзува со ниедна од овие локации, иако двете области се поврзани со поширокото семејство Валас.[8] Забележано е дека неговите претходници во семејството имале имоти на повеќе места. Тие биле вазали на Џејмс Стјуарт откако нивните земји потпаднале под негова територија. Неговите браќа Малколм и Џон се познати од други извори.[9]

Потеклото на презимето Валас и неговата поврзаност со југозападот на Шкотска се исто така неизвесни, освен ако името е изведено од староанглискиот wylisc (се изговара како "wullish") што означува "странец" или "Велшанин". Можно е дека сите припадници на семејството Валас во областа Клајд биле средновековни доселеници од Велс, но имајќи предвид дека називот бил исто така употребуван локално население, Велшани, кои зборувале кумбриски, еднакво можно е дека презимето се однесува на луѓе кои биле гледани како "Велшани" заради нивниот јазик.

Политички кризи во Шкотска[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Претенденти за шкотската круна.
Крунисување на Александар

Во детството на Валас, Кралот Александар Трети[10] владеел со Шкотска. Неговото владеење се сметало за период на мир и економска стабилност. Но, на 19 март 1286 година, Александар умира паѓајќи од коњ.

Наследник на тронот била внуката на Александар, Маргарет, од Норвешка. Додека сè уште била дете и живеела во Норвешка, шкотските господари воспоставиле влада на старатели. Маргарет паднала болна на пат за Шкотска и умрела во Оркни, на 26 септември 1290 година. Недостигот на јасен наследник довело до период познат како 'Големата Кауза', каде што неколку семејства полагале право врз тронот.

Со можна граѓанска војна на повидок, шкотското благородништво го повикало кралот Едвард Први од Англија како посредник. Пред да започне процесот, тој инсистирал сите претенденти да го признаат него како Врховен Господар на Шкотска. На почетокот на ноември 1292 година, на големото феудално заседание во дворецот Бервик на Твид, била донесена пресуда во полза на Џон Болиол кој пред законот ги имал најсилните аргументи.

Едвард продолжил да ги менува одлуките на шкотските господари и дури и го ополномоштил Џон Балиол да застане пред англискиот суд како заеднички тужител. Џон бил слаб крал, познат како "Toom Tabard" или "Празен капут". Џон ја откажал својата покорност во март 1296 година и веќе на крајот од месецот Едвард јуришал кон Бервик на Твид, ограбувајќи го тогаш граничниот шкотски град. Во април, Шкотите биле поразени во Битката кај Данбар во Источен Лотиан и до јули, Едвард го присилил Џон да абдицира од престолот. Едвард, тогаш, им наредил на своите луѓе да одат и да издејствуваат формална покорност од скоро 1800 шкотски благородници (многумина од преостанатите во тоа време биле воени заробеници).

Тивки години пред започнување на Војните за Независност[уреди]

Валас, како што е претставен во детска историска читанка од 1906 година

Некои историчари, како Ендру Фишер веруваат дека Валас морал да има некакво претходно воено искуство како би можел да води успешна воена кампања во 1297 година. Кампањи, како оние војни на Едвард Први од Англија во Велс можеле да бидат добра прилика за еден млад син на земјопоседник да стане (војник) платеник.[11]

Личниот печат на Валас носи ознаки на стрелец.[12] Ако Валас навистина бил стрелец, тој морал да биде професионалец, вреден да му се исплати пристојна сума пари за воени услуги.

Волтер Боуер нагласува дека Валас бил " висок човек со тело на џин ... широк во колковите, со силни раце и нозе ... со цврсти и силни екстремитети".[13] Според Слепиот Хари Валас достигнувал над два метри висина.[14]>

Почетокот на востанието[уреди]

Статуа на Валас од Д. В. Стивенсон во Шкотската Национална Галерија на Портрети, Единбург

Првото дело кое со сигурност било извршено од Валас бил атентатот на Вилијам де Хеселриг, англискиот Висок Шериф од Ланарк, во мај 1297 година. Тој потоа му се придружил на Вилијам Харди, Лорд од Даглас, и тие заедно го извршиле препадот од Скоун. Ова била една од неколкуте побуни кои се случиле ширум Шкотска, вклучувајќи ги и тие на неколку шкотски благородници и Ендру Мореј на север.[7]

Востанието доживува удар кога благородниците им се предале на Англичаните кај Ирвајн во јули. Валас и Мореј не биле вклучени и продолжиле со своите напади. Се претпоставува дека Валас и Мореј се сретнале и ги здружиле своите сили при опсадата на Данди во почетокот на септември.[7]

