Мартинка

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Мартеница)
Прејди на: содржини, барај
Мартинка со Пижо и Пенда

Мартинка — висулец од засукани конци кои се ставаат на 1 март за здравје во Бугарија, Романија, Македонија, Грцијаи Србија. Мартинката се изработува од волнено или памучно предиво во 2 основни бои - бела и црвена. Овој празник уште се нарекува и празник на "Баба Марта".

Дисеминација[уреди]

Овој обичај се јавува во неколку форми,во зависност од државата каде се практикува.Во Романија и Молдавија, мартинката се нарекува mărţişor, но таму мартинки носаат само жените, додека во Бугарија и Македонија ги носат сите. И во Југоисточна Србија исто се носат мартинки,генерално кај жителите со бугарско етничко потекло. Мартинки се носеле и се носат и од Македонците.[1]

Обичај[уреди]

Зборник на Миладиновци:

Дента спроти Марта сучат црвено и бело предено со цело; и утрината го клавает на децата на грло, на р'це и ноѕе за здравје. Тие се викает мартинки, и со ним в Струга сретват ластoвиците. Таја вечер пременувает местата, к'де спавале до тога, за да не ги јадат болви. Тој ден малите деца прават ластовица от дрво шикосано, и пејет по к'штите: „Ластовица идеше, Црно море пливаше...“

Во класичниот изглед мартинката претставува засукан бел и црвен конец, најчестo волнен. Боите имаат строго определена смисла: црвено - крв, живот; бело - чистота, среќа. Традицијата е на првиот ден од март најстарата жена во семејството да врзува на рацете на децата засукан бел и црвен конец за здравје и против уроци. Затоа со мартинката се кити котлето, во кое се дои првото млеко на Ѓурѓовден; со мартинка се заврзвуваат билките од Иванден.

Мартинките се носаат до појавата на првото процветано дрво или на првиот виден штрк,а во Македонија и до здогледување на првата ластовица. Потоа се ставаат под камен и по нив се гадае. Ако после еден месец под каменот има мравки, годината ќе биде береќетна. Во некои краишта на Бугарија со мартинки се кичаат и домашните животни. Понекогаш мартинката се пушта во најблиската река "за да оди, како тече реката". Традицијата вели уште дека среќа носи таа мартинка која ти е подарена. Затоа сите си даваат мартинки (роднини и пријатели) и досега. Во Бугарија,Шоплукот и Мелничко наместо бел конец во мартинката се вплетува син конец (прторив лекција), а во Родопите се ставаат уште неколко бои.

Потекло[уреди]

Една од легендите од 20. век за појавата на мартинката вели дека кога кан Аспарух (основачот на Дунавска Бугарија во 681 г.)ги победил византиските војници, тој напишал писмо за победата и го врзал за ногата на една птица со бел конец. Летајќи сепак, птицата била забележана од византиски војници, кои стрелале во неа и ја повредиле. Иако била повредена таа пристигнала успешно во бугарскиот камп, но белиот конец веќе бил делумно црвен од крвта од раната. И од таму настанала мартинката, која се носи денес.

Сепак, некои од најпознатите специфични карактеристика на првомартенската обредност и особено врзување на извртени бела и црвени волненаа нишка, се плод на многувековна традиција на Балканот и наведуваат на тракиско (палеобалканско) и елинско, па дури и за римско потекло.[2] За тоа и мартинката се шири и во други земи освен Бугарија.

Како се прави мартинка?[уреди]

Земате еден бел и еден црвен конец - по можност волнен или дебел вештачки.Ги заврзувате двата конца еден за друг. Замолувате пријател да го држи единиот крај на конците, вие држејќи го другиот (ако нема кој да помогне, го врзувате едниот крај за нешто).Го затернувате конецот и почнувате да засукувате помеѓу прстите само во една насока.Ги вртете конците, додека не почнаат да се завиваат еден со друг, и тоа на ситни суканици. Внимателно ги собирате двата краjа и ги пуштате. Земате еден картон со димензии 5 на 6 см преклопете го на две. Започнувате да го замотувате белото и црвеното предиво околу него, така што од единиот краj да се одминува од другиот. Замотувајте колку пати сакате. Колку повеќе обиколки, толку подебела е Пенда. Го сечете конецот.Го поминувате пресуканиот конец во свитканиот дел на картонот. Разделете ги со ножици завитканите делови на местото каде што нема картон. Така се добиваат ресичките. Извлечете го внимателно картонот и вржете ги двата краjа на ширина. Потоа со друг конец или со дел, пресечена од ширината, врзете подолу, за да направите глава.

  1. Мартинките ја најавуваат пролетта
  2. Център по тракология "Проф. Александър Фол"; Енциклопедия Древна Тракия и траките - Мартеницата, Ваня Лозанова.