Џон фон Нојман

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Џон фон Њуман
John von Neumann
John Neumann.jpg
Џон фон Њуман во педеесетите
Роден декември 28, 1903(1903-12-28)
Будимпешта, Австро-Унгарија
Починал февруари 8, 1957(1957-02-08) (на 53 год.)
Вашингтон, Д.С., Соединети Американски Држави
Живеалиште САД
Националност Австро-Унгарец
Полиња Математика and компјутерски науки
Установи Универзитетот Humboldt во Берлин
Универзитетот Princeton
Институт за напредни студии, Њу Џерси
Национална лабораторија Los Alamos
Образование Фармацефтски факултет
Будимпешта
Докторски ментор Lipót Fejér
Докторанти Donald B. Gillies
Israel Halperin
Други значајни студенти Paul Halmos
Clifford Hugh Dowker
Познат по Теорија на множествата
Функционални анализи
Квантна механика
Геометрија
Линеарно програмирање
Теорија на игрите
Теорија на мерење
Математичка анализа
Теорема за комутативност
Поважни награди Enrico Fermi награда (1956)
Потпис
Џон фон Њуман John von Neumann

Џон фон Њуман (17 декември 1903 во Будимпешта - 8 февруари 1957 Вашингтон) е познат унгарско-американски математичар кој направил големи придонеси во голем број на области, вклучувајќи ги теоријата на множествата, функционални анализи,геометрија, флуидна динамика, економија, линеарно програмирање, компјутерските науки, нумеричка анализа, хидродинамика, статика и други математички полиња. Тој учествувал во развивањето на теоријата за квантната механика, во развојот на функционалната анализа, и е еден од главните фигури во развојот на теоријата на играта и концептите на мобилните автомати.[1]

Биографија[уреди]

Џон фон Нојман е роден на 28 Декември 1903 година во Будимпешта – Унгарија како најстар од тројца браќа во банкарско семејство. Уште како мал бил забележан како чудо од дете во областа на јазикот, меморирањето и математиката. Како шест-годишен можел да подели осум-цифрен број во главата. Иако неговиот татко инсистирал да оди во редовно училиште, сепак се согласил да ангажира приватни тутори па така Њуман на 15 години учел напредни анализи слушајќи приватни часови од познатиот аналитичар Габор Зего (кој бил запрепастен од математичкиот талент на Њуман). Својот прв труд го издава на 18 години под раководство на М.Фекет од кого слушал и приватни часови. Во 1921 година студирал хемија и дипломирал во 1925. Се стекнал со звање доктор по математика на 22-годишна возраст на Фармацефскиот Факултет во Будимпешта. Во 1937 година станува натурализиран граѓанин на САД. За време на политичките немири во централна Европа, бил поканет да го посети Универзитетот Принстон во 1930-та и кога Институтот за напредни студии бил основан 1933 година, тој бил назначен како еден од првите шест професори по математика, место кое го задржал до крајот на животот. Умира на 8 Февруари 1957 година.

Достигнувања[уреди]

Тој направил големи придонеси во многу области, посебно во областа на теорија на множествата, функционални анализи, квантна механика, геометрија, линеарно програмирање, теорија на играта итн. Заедно со уште двајца научници ги разработиле клучните чекори во нуклеарната физика, вклучени во термонуклеарните реакции и водородната бомба. Неговата математичка анализа на структурата на авто-репликацијата претходела на откривањето на структурата на ДНК.