Битката кај мостот на Стирлинг[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Битката кај мостот на Стирлинг.
Денешниот мост на Стирлинг

На 11 септември 1297 година, војската, заеднички предводена од Валас и Ендру Мореј ја добива битката кај мостот на Стирлинг. Иако значително надброена, шкотската армија ја заобиколила англиската армија. Професионалната армија на Џон де Ворен, Шестиот Ерл од Сари составена од 3000 коњаници и 8000 до 10000 пешадија доживеала катастрофа откако ја преминале реката од северната страна. Тесниот мост спречил повеќе војници да ја преминат реката заедно, па додека англиските војници преминувале, Шкотите чекале додека половината од нив преминале и започнале набрзина да ги убиваат Англичаните, како што стапнувале на брегот. Најпрво била испратена голема пешадија, пропратена со коњаница. Но шкотските формации ја принудиле пешадијата да се повлече дури до надоаѓачката коњаница. Главниот јуриш, предводен од еден од заповедниците на Валас, предизвикал повлекување на дел од војниците додека другите туркале напред, па од преголемата тежина, мостот се срушил и многу англиски војници се удавиле. Така Шкотите оствариле значајна победа која го подигнала моралот на војската. Хју Кресингам, благајникот на Едвард во Шкотска, загинал во борбите и се претпоставува дека неговото тело било дополнително одрано а кожата исечена на мали парчиња за спомен на победата. Хрониката од Ленеркост забележува дека Валас зел "широк појас [од кожата на Кресингам] ... од главата до петиците, да направи со него опасач за својот меч".[15]

По битката, Мореј и Валас се назначиле за Заштитници на Кралството Шкотска во име на кралот Џон Болиол. Мореј умрел од раните здобиени на бојното поле некаде кон крајот на 1297 година.

Акциите предводени од Валас биле карактеризирани како опортунистички тактики и стратешка употреба на теренот. Ова било во остра спротивност со современите погледи на витешкото војување кои се карактеризирале со силата на оружјето и витешката борба. Па затоа битката дополнително ги загорчила односите помеѓу двата спротивставени народи, пружејќи истовремено збогување со типот на војување кое Англија дотогаш го практикувала. Бројната и материјалната инфериорност на шкотските сили ќе биде отсликана во онаа на Англичаните за време на Стогодишната војна, кои, за возврат, ќе го напуштат витешкото војување за да остварат убедлива победа во слични ангажмани како Креси и Поатје.

Некаде во ноември 1297 година, Валас предводел голем напад во северна Англија, низ Нортумберленд и Камберленд.[7]

Скоро во исто време, Валас бил прогласен за витез. Ова би можело да биде извршено од страна на еден од шкотските ерлови: Керик, Стретхерн или Ленокс.[7][16][17]

Битката кај Фолкирк[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Battle of Falkirk.
Воинот Вилијам Валас претставен на витраж

Во април 1298 година, Едвард наредил втора инвазија на Шкотска. Со себе имал војска од 3000 луѓе од 23 клана. Тие го ограбиле Лотиан и освоиле неколку замоци, но не успеале да го предизвикаат Вилијам Валас на борба; Шкотите ја засениле англиската армија, со намера да избегнат битка сè додека недостигот од намирници и пари не го натерал Едвард да се повлече, па во тој момент да ги удрат од зад грб. Неуспехот на англиските интенданти да се подготват за експедицијата се одразил на моралот и резервите со храна, па бунтот на армијата на Едвард морал да се сузбие со помош на коњаницата. Во јули, додека планирал да се врати во Единбург по намирници, Едвард добил известување од доушниците дека Шкотите имаат поставено камп кај Фолкирк, и побрзал да ги пресретне во директна борба за која подолго се надевал.

Валас ги распоредил своите копјаници во четири кружни заштитени формации, опкружени со одбрамбен ѕид од дрвени колци. Меѓутоа, Англичаните довеле велшки стрелци (со долг лак) кои покажале стратешка надмоќност. Англичаните го продолжиле нападот со коњаница, и ги скршиле шкотските стрелци. Под командата на шкотските благородници, шкотските витези се повлекле, и луѓето на Едвард започнале да ги напаѓаат заштитените копјаници. Останува нејасно кој бил одлучувачкиот фактор, но најверојатно стрелците успеале да ги разбијат заштитените копјаници. Набргу се појавиле дупки во заштитата, па англичаните лесно го совладале преостанатиот отпор. Шкотите изгубиле многу луѓе, вклучувајќи го и Џон де Грејам. Валас побегнал, меѓутоа, за сметка на тоа, претрпела неговата воена репутација.

