Симболот на верата

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Образец на символот на верата, во XVII век

Символ на верата (грчки: σύμβολον) е систем на основните начела и верувања на православното христијанство. Терминот потекнува од античкиот грчки назив.

Христијански символи на верата[уреди | уреди извор]

Во христијанството, под символи на верата традиционално се сметаат кратките излагања на црковните догмати.

Некои богослови го изведуваат символот на верата од сопственото излагање на верувањата, т.е од излагањата на христијанските вероученија кои произлегуваатод Вселенските собори, или пак како исповедања на верата на одделни лица. Символите на верата секогаш се oдликуваат по нивната краткост; тие само ги излагаат, во аподиктски облик, основните и неоспориви темели (догмати) на христијанството, без обид да тие се докажат, туку како предмет на вера.

Историја на христијанските символи на верата[уреди | уреди извор]

Во темелот на христијанството лежи верувањето дека Бог, заради спасение на човештвото од товарот на прародителскиот грев, го испратил својот Син Исус Христос на земјата, кој се воплотил од секогаш-дева Марија и Светиот Дух, кој заземал човечки облик, бил распнат, умрел и воскреснал на третиот ден, победувајќи ја смртта.

Првите црковни отци ги излагале ученијата на Исуса Христа и неговите апостоли пред своите ученици, воспоставувајќи ја основата на пастирската дејност, која се означува со зборовите πιστις κάνων αληθεία, regula veritatis и влегла во составот на христијанската disciplinae arcanae. Самите црковни отци неретко забележуваат дека πιστις, или regula fidei им била предана ним од апостолите кои, пак, ја примиле лично од Христа. Писменото излагање на некои детали околу таа regula fidei прво се појавуваат околу 140-та година по Христа, во евангелската формула за крштевање (во името на Отецот и Синот и Светиот Дух) и натписите на Тертулијан, Кипријан, Фирмилијан Ќесариски и канонот на коптската црква.

Првиот праобраз на символот на верата се појавува кај апостолот Павле, кој запишал:

Јас најпрвин ви ја пренесов најважната порака, онака како што и мене ми беше пренесена: Христос умре за нашите гревови, согласно со предвестувањето запишано во Светото Писмо;беше погребан и воскресна на третиот ден, согласно со предвестувањето запишано во Светото Писмо. Воскреснатиот Христос му се јави на Петар и на дванаесетте апостоли, а подоцна и на повеќе од петстотини Негови следбеници заедно, од кои повеќето се уште се живи, иако некои веќе починаа. Потоа му се јави на Јаков, а на крајот повторно на сите апостоли (1 послание до Коринќаните, 15:3-7). 

Руфин Аквилејски и Маркел Анкирски го превеле Староримскиот символ на верата на латински (Руфин) и грчки (Маркел) јазик. Претходник на староримскиот символ е Апостолскиот символ на верата

Руфин го пронашол и таканаречениот Апостолски символ на верата, напишан на латински јазик. При преведувањето на овој символ на верата, Руфин утврдил дека тој е изворниот текст на символот, составен од апостолите на Ерусалимскиот собор

Според историските податоци, апостолите пред овој собор имале сопствени символи на верата, согласно потребите на местата на кои што тие проповедале. Но, на соборот одлучиле да заеднички состават еден образец на верата, кој би им служел како одбрана од можните недоразбирања при проповедите и пастирската служба. Тие го нарекле овој колективен документ Символот на верата, укажувајќи дека тој преставувал сумација на ученијата кои ги проповедале сите апостоли.

Пронајдениот символ Руфин го нарекува апостолски, затоа што секој збор во него бил предан од апостолите (1 Коринќаните 9, Дела апостолски 15), односно затоа што ја содржи верата која несомнено ја проповедале апостолите.

Но, затоа што пред него апостолите ги проповедале сопствените символи на верата, овој символ не може да се нарече единствен апостолски.

Римокатоличката црква  го смета апостолскиот символ на верата како еден од најважните христијански символи, дотаму што в целост го вклучува во розариската молитва. Зборот апостолски, според нивните современи толкувања, означува дека символот ја исповеда верата онака како што ја проповедале апостолите, но не и дека тој произлегол од нивните пера.

Самиот Рубинов текст на апостолскиот символ, очистен од премисите на аквилејското уредништво, содржи четири текстови на тој символ според четири различни читања. Современиот текст на овој символ прв пат се среќава во записите на источната црква некаде околу шестиот век.

Од гледиштето на православието, основниот документ на христологијата е Халкидонскиот символ на верата, додека во тријадологијата за главен символ се смета Никејско-Цариградскиот. Овие символи прво биле составени на Никејскиот собор, во 325 год. додека во 381 година на Константинополскиот биле обединети во еден.

Исповедањето на Никео-Цариградскиот символ е неодвоив дел од светата тајна крштение. При крштевање на новороденчиња, символот наместо нив го исповеда нивниот кум. 