Теорија на множествата

Проблемот со наоѓање соодветни аксиоми за теоријата на множествата бил решен имлицитно во првите дваесетина години во дваесетиот век. Во својата докторска дисертација во 1925 година, фон Њуман демонстрирал две техники за множествата:аксиомата на Фондацијата и поимот за класите. Аксиомата на фондацијата утврдила дека секое множество може да биде направено од крајот па назад кон почетокот во подредена низа чекори по пат на принципите на Зермело и Франкел, на таков начин дека ако еден елемент му припаѓа на едно множество запишано како низа, тогаш првиот елемент од тоа множество мора да дојде пред вториот во низата. Вториот пристап за решавање на проблемот била теоријата на класите. Оваа теорија вели дека едно множество дефинирано како класа, припаѓа на други класи, додека соодветна класа која самата е дефинирана како класа неможе да припаѓа на други класи. Со овој придонес на Њуман аксиомата за теоријата на множествата станала целосно задоволителна. Њуман открил многу и во областа на континуираната геометрија. Тоа било резултат на неговата напорна работа во областа на математичките оператори. Во математиката континуираната геометрија стигнала како замена за комплекнсата проективна геометрија, каде што една димензија запишана во дискретен облик 0,1...n, може да се запише како единица помеѓу интервалот [0,1].

Теорија на игрите

Њуман го основал поглавјето за теоријата на игрите како математичка дисцилина. Тој ја докажа неговата минимакс теорема во 1928 година. Оваа теорема дефинира дека во нулта-збирните игри со совршена информација (со др. зборови во кои играчите ги знаат потезите кои се случуваат во било кое време) таму постопи пар стратегии за двајцата играчи на кои им се овозможува да ја минимизираат нивната максимална загуба (од каде потекнува името минимакс). Кога се проучува секоја можна стратегија, играчот мора да ги зема во предвид сите можни исходи. Играчот тогаш ја одигрува стратегијата која ќе резултира во минимизирањето на максималната загуба. Ваквите стратегии кои ја минимизираат максималната загуба за секој играч се наречени оптимални. Њуман покажа дека нивните минимакси (минимизирањето на максималните загуби) се еднакви (во апсолутна вредност) и спротивни по знак.


Табела1: Листа на универзитети на кои работел Њуман
Универзитет Период во кој работел
Institute for advanced study во Њу Џерси 1933-1957
Универзитетот Humboldt во Берлин 3215
Универзитетот Princeton 3213
Национална лабораторија Los Alamos 23132

Теорија на мерење

Во серијата на успешни документи и пронајдоци, Њуман направил спектакуларен придонес во теоријата за мерење. Њуман во неговото работење тврди дека проблемот на оваа тема има суштинско групен-теориски карактер и дека за решавањето на проблемот за мерење обичниот алгебарски концепт на решавање на групи е неопходен. Така според него промената на групата е таа која прави разлика, а не промената на просторот.Во пресрет на неговата подоцнежна студија за теоријата на димензијата во алгебрите за операторите, Њуман ги користи резултатите на еквиваленцијата со конечно распаѓање и го преформулира проблемот за мерење во однос на функциите. Во 1936 година во документите за аналитичкото мерење на теоријата, Њуман ја користи Хаар теоремата, во решавањето на петтиот проблем на Хилберт во случај на компактни групи. Математичка економија Њуман го подигна интелектуалното и математичкото ниво на економијата во неколку зачудувачки трудови. За неговиот модел на ширење на економијата Њуман го докажа постоењето и уникатноста на еквилибриум користејќи ја општата формула на Броуеровата теорема . Њумановиот модел на ширење на економоијата, земајќи го во предвид матричното пенкало A – λB со не-негативните матрици A и B, Њуман ги реши векторите на веројатноста p и q и позитивниот број λ кој би ја решил комплементарната равенка pT (A − λ B) q = 0 заедно со два системи на неравенки изразувајќи ја економската ефикасност. Во овој модел векторот на веројатност p ги претставува цените на добрата а векторот на веројатност q го претстатува интензитетот со кој производниот процес би работел. Единственото решение λго претставува растечкиот фактор кој изнесува 1 плус растот на економијата, растот на економијата е еднаков на интересот. Докажувајќи го постоењето на позитивен раст и докажувањата дека растот е еднаков на интересот се значителни достигнувања дури и за Њуман.