До септември 1298 година, Валас не бил повеќе Заштитник на Шкотска, на негово место бил назначен Роберт Брус, Ерл од Керик и иден крал, и Џон Трети Комин, Лорд од Беденох, внук на кралот Џон Болиол.

Нема многу податоци за активностите на Валас во овој период, иако постојат одредени докази дека тргнал во мисија на дворот на кралот Филип Четврти од Франција со молба за помош во шкотската борба за независност. Постои писмо од францускиот крал, со датум 7 ноември 1300 упатено до неговиот пратеник во Рим каде бара да му помогнат на Сер Вилијам.[18] Тоа исто така претпоставува дека Валас можеби имал намера да отпатува и до Рим, иако не е познато дали го направил тоа.[19] Постои извештај на еден англиски шпијун од една средба на шкотските водачи, каде спомнале дека Валас е во Франција.

До 1304 година Валас бил пак во Шкотска, и вклучен во помалите судири кај Хепру и Ернсајд.

Capture and execution[уреди]

Wallace's trial in Westminster Hall. Painting by Daniel Maclise

Wallace evaded capture by the English until 5 August 1305 when John de Menteith, a Scottish knight loyal to Edward, turned Wallace over to English soldiers at Robroyston near Glasgow. Letters of safe conduct from Haakon V of Norway, Philip IV of France, and John Balliol, along with other documents, were found on Wallace and delivered to Edward by John de Segrave.[20]

Wallace was transported to London, lodged in the house of William de Leyrer, then taken to Westminster Hall, where he was tried for treason and for atrocities against civilians in war, "sparing neither age nor sex, monk nor nun."[21][22] He was crowned with a garland of oak to suggest he was the king of outlaws. He responded to the treason charge, "I could not be a traitor to Edward, for I was never his subject." With this, Wallace asserted that the absent John Balliol was officially his king.[се бара извор]

Plaque marking the place of Wallace's execution.

Following the trial, on 23 August 1305, Wallace was taken from the hall to the Tower of London, then stripped naked and dragged through the city at the heels of a horse to the Elms at Smithfield.[23] He was hanged, drawn and quartered — strangled by hanging but released while he was still alive, emasculated, eviscerated and his bowels burnt before him, beheaded, then cut into four parts. His preserved head (dipped in tar) was placed on a pike atop London Bridge. It was later joined by the heads of the brothers, John and Simon Fraser. His limbs were displayed, separately, in Newcastle upon Tyne, Berwick-upon-Tweed, Stirling, and Perth. A plaque stands in a wall of St. Bartholomew's Hospital near the site of Wallace's execution at Smithfield.

In 1869 the Wallace Monument was erected, very close to the site of his victory at Stirling Bridge. The Wallace Sword, which supposedly belonged to Wallace, although some parts were made at least 160 years later, was held for many years in Dumbarton Castle and is now in the Wallace Monument.

Historiography of Wallace[уреди]

Шаблон:Refimprove section

The Wallace Monument, near Stirling Bridge

Although there are problems with writing a satisfactory biography of many medieval people, the problems with Wallace are greater than usual. Not much is known about him beyond his military campaign of 1297–98, and the last few weeks of his life in 1305. Even in recent years, his birthplace and his father's name have been argued.

To compound this, the legacy of subsequent 'biographical' accounts, sometimes written as propaganda, other times simply as entertainment, has clouded much scholarship until relatively recent times. Some accounts have uncritically copied elements from the epic poem, The Acts and Deeds of Sir William Wallace, Knight of Elderslie, written around 1470 by Blind Harry the minstrel. Harry wrote from oral tradition describing events 170 years earlier, and is not in any sense an authoritative descriptor of Wallace's exploits. Much of the poem is clearly at variance with known historical facts and records of the period and is either fabricated using traditional chivalric motifs or 'borrowed' from the exploits of others and attributed to Wallace.