Извор на символот[уреди | уреди извор]

Символот на верата, во книгата «Последиците на  соединувањето на иноверните кон православната источна црква». Киев, 1759. Символот и бил прочитан на царицата Екатерина Алексеевна при нејзиниот премин во православие, на 28 јуни 1744 година.
Самиот назив «Символ на верата» не се користел во древниот период на црквата; прв пат се среќава кај  Амвросие Медиолански, во неговото послание до папата Сирициј Први. Всушност, обичајот да тој се нарекува така е западни обичај, а самиот назив преминал во употреба токму затоа што на грчки значи «Ученија (повелби) на верата».

Источните црковни отци и собори не го нарекувале символот Символ, но Излагање на верата, или едноставно: Верувам. Во категоријата вероизложение, напишани од одделни богослови, Челцов ги сместува оние на презвитерот Викентије, монахот на Леринскиот монастир, напишани околу 434 година. Вероизложенијата и исповеданијата ги запишале авторитетни јерарси или други учени лица.
☃☃
За символи на верата, Челцов ги смета следниве:
  • апостолската вера на ерусалимската црква
  • црковната вера на ќесариско-палестинската црква
  • вселенската вера на антиохиската црква
  • апостолската вера на кипарската и малоазиската црква
  • апостолските догмати на александриската црква и
  • апостолскиот символ на верата на римската црква
За изворноста на овие символи и нивното апостолско потекло постојат докази уште од древните времиња.

Иринеј и Тертулијан не говорат за овие символи како за нешто ново, туку како апостолски преданија( 1 Тим. VI, 12; 1 Петр. III, 21). Символите на верата кои се читаат при крштевањето Тертулијан ги нарекува «правила, од Христа воспоставени, кои не избавуваат од секакви недоумици». Тој сметал дека при крштение се произнесува правилото на верата како одговор на прашањето кое го дава презвитерот кој крштева: «веруваш ли во она кое Господ го открил во Евангелијата?».

Кирил Ерусалимски го нарекува символот на верата на ерусалимската црква «света и апостолска вера»; Макарије Ерусалимски, по ликот на Геласије Кизически, на Никејскиот собор го нарекол ерусалимскиот символ на верата «апостолската неизменета вера, која ја штити црквата Христова по начелата и преданијата на Господа преку апостолите од колено на колено и ќе ја штити во век и векови».

Јован Касијан го смета текстот на антиохискиот символ на верата како изложената вера на целата црква, како една вера за сите. Александар, епископот александриски, го нарекува александрискиот символ на верата «апостолските догмати на црквата».

Символот на верата во богословието[уреди | уреди извор]

Единствениот ран символ на верата на кого му било дадено посебно име бил апостолскиот. Светото предание го припишува на дванаесетте апостоли: тоа тврди дека секој од нив напишал по еден дел од символот на верата. Иако не се знае со сигурност дали тој навистина настанал така, тој е сепак доволно древен за да да биде вистина. Бил составен речиси в целост врз основите на катехизисот и употребуван при крштевањето на возрасни личности. Во тој облик, тој би можел да биде составен уште во вториот век.

Апостолскиот символ на верата скоро сигурно бил формулиран како против-одговор на докетизмот и други, слични идеи.

Никео-Цариградскиот символ на верата[уреди | уреди извор]

Составен на првиот вселенски собор во Никеја, Мала Азија, во 325 година. Во 381 година бил проширен и дополнет на вториот вселенски собор во Константинопол. Бил именувам по местото на кое што се одржал соборот.

Овој символ ги влече своите основи од апостолскиот символ на верата. Кон оваа основа биле придодадени од христологијата тројството, отфрлајќи ја аријевската ерес.

Никео-Цариградскиот символ се користи како во православието, така и во римокатолицизмот. Во вториот случај, тој се користи со дополнението филиокве, т.е тврдењето дека Светиот Дух не произлегува само од Отецот, туку и од Синот.

Содржина на символот[уреди | уреди извор]

Верувам во единиот Бог Отец, Седржител, Творец на небото и на земјата и на се видливо и невидливо.

И во Единиот Господ Исус Христос, Син Божји, Единороден, Кој од Оца е роден пред сите векови: Светлина од Светлина, Бог вистински од Бога вистински, роден, нестворен, единосуштен на Оца, преку Кого се станало.

Кој заради нас луѓето и заради нашето спасение, слезе од Небесата, и се воплоти од Светиот Дух и Марија Дева и стана човек.

Распнат беше за нас при Пилат Понтиски, и страдаше, и беше погребен.

И воскресна во третиот ден, според Писмото. И се вознесе на Небесата, и седи оддесно на Оца.

И пак Ќе дојде со слава, да им суди на живите и мртвите, и на Неговото Царство не Ќе има крај.

И во Светиот Дух, Господ, Кој живот твори, Кој од Оца исходи, на Кого се поклонуваме и Го обожуваме заедно со Оца и Сина, и Кој говорел преку пророците.

Во Едната Света, Соборна, и Апостолска Црква.

Исповедувам едно крштение,за проштевање на гревовите.

Го чекам воскресението на мртвите:

И животот во идниот век.

Амин!

Белешки[уреди | уреди извор]