Прејди на содржината

Myosotis

Од Википедија — слободната енциклопедија
Myosotis
Myosotis arvensis
Научна класификација
Царство: Plantae
Оддел: Tracheophyta
Класа: Magnoliopsida
Ред: Boraginales
Семејство: Boraginaceae
Потсемејство: Cynoglossoideae
Племе: Myosotideae
Род: Myosotis
Типски вид
Myosotis scorpioides
L. [1]
Синоними[2]
  • Echioides Moench (1794), nom. illeg.
  • Exarrhena R.Br. (1810)
  • Gymnomyosotis (A.DC.) O.D.Nikif. (2000)
  • Scorpioides Gilib. (1782), not validly publ.
  • Scorpiurus Haller (1768), nom. superfl.
  • Strophiostoma Turcz. (1840)

Myosotis[3] — род цветни растенија од семејството Boraginaceae. На северната полутопка, тие се колоквијално познати како незаборавки или споменчиња.[4] Незаборавката е официјален цвет на Алјаска [5] и Далсланд, Шведска.

Името потекнува од старогрчкиот збор μυοσωτίς „глувчово уво“, затоа што се смета дека лисјето му наликуваат. Растенијата од родот не треба да се мешаат со сродниот род Myosotidium и неговиот единствен вид Myosotidium hortensia што се наоѓа на Четемските Острови.

Опис

[уреди | уреди извор]

Родот првично го опишал Карл Линеј. Видот е Myosotis scorpioides. Видовите Myosotis се едногодишни или повеќегодишни, тревни, цветни растенија со петомерни актиноморфни цветови.

Незаборавките се едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија. Базалните листови обично се собрани во розета, приседнати или со покуси или подолги дршки; стеблените листови се наизменични. Цветовите се актиноморфни, собрани во срповидни соцветија кои обично се без брактеи или понекогаш со брактеи во основата на соцветието. Чашката е yвончевидна, всечена од 1/3 – 2/3 на 5 сегменти, при образување на плодот се зголемува. Венчето обично е со куса венечна трубичка и со рамно или благо чиниесто до инковидно вдлабнат проширен дел од венчето, со 5 обли венечни сегменти, обично сино (понекогаш бело или жолтеникаво), со 5 жолтеникави или бели голи грлени лушпи. Прашниците обично затворени во венечната трубичка, филаментите се прицврстени во средината на венечната трубичка. Столпчето со главичесто задебелен жиг, затворено во венечната трубичка. Оревчињата 4, јајцевидни или малку сплескани, мазни, сјајни, кафеави до црни, често со јасно развиен раб, и со бела сунѓереста лузна во основата со која се прикрепуваат за чашката.[6]

Корените им се главно распрснати. Тие обично цветаат напролет или набргу по топењето на снегот во алпските екосистеми.

Myosotis sylvatica

Семето се содржи во мали мешунки во облик на лале по должината на стеблото до цветот. Мешунките се закачуваат за облеката кога се допрат до неа и на крајот паѓаат, оставајќи го малото семе во мешунката да ’рти на друго место. Семе може да се собере со поставување лист хартија под растението и протресување на мешунките врз хартијата.

Распространетост

[уреди | уреди извор]

Родот е во голема мера ограничен на Западна Евроазија, со над 60 потврдени видови,[7] и Нов Зеланд со околу 40 ендемски видови.[8] Неколку видови се јавуваат на други места, вклучувајќи ги Северна Америка, Јужна Америка и Папуа Нова Гвинеја.[9] И покрај ова, видовите Myosotis сега се вообичаени низ умерените географски широчини поради воведувањето на сорти и туѓи видови. Многу од нив се популарни во хортикултурата. Тие претпочитаат влажни живеалишта. На места каде што не се автохтони, тие често бегаат во мочуришта и речни брегови.

Еден или два европски вида, особено Myosotis sylvatica, „шумската“ незаборавка, се воведени во повеќето умерени области на Европа, Азија и Америка.

Генетската анализа покажува дека родот потекнува од северната полутопка и дека автохтоните видови во Нов Зеланд, Австралија, Нова Гвинеја и Јужна Америка образуваат лоза на тесно поврзани видови кои веројатно потекнуваат од еден настан на расејување на јужната полутопка.[9][10]

Екологија

[уреди | уреди извор]
Осолика мува (Sphaerophoria scripta) се храни со цвет на Myosotis

Видовите Myosotis се храна за ларвите на некои видови Lepidoptera, вклучувајќи го и Xestia c-nigrum. Многу од видовите во Нов Зеланд се загрозени.[11]

Таксономија

[уреди | уреди извор]
Woodland forget-me-not (Myosotis sylvatica)
Шумска незаборавка (Myosotis sylvatica)

Од повеќе од 510 регистрирани имиња на видови, само 156 вида денес се прифатени, наведени