Wallace in fiction[уреди]

In the early 19th century, Walter Scott wrote of Wallace in Exploits and Death of William Wallace, the "Hero of Scotland",[24] and Jane Porter penned a romantic version of the Wallace legend in The Scottish Chiefs in 1810. G. A. Henty wrote a novel in 1885 about this time period titled In Freedom's Cause. Henty, a producer of the Boy's Own Paper fiction who wrote for that magazine, portrays the life of William Wallace, Robert the Bruce, The Black Douglas, and others, while dovetailing the events of his novel with historical fiction. Nigel Tranter wrote a historical novel titled The Wallace, published in 1975, which is said to be more accurate than its literary predecessors. The novel "The Temple and the Stone", written by Katherine Kurtz and Deborah Turner Harris (1998), includes an account of Wallace's victory at Stirling, his defeat at Falkirk, and his trial and execution in London, along with a fictional connection between Wallace and Templar Knights.

A well-known account of Wallace's life is presented in the 1995 film Braveheart, directed by and starring Mel Gibson as Wallace, written by Randall Wallace, and filmed in both Scotland and Ireland. The film however is a highly fictionalized account of Wallace's life and has been described by some as one of the most historically inaccurate modern films.[25]

See also[уреди]

Notes[уреди]

  1. Stevenson, Joseph. ''Documents illustrative of Sir William Wallace: his life and times''“. Books.google.com. http://books.google.com/books?id=ejIWAAAAYAAJ&pg=PA173&dq=William+le+Waleys&hl=en&sa=X&ei=w-LpT5DMPOT46QH8vPSfDQ&ved=0CDAQ6AEwADgK#v=onepage&q=William%20le%20Waleys&f=false. конс. 1 септември 2013. 
  2. „William Wallace (c. 1270–1305)“. Bbc.co.uk. http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wallace_william.shtml. конс. 4 април 2010. 
  3. Lübecker Nachrichten, 21. September 2010: The document is still kept in the cities archives
  4. Duncan, "William, son of Alan Wallace", pp. 47–50; Grant, "Bravehearts and Coronets", p. 91.
  5. The Scottish Wars of Independence: The Lübeck Letter at the National Archives of Scotland website
  6. Watson, "Sir William Wallace", p. 27; Duncan, "William, son of Alan Wallace", pp. 51–53; Grant, "Bravehearts and Coronets", pp. 90–93.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Traquair, Peter Freedom's Sword
  8. Watson, "Sir William Wallace", p. 27; Grant, "Bravehearts and Coronets", pp. 90–91.
  9. Duncan, "William, son of Alan Wallace", p. 53; Grant, "Bravehearts and Coronets", pp. 91–92.
  10. (Medieval Gaelic: Alaxandair mac Alaxandair; Modern Gaelic: Alasdair mac Alasdair)
  11. Fisher, Andrew (2002), William Wallace (2nd ed.), Edinburgh: Birlinn, ISBN 1-84158-593-9
  12. Lübecker Nachrichten, 21. September 2010: The document is still kept in the city's archives.
  13. Walter bower, The Scottichronicon
  14. Fisher, Andrew (2002), William Wallace (2nd ed.), Edinburgh: Birlinn, ISBN 1-84158-593-9, page 278
  15. Chronicle of Lanercost, ed. H. Maxwell, vol.1, p.164.
  16. „Scottish Historical Figures: Sir William Wallace“. Scotsmart.com. http://www.scotsmart.com/info/histfigures/wallace.html. конс. 4 април 2010. 
  17. Prebble, John The Lion in the North
  18. „Special delivery as William Wallace letter heads for Scotland“. Glasgow: Herald & Times Group. 14 декември 2011. http://www.heraldscotland.com/news/home-news/special-delivery-as-william-wallaces-letter-heads-for-scotland.2011129336. конс. 22 декември 2011. 
  19. „Delight as 700-year-old letter linked to legendary patriot William Wallace returns to Scotland“. The Daily Record. 12 јануари 2012. http://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/2012/01/12/delight-as-700-year-old-letter-linked-to-legendary-patriot-william-wallace-returns-to-scotland-86908-23696215/. конс. 13 февруари 2012. 
  20. Barrow, G. W., Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland, EUP (2005), 452 n.48: Palgrave, Francis, ed., Documents and Records illustrating the history of Scotland, and the transactions between the Crowns of Scotland and England, vol. 1, (1837), p.cxcv, citing Bishop Stapleton's Kalendar of Treasury documents preserved in London, 1323: Palgrave, Francis, ed., Antient Kalendars and Inventories of the Treasury of His Majesty's Exchequer: Bishop Stapleton's calendar, vol.2 (1836) p. 134, item 46.
  21. Solis, Gary (2010). „The law of armed conflict: international humanitarian law in war“. Cambridge University Press. стр. 6. ISBN 978-0-521-87088-7. 
  22. Goldstone, Richard; Smith, Adam (2009). „International Judicial Institutions (Global Institutions)“. Routledge. стр. 31. ISBN 978-0-415-77645-5. 
  23. Stevenson, Joseph, ed., Documents Illustrative of Sir William Wallace, Maitland Club (1841), p.189, 192
  24. „The Project Gutenberg eBook of The Great Events by Famous Historians“. Gutenberg.org. 18 декември 2008. http://www.gutenberg.org/files/27562/27562-h/27562-h.htm. конс. 1 септември 2013. 
  25. White, Caroline. „The 10 most historically inaccurate movies“. The Sunday Times. http://web.archive.org/web/20110615070116/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6738785.ece. конс. 15 ноември 2013. 

