Прејди на содржината

Плускавец (растение)

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Silene)
Плускавец
Црвен плускавец (Silene dioica)
Научна класификација [ у ]
Царство: Растенија
клад: Скриеносеменици
клад: Евдикоти
Ред: Каранфиловидни
Семејство: Каранфили
Род: Плускавец
L.
Видови

Погл. список на видови плускавец

Синоними[1]
Список
    • Acubalus Neck.
    • Alifiola Raf.
    • Anotites Greene
    • Behen Moench
    • Behenantha Schur
    • Carpophora Klotzsch
    • Charesia E.A.Busch
    • Cheiropetalum Fr. ex Urb.
    • Coccyganthe (Rchb.) Rchb.
    • Conosilene Fourr.
    • × Coromelandrium Graebn.
    • × Coromelandrum Graebn.
    • Coronaria Guett.
    • Corone Hoffmanns. ex Steud.
    • Cucubalus L.
    • Diplogama Opiz
    • Ebraxis Raf.
    • Elisanthe Rchb.
    • Evactoma Raf.
    • Exemix Raf.
    • Floscuculi Opiz
    • Flox Adans.
    • Gastrocalyx Schischk.
    • Gastrolychnis (Fenzl) Rchb.
    • Hedona Lour.
    • Kaleria Adans.
    • Leptosilene Fourr.
    • Lychnanthos S.G.Gmel.
    • Lychnidia Pomel
    • Lychnis L.
    • × Lychnisilene Cif. & Giacom.
    • Melandrium Röhl.
    • Muscipula Ruppius ex Fourr.
    • Neoussuria Tzvelev
    • Oberna Adans.
    • Oncerum Dulac
    • Otites Adans.
    • Peschkovia (Tzvelev) Tzvelev
    • Petrocoma Rupr.
    • Petrosilene Fourr.
    • Physocarpon Neck. ex Raf.
    • Physolychnis Rupr.
    • Pleconax Raf.
    • Polyschemone Schott, Nyman & Kotschy
    • Schischkiniella Steenis
    • Scribaea Borkh.
    • Silenanthe Griseb. & Schenk
    • Sofianthe Tzvelev
    • Uebelinia Hochst.
    • Ussuria Tzvelev
    • Viscago Zinn
    • Wahlbergella Fr.
    • Xamilenis Raf.

Плускавец (науч. Silene) — род на цветни растенија од семејството на каранфилите (Caryophyllaceae). Опфаќа од 500[2] до 900 вида,[1] и претставува најголем род во семејството.[3] Многу видови се нашироко распространети, особено на северната полутопка.[3] Во Македонија домородно се присутни 48 видови[4] (погл. подолу).

Научна историја

[уреди | уреди извор]

Членовите на овој род се истражувани од истакнати растителни еколози, еволутивни билози и генетичари како Чарлс Дарвин, Грегор Мендел, Карл Коренс, Херберт Џ. Бејкер и Јанис Антоновичс. Многу видови плускавец и понатаму се користат за изучување на системи, особено во областа на екологијата и еволутивната биологија.[5] Разните видови плускавец често содржат двополови и женски (или машки стерилни) единки (женскодводомност), и постарите изучувања од Коренс покажале дека машката стерилност може да се наследи по мајчина линија —[6][7] пример за она што денес се нарекува цитоплазмена машка стерилност. Две независни групи видови со време развиле одделни машки и женски полови (дводомност) со хромозомско полово одредување аналогно на системите кај човекот и другите цицачи.[8][9]

Цветовите на плускавците често ги посетуваат муви како осоликата мува Rhingia campestris.[10] Членовите на родот служат за изучување на видообразбата, заемодејствата домаќин-патоген, инвазии на видови, приспособување на почви загадени со тешки метали, метапопулациона генетика и еволуција на органелните геноми.[5] Некои членови се издвојуваат со тоа што имаат најголем број на митохондриски геноми досега пронајдени во било каков организам.[11]

Таксономија

[уреди | уреди извор]

Родот плускавец прв го опишал Карл Линеј.[1] Поделбата на родот во подродови или оддели пред 2003 г. не е добро поддржана од молекуларни докази.[3]

Родот руменка (Lychnis) е во блиско сродство (а понекогаш вклучен во) со плускавецот.[12][13] Кога се смета за одделен род, фо разликуваме по бројот на цветни столпчиња (пет кај руменката, а три кај плускавецот), бројот на запци на семената чаура (пет кај руманката и шест кај плускавецот) и по лепливите дршки кај руменката.