  1. Тоа е петтиот математички проблем од проблем-листата објавена 1900 год. од страна на математичарот Давид Хилберт, а се однесува на карактеризација на Lie групите.
  2. Во Броуеровата теорема се вели дека за секоја непрекината функција f со одредени својства, постои точка x0, таква што f(x0)=x0..

Награди и почести[уреди]

Њуман ја добил наградата Enrico Fermi во 1956 година. Во негово име се доделуваат голем број на награди. Њуманова награда за тоерија од Институтот за Операциони истражувања се доделува еднаш годишно на поединец или група. Џон фон Њуман медал се доделува на годишно ниво од страна на IEEE за исклучителни достигнувања во областа на конпјутерската наука и технологијата. Професионалното општество на унгарските компјутерски научници, е именувано по Џон фон Њуман. На 15 Февруари 1956 година Њуман бил претставен со претседателски медал на слободата, од страна на претседателот Двајт Ајзенхауер. Исто така на колеџот за напредни студии Rajk Laszlo постои награда која се доделува секоја година од 1995 година па наваму, на професорите кои направиле исклучителен придонес за општествените науки и кои преку нивната работа имаат силно влијание на професионалниот развој и размислување на членовите на Академијата.

Наводи[уреди]

Литература[уреди]

  • Aspray, William, 1990. John von Neumann and the Origins of Modern Computing.
  • Chiara, Dalla, Maria Luisa and Giuntini, Roberto 1997, La Logica Quantistica in Boniolo, Giovani, ed., Filosofia della Fisica (Philosophy of Physics). Bruno Mondadori.
  • Halmos, Paul R., 1985. I Want To Be A Mathematician Springer-Verlag
  • Hashagen, Ulf, 2006: Johann Ludwig Neumann von Margitta (1903–1957). Teil 1: Lehrjahre eines jüdischen Mathematikers während der Zeit der Weimarer Republik. In: Informatik-Spektrum 29 (2), S. 133–141.
  • Hashagen, Ulf, 2006: Johann Ludwig Neumann von Margitta (1903–1957). Teil 2: Ein Privatdozent auf dem Weg von Berlin nach Princeton. In: Informatik-Spektrum 29 (3), S. 227–236.
  • Heims, Steve J., 1980. John von Neumann and Norbert Wiener: From Mathematics to the Technologies of Life and Death MIT Press
  • Poundstone, William. Prisoner's Dilemma: John von Neumann, Game Theory and the Puzzle of the Bomb. 1992.
  • Redei, Miklos (ed.), 2005 John von Neumann: Selected Letters American Mathematical Society
  • 1958, Bulletin of the American Mathematical Society 64.
  • 1990. Proceedings of the American Mathematical Society Symposia in Pure Mathematics 50.

Надворешни врски[уреди]

Wikiquote-logo.svg
Викицитат има збирка цитати поврзани со:


  • Oral history interview with Eugene P. Wigner, Charles Babbage Institute, University of Minnesota, Minneapolis. Wigner talks about his association with John von Neumann during their school years in Hungary, their graduate studies in Berlin, and their appointments to Princeton in 1930. Wigner discusses von Neumann's contributions to the theory of quantum mechanics, and von Neumann's interest in the application of theory to the atomic bomb project.
  • Oral history interview with Nicholas C. Metropolis, Charles Babbage Institute, University of Minnesota. Metropolis, the first director of computing services at Los Alamos National Laboratory, discusses John von Neumann's work in computing. Most of the interview concerns activity at Los Alamos: how von Neumann came to consult at the laboratory; his scientific contacts there, including Metropolis; von Neumann's first hands-on experience with punched card equipment; his contributions to shock-fitting and the implosion problem; interactions between, and comparisons of von Neumann and Enrico Fermi; and the development of Monte Carlo methods. Other topics include: the relationship between Alan Turing and von Neumann; work on numerical methods for non-linear problems; and the ENIAC calculations done for Los Alamos.