Албанско востание (1912)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Албанско востание
Shkup1912.jpg
Албанските востаници во Скопје
Датум јануари - август 1912
Место Косово
Албанија
Македонија
Исход прекратување на востанието
исполнување на албанските барања
Завојувани страни
Косовски вилает Османлиска империја
Сила
Хасан Приштина
Српски извештај за текот и развојот на арнаутската побуна во текот на мај 1912.

Албанското востание од 1912 година во Отоманската империја се одвивало во периодот од јануари до август 1912 година. По серијата успеси албанските револуционери го зазеле Скопје кој бил административен центар на Косовскиот вилает.[1][2][3] Востанието завршило на 4 септември 1912 година, кога Високата порта се согласила да ги исполни барањата на востаниците. Незадоволството на останатите балкански народи од постигнатиот успех на албанските востаници претставува еден од поводите за започнување на Првата балканска војна.

Позадина[уреди | уреди извор]

Во јули 1908 година во Отоманската империја започнала Младотурската револуција. Како последица на тоа во Албанија даноците се зголемиле а Албанците продолжиле да се регрутираат во османлиската армија, а цивилното население било разоружано. Во 1910 година започнале серија од востанија кои не завршувале со успех. Во јануари 1912 година Хасан Приштина и Исмаил Кемал започнале подготовка за ново востание.

Текот на востанието[уреди | уреди извор]

Востанието избувнало во јануари 1912 година и истото било подржано од Србија и Црна Гора. Италија од друга страна исто така го подржала востанието бидејќи во исто време војувала со Османлиите. Нивната помош се должела на дополнителна дестабилизација на Османлиската империја. Претходно албанските претставници се состаниле со османлиските власти но не добиле позитивен одговор во нивните барања. Исмаил Кемал бил одговорен за испорака на 15.000 пушки во Косово преку Црна Гора. Претходно бил низ европските земји каде добил оружје и средства и меѓународна поддршка за востанието. Во исто време тој кординирал со раководството на востаниците преку Британската амбасада во Скопје.

Хасан Приштина направил обид да ја привлече Бугарија како сојузник, нудејќи создавање на независна албанско-македонска држава во Македонија, поддржан од британскиот конзул во Скопје. Биртанският конзул ветувал силна поддршка на востанатото на Албанците.

Востанието започнало во западниот дел на Косовскиот вилает, на чело на кое застанале Хасан Приштина, Некџиб Драга, Бајрам Цури, Риза Беј и други. Есад Паша Топтан се обврзал да организира востание во централна Албанија и во округот Мирдита. Албанските војници и офицери се повлекле од отоманската армија и се вклучиле во востанието. До август 1912 година востаниците ја зазеле целата територија на Косовскиот вилает (Нови Пазар, Приштина, Скопје и Сиеница), делови од Скадарскиот и Јанинскиот вилает (Елбасан, Лесковик и Коница) и Дебар, дел од Битолскиот вилает.

За успехот на востанието помагнала и турско-италијанската војна. Отомански сили се противеле на заповедите да се борат со албанските муслимани револуционери, бидејќи ги сметале за браќа по вера.

Албанските востаници упатиле со голем број на барања до Младотурската влада. Тие биле објавени во албанските емигрантски весници во Царството Бугарија во март 1912 година. Дел од барањата се именувањата на албански офицери во владината администрација, интегрирање на албанскиот јазик во локалните училишта и ограничување на регрутацијата на Албанци во Османлиската армија за Косовскиот вилает. Самите Албанци биле поделени, некои од нив биле наклонети кон Младотурскиот Комитет за единство и напредок, други на либералната партија, а трети биле за обновување на автократија на Абдул Хамид II. На 9 август 1912 година албанските востаници поднеле нов список на барања за реформи и создавање на автономен албански вилает. Меѓу барањата биле економски развој на албанските територии, целосна амнестија на бунтовниците и судски процеси за османлиските офицери кои учествувале во задушувањето на востанието.

Последици[уреди | уреди извор]

На 4 септемри 1912 година Високата порта го прекратила албанското востание, откако се согласила со сите барањата на револуционерите. Успехот на албанското востание дало сигнал на балканските држави дека Отоманската империја слабее. Создавањето на автономен албански вилает, опфаќајќи територии населени со христијанско население се третирале како закана за националните интереси на останатите христијански земји од Балканот. Хасан Приштина започнал подготовка на ново востание за по три до четири месеци, но неговите планови пропаднале по почетокот на Балканската војна.

Литература[уреди | уреди извор]

  1. Liotta, P. H.; Jebb, Cindy R. (2004). Mapping Macedonia: Idea and Identity. Greenwood Publishing Group. стр. 62. ISBN 978-0-275-98247-8. http://books.google.com/books?id=lt0qaQLjtI0C&pg=PA62. конс. 9 април 2012 г. 
  2. Phillips, John (2004). „The rise of Albanian nationalism“. Macedonia: warlords and rebels in the Balkans. London: I.B. Tauris. стр. 29. ISBN 1-86064-841-X. http://books.google.com/books?id=SB1OrH8iZtcC&pg=PA29&dq=albanians+captured+skopje+1912&hl=en&ei=ZlgwTenJHoP74Aa8r7XKCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false. „An Albanian uprising in Kosovo for independent schools in May 1912 led to capture of Skopje by rebels in August“ 
  3. Bahl, Taru; M.H. Syed (2003). „The Balkan Wars and creation of Independent Albania“. Encyclopaedia of the Muslim World. New Delhi: Anmol publications PVT. Ltd.. стр. 53. ISBN 81-261-1419-3. http://books.google.com/books?id=ceW4dR78ubEC&pg=PA53&dq=albanians+captured+skopje+1912&hl=en&ei=1FowTdjtIKiK4gbxzqixCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEYQ6AEwBw#v=onepage&q=albanians%20captured%20skopje%201912&f=false. „The Albanians once more raise against Ottoman Empire in May 1912 and took Macedonian capitol of Skopje by August“