Полови системи

[уреди | уреди извор]

Половите системи се разликуваат од вид до вид. Повеќето видови (58,2 %) се двополови, некои (14,3 %) се дводомни, 13,3 % се женскодводомни, а 12,2 % are both gynodioecious and женскоеднодомни. Забележани се тридомност, машкоеднодомност и женскоеднодомност, но крајно ретко.[14]

Потекло на научното име

[уреди | уреди извор]

Научното име Silene е женски облик на името Силен, старогрчко шумско божество, другар и учител на Дионис, бог на виното.[15]

Видови

[уреди | уреди извор]

Во Македонија

[уреди | уреди извор]

Во Македонија природно се застапени следниве 49 видови плускавец, од кои некои се ендемски:[4]

Екологија

[уреди | уреди извор]

Ларвата на руменковата совица (Hadena bicruris) се храни со плускавци, а истото важи и за некои други молци како зелковата совица (забележана на халкедонскиот плускавец), сивиот хи и вреќарките како Coleophora albella (се храни исклучиво со обичната руменка, т.е. Silene flos-cuculi).

Употреба

[уреди | уреди извор]

Многу видови плускавци се одгледуваат во градини.[16] Некои се здобиле со Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво на Британија. Тука се издвојуваат Јупитеровиот плускавец (Silene flos-jovis) и кавкаскиот плускавец (Silene schafta).[17]

Косанските гатачи во ЈАР го собираат капскиот плускавец (Silene undulata, syn. S. capensis), му ги толчат корењата, го матат во вода и на полна месечина им го даваат на новите врачеви како напиток за да имаат виденија во соништата. Се подготвува и во други обреди.[18]

Обичниот плускавец (Silene vulgaris) се јаде во некои средоземни земји. Младите листови може да се јадат сирови, а постарите листови се варат, пржат, stewed or mixed into dishes such as ризото.

Фосилни наоди

[уреди | уреди извор]

Во ридскиот систем Рен во средна Германија се најдени се фосилизирани семиња од ситносемениот плускавец (Silene microsperma) кои датираат од периодот хат на олигоценот.[19]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 3 „Silene L.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 1 мај 2026.
  2. ↑ „Silene L.“. World Flora Online. Посетено на 1 мај 2026.
  3. 1 2 3 „36. Silene Linnaeus“. Flora of North America.
  4. 1 2 Мицевски, Кирил (1993). Флора на Република Македонија. Том I, св. 2. Скопје: МАНУ. стр. 302-347.
  5. 1 2 Bernasconi et al. 2009. Silene as a model system in ecology and evolution. Heredity. 103:5-14. PMID 19367316
  6. ↑ Correns C. 1906. Die vererbung der Geshlechstsformen bei den gynodiocischen Pflanzen. Ber. Dtsch Bot. Ges. 24: 459–474.
  7. ↑ Correns C. 1908. Die rolle der mannlichen Keimzellen bei der Geschlechtsbestimmung der gynodioecishen Pflanzen. Ber. Dtsch Bot. Ges. 26A: 626–701.
  8. ↑ Evolution of Sex Chromosomes: The Case of the White Campion. PLoS Biol 3(1): e28. doi:10.1371/journal.pbio.0030028
  9. ↑ Mrackova M. et al. 2008. Independent origin of sex chromosomes in two species of the genus Silene. 179(2): 1129–1133. PMID 18558658
  10. ↑ Van Der Kooi, C. J.; Pen, I.; Staal, M.; Stavenga, D. G.; Elzenga, J. T. M. (2015). „Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers“ (PDF). Plant Biology. 18 (1): 56–62. doi:10.1111/plb.12328. PMID 25754608.
  11. ↑ Sloan DB et al. 2012. Rapid Evolution of Multichromosomal Genomes in Flowering Plant Mitochondria with Exceptionally High Mutation Rates. PLoS Biol. 10: e1001241. doi:10.1371/journal.pbio.1001241
  12. ↑ Europaea: Lychnis
  13. ↑ Flora of China: Lychnis
  14. ↑ Casimiro-Soriguer, Inés; Buide, Maria L.; Narbona, Eduardo (1 јануари 2015). „Diversity of sexual systems within different lineages of the genus Silene“. AoB Plants. 7. doi:10.1093/aobpla/plv037. ISSN 2041-2851. PMC 4433491. PMID 25862920. Занемарен непознатиот параметар |article-number= (help)
  15. ↑ Quattrocchi, U. CRC World Dictionary of Plant Names. 1999. 4: 2482. ISBN 0-8493-2678-8
  16. ↑ „Silene“. Better Homes & Gardens (англиски). Архивирано од изворникот на 2025-01-26. Посетено на 4 август 2020.
  17. ↑ „Results > Search for AGM plants / RHS Gardening“. apps.rhs.org.uk. Посетено на 4 август 2020.
  18. ↑ Hirst, M. (2005). Dreams and medicines: The perspective of Xhosa diviners and novices in the Eastern Cape, South Africa. Indo-Pacific Journal of Phenomenology 5(2) 1-22.
  19. ↑ The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany) by Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Плускавец_(растение)&oldid=5624534“