Чимборазо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Чимборазо
Volcán Chimborazo, "El Taita Chimborazo".jpg
Врвот на Чимборазо - најоддалечената точка на Земјата од нејзиниот центар.[1]
Надм. вис. 6310 м [бел 1]
Истакнатост 4123 м
Заведена како највисок во земјата
ултра
Местоположба
 Еквадор
Венец Анди
Координати 1°28′09″ ЈГШ 78°49′03″ ЗГД / 
Топокарта IGM, CT-ÑIV-C1 [3]
Геологија
Тип стратовулкан
Старост на карпите палеоген[4]
Последна ерупција 550 г. ± 150 години [5]
Искачување
Најлесна патека ледник/снег; PD

Чимборазо (шпански: Chimborazo) е неактивен вулкан во состав на Андите во Еквадор. Последната ерупција се случила во околу 550 г.[6]

Со висина од 6.310 м, Чимборазо е највисока планина во земјата. Највисокиот врв мошне блиску до екваторот. Иако оваа планина не е највисока по надморска височина, фактот што лежи на екваторската испакнатина значи дека нејзиниот врв е најоддалеченото место од центарот (јадрото) на Земјината топка. Планината е претставена на грбот на Еквадор.

Географија[уреди]

Местоположба[уреди]

Чимборазо е дел од венецот Кодилјера Оксидентал во состав на Андите во среден Еквадор, 150 км југозападно од главниот град Кито. Врвот се издига 2.500 м над околните гори (~3.500 до 4.000 м), а основата му е широка ~20 км.

При ведри услови, врвот на Чимборазо може да се види од крајбрежниот град Гвајакил, оддалечен речиси 140 км. Најблиски градови до планината се Риобамба (~30 км на југоисток), Амбато (~30 км на североисток) и Гваранда (~25 км на југозапад). Подрачјето околу планината е заштитен резерват[7] кој има за цел да го заштити екосистемот кој претставува живеалиште за автохтоните членови на фамилијата Камили: викуњата, ламата и алпаката.

Ледник[уреди]

Врвот на Чимборазо е сосема прекриен со ледник, а некои североисточни ракави се преливаат надолу до висина од 4.600 м. Овој ледник ги снабдуба со вода покраините Боливар и Чимборазо. Ледената маса се има повлечено во изминатите децении, што некои сметаат дека се должи на глобалното затоплување, пепелта од неодамнешната вулканска активност [бел 2] на планината Тунгарауа и природната појава Ел Нињо.[9][10]

Вулканизам[уреди]

Чимборазо е претежно андезитно-дацитен стратовулкан. Во една бурна ерупција пред околу 35.000 години дел од планината се урнала во лавина, врз чии наноси е изграден градот Риобамба. Вулканот избувнал неколку пати во текот на холоценот. Последниата ерупција се случила во околу 550 г. (± 150 години).[5] Денес вулканот е неактивен.


Најоддалечена точка од центарот на Земјата[уреди]

Врвот на планината Монт Еверест достигнува најголема надморска височина, но, благодарение на испапченоста на земјата кај екваторот, врвот на Чимборазо е најоддалечената точка на Земјата од нејзиниот центар.[11][12] На второ место е планината Уаскаран, и тоа со мошне мала разлика. Иако надморската височина на Чимборазо е помала за цели 2580 м, врвот е оддалечен од центарот на Земјата 6.384,4 км, што е за 2.168 м подалеку од врвот на Монт Еверест.[бел 3] Меѓутоа, сметајќи по надморска височина, Чимборазо не е ни највисоката планина на Андите.

Прво искачување[уреди]

Сè до почетокот на XIX век, се сметало дека Чимборазо е највисока планина на светот (надм. височина) и поради тоа постоеле многу обиди за нејзино искачување во XVII и XVIII век. Во 1802, за време на неговата експедиција во Јужна Америка, Александар фон Хумболт, Еме Бонплан и Еквадорецот Карлос Монтуфар се обиделе да ја искачат планината. Достигнувајќи 5.875 м, почнале да патат од висинска болест и затоа морале да се вратат. Во 1831 истиот обид го направиле Жан Батист Бусенго и полковникот Хол, но и тие не стигнале до врвот, туку успеале да ги надминат претходниците со искачените 6.006 м.[13][14] Во 1880, врвот на Чимборазо први го освоиле англискиот истражувач Едвард Вимпер и браќата Луј и Жан-Антоан Карел од Италија. Оца подоцна го повториле со придружба.[15]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. Наведената надморска височина е утврдена со дифиренцијален GPS во 1993; погл. World Mountaineering во наводите. Точноста изнесува ±2 м.[2] Оваа бројка се совпаѓа со податоците од SRTM, за разлика од постарата и неисправна, но сè уште распространета бројка од 6310 м.
  2. Неодамнешните активности на вулканот Тунгарауа започнале во 1999. Најзначајните ерупции се случиле во периодите октомври-декември 1999 и мај-јули 2006.[8]
  3. In this ranking several other Andean peaks as well as Africa's highest mountain, Kilimanjaro, exceed Everest.
  1. Reaching Earth´s Closest Point to the Sun
  2. Ecuador, Chimborazo/Cotopaxi (copy)“. „Mountain INFO“ (High Magazine) (136). March 1994. http://www.viewfinderpanoramas.org/chimbo-high2.jpg. конс. 18 август 2008. 
  3. „Chimborazo Ecuador, CT-ÑIV-C1“. IGM (Instituto Geografico Militar, Ecuador). 1991. http://www.igm.gob.ec/cms/files/cartabase/enie/imagenes/ENIEIV_C1_ALTA.jpg. конс. 26 јануари 2008. 
  4. Gomez, Nelson (1994). „Atlas del Ecuador“. Editorial Ediguias. ISBN 9978-89-009-2. 
  5. 5,0 5,1 „Chimborazo“. Програм за глобален вулканизам — Смитсонова установа. http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1502-071. конс. 1 јануари 2009.  (англиски)
  6. http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1502-071
  7. шпан. Reserva de Produccion Faunistica Chimborazo
  8. „Actividad Volcan Tungurahua“. Instituto Geofísico, EPN Ecuador. http://www.igepn.edu.ec/INFORMES/volcanicos.asp?volcan=55&tipo=Anual. конс. 28 април 2007. 
  9. Chaffaut, Isabelle (2004). „El Niño and glacier melt in the tropical Andes“. innovations report. http://www.innovations-report.com/html/reports/earth_sciences/report-35174.html. конс. 8 август 2006. 
  10. Schoterer, Ulrich; Grosjean M.; Stichler W; Ginot P; Kull, C.; Bonnaveira, H.; Francou, B.; Gäggeler, H. W.; и др. (2003). „Glaciers and Climate in the Andes between the Equator and 30° S: What is Recorded under Extreme Environmental Conditions?“. „Climatic Change“ 59: 157. doi:10.1023/A:1024423719288. 
  11. Audrey Salkeld, ed., World Mountaineering, Bulfinch Press, 1998, ISBN 0-8212-2502-2, стр. 140
  12. NPR
  13. "Greatest Ascents in the Atmosphere" The Times (Лондон). среда, 7 септември 1836. Бр. 16202, col E, стр. 2.
  14. McCosh, Frederick William James (1984). „Boussingault: Chemist and Agriculturist“. Dordrecht: D. Reidel. ISBN 90-277-1682-X. 
  15. Whymper, Edward (1892). „Travels Amongst the Great Andes of the Equator“. John Murray. ISBN 1-904466-24-9. 

Надворешни врски[уреди]