References[уреди]

  • Barrow, G. W. S. (1989), „Kingship and Unity: Scotland 1000–1306“, The New History of Scotland, 2 (2nd издание), Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-0104-X , 4th edition (2005) ISBN 0748620222
  • Barrow, G. W. S. (1976), „Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland“ (2nd издание), Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-85224-307-3 
  • Barrow, G. W. S. (2003), „The Kingdom of the Scots: Government, Church and Society from the eleventh to the fourteenth century“ (2nd издание), Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1803-1 
  • Brown, Chris (2005), „William Wallace. The True Story of Braveheart“, Stroud: Tempus Publishing Ltd, ISBN 0-7524-3432-2 
  • Brown, Michael (2004), „The Wars of Scotland 1214–1371“, The New Edinburgh History of Scotland, 4, Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1238-6 
  • Clater-Roszak, Christine. "Sir William Wallace ignited a flame." Military History 14 (1997): 12–15.
  • Cowan, Edward J. (2003), „'For Freedom Alone': The Declaration of Arbroath, 1320“, West Linton: Tuckwell Press, ISBN 1-84158-632-3 
  • Cowan, Edward J.; Finlay, Richard J., уред-ци. (2002), „Scottish History: The Power of the Past“, Edinburgh: Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-1420-6 
  • Cowan, Edward J., уред. (2007), „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • Cowan, Edward J. (2007), „William Wallace: 'The Choice of the Estates'“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 9–25, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • Duncan, A. A. M. (2007), „William, Son of Alan Wallace: The Documents“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 42–63, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • Fisher, Andrew (2002), „William Wallace“ (2nd издание), Edinburgh: Birlinn, ISBN 1-84158-593-9 
  • Fraser, James E. (2002), „'A Swan from a Raven': William Wallace, Brucean Propaganda and Gesta Annalia II“, „The Scottish Historical Review“ (Edinburgh: Edinburgh University Press) LXXXI (1): 1–22, ISSN 0036-9241 
  • Grant, Alexander (2007), „Bravehearts and Coronets: Images of William Wallace and the Scottish Nobility“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 86–106, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • King, Elspeth (2007), „The Material Culture of William Wallace“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 117–135, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • The Chronicle of Lanercost 1272–1346, ed. H. Maxwell, 1913;
  • Prestwich, Michael (2007), „The Battle of Stirling Bridge: An English Perspective“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 64–76, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • Morton, Graeme. William Wallace. London: Sutton, 2004. ISBN 0-7509-3523-5.
  • Folklore, Myths and Legends of Britain. London: Reader’s Digest Association, 1973, 519–20.
  • Reese, Peter. William Wallace: A Biography. Edinburgh: Canongate, 1998. ISBN 0-86241-607-8.
  • Riddy, Felicity (2007), „Unmapping the Territory: Blind Hary's Wallace“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 107–116, ISBN 978-0-85976-652-4 
  • Scott, Sir Walter. Exploits and death of William Wallace, the 'Hero of Scotland'
  • Stead, Michael J., and Alan Young. In the Footsteps of William Wallace. London: Sutton, 2002.
  • Stevenson, Joseph, ed., Documents Illustrative of Sir William Wallace, Maitland Club (1841)
  • Traquair, Peter (1998), „Freedom's Sword“, University of Virginia: Roberts Rinehart Publishers, ISBN 1570982473 
  • Watson, Fiona (2007), „Sir William Wallace: What We Do — and Don't — Know“, Cowan, Edward J., „The Wallace Book“, Edinburgh: John Donald, стр. 26–41, ISBN 978-0-85976-652-4 

External links[уреди]

Wikiquote-logo.svg
Викицитат има збирка цитати поврзани со: