Primula veris
| Primula veris | |
|---|---|
 | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Непознат таксон (попр): | Primula |
| Вид: | Primula veris |
| Научен назив | |
| Primula veris L. | |
| Subspecies | |
|
Primula veris subsp. macrocalyx | |
Primula veris (син. Primula officinalis) — вид тревесто повеќегодишно цветно растение кое припаѓа на родот Primula од семејството јаглики (Primulaceae). Видот е автохтон низ поголемиот дел од умерена Европа и западна Азија,[1] и иако отсуствува од посеверните области, вклучително и од поголемиот дел на северозападна Шкотска, повторно се појавува во Скандинавија.[2] Со вкрстување на овој вид и обичната јаглика (Primula vulgaris) се добива хибридот Primula × polyantha (лажна јаглика), кој луѓето често го мешаат со Primula elatior – билка што се среќава значително поретко.
Опис и распространетост
[уреди | уреди извор]Primula veris е полузимзелено растение кое расте од 10 до 30 см. Листовите, дршките на цветовите и соцветието, како и чашката, се покриени со повеќеклеточни влакна. Листовите формираат розета и имаат јајцевидна, елиптична или долгнавеста форма. Во основата се срцевидни, рамни или клиновидни, па нагло се стеснуваат во делумно крилеста рачка. За време на цветањето рачката достигнува околу 6 см, а подоцна дополнително се издолжува. Рабовите им се неправилно запчести, додека горниот дел од листот е зелен до сиво-зелен (гола површина или со ретки влакненца), а долниот е сиво-бел поради густите влакна. Соцветието е од штитовиден тип, издигнато на носечка дршка долга до 20 см, со поединечни цветни дршки од 1 до 2 см. Брактеите се линејно-ланцетни, со должина од 2 до 7 мм и се заострени на самиот врв. Чашката е ѕвонеста, долга 10–20 мм, еднобојна, покриена со жлездести влакна, поделена на триаглести сегменти кои се издолжуваат во тесни и остри врвови. Венчето е со пречник до 25 mm, со интензивна жолта боја; венечната трубичка може да биде подолга или покуса од чашката; слободните делови се обратно-срцевидни, со оранжова дамка во основата. Прашниците имаат исклучително кратки дршки (филаменти). Плодната кутијка е јајцевидна и се протега до половина од должината на чашката. Семките се темнокафеави со брадавичеста површина.[3]
Во Македонија се среќава на тревести места, во грмушести предели и во шумски заедници, кои се протегаат од низинските подрачја сè до високите планински врвови (до 2400 метри надморска височина).[3]
Варијабилност
[уреди | уреди извор]- Primula veris subsp. veris има речиси мазни листови од долната страна; иако не е потврден на терен во Македонија, одделни автори го забележуваат.[3]
- Primula veris subsp. columnae се одликува со срцевидна основа на листот, речиси некрилеста дршка и густи влакненца од долната страна. Ова е широко застапено растение кај нас, евидентирано на сите планини, ридски предели и клисури.[3]
- Primula veris subsp. canescens се препознава по сивкастите, густи влакненца од долната страна на листот и по ламината што постепено се прелева во широко крилеста дршка. Во Македонија е забележан единствено на Скопска Црна Гора.[3]
Хемиски состојки
[уреди | уреди извор]Коренот на ова растение содржи повеќе гликозиди (вклучувајќи ги примеверин[4] и примулаверин), кои се деривати на метил естер на 5-метоксисалицилната киселина. Специфичниот мирис на сувиот корен, кој наликува на анетол или метил салицилат, произлегува од фенолните агликони што се наоѓаат во него. Сувиот корен е богат со тритерпенски сапонини (примула киселина I/II), кои кај цветот се сместени во чашката, каде што сепак преовладуваат флавоноидите.[5] Сапонините ретко можат да предизвикаат гадење или пролив, додека одредени феноли во растението може да поттикнат алергии.[6][7]
Фенолот рикардин Ц е застапен кај сибирскиот подвид macrocalyx.[8]
Галерија
[уреди | уреди извор]
Цвет од Primula veris
Primula veris
Илустрација на Primula veris од Албрехт Дирер
Primula veris
Црвенолисна Primula veris
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Primula veris L.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens Kew. Посетено на 19 March 2023.
- ↑ Preston, Pearman & Dines (2002). New Atlas of the British Flora. Oxford University Press.
- 1 2 3 4 5 Мицевски, Кирил (1998). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 801–802.
- ↑ See CID 3038513 од PubChem for chemical structure
- ↑ Wichtl, Max, уред. (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals: A Handbook for Practice on a Scientific Basis. CRC Press. стр. 473. ISBN 978-0-8493-1961-7.
- ↑ Howard, Michael (1987). Traditional Folk Remedies: A Comprehensive Herbal. Century. стр. 128–129. ISBN 978-0-7126-1731-4.
- ↑ „Glykosidy“ (чешки). biotox.cz.
- ↑ Kosenkova, Yu. S.; Polovinka, M. P.; Koarova, N. I.; Korchagina, D. V.; Kurochkina, N. Yu.; Cheremushkina, V. A.; Salakhutdinov, N. F. (2009). „Seasonal Dynamics of Riccardin C Accumulation in Primula macrocalyx Bge“. Chemistry for Sustainable Development. 17: 507–511. CiteSeerX 10.1.1.1052.8459.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- Дејвидсон, Алан. Оксфордски придружник за храна (1999), „Прилеп за лов“. стр. 221ISBN 0-19-211579-0
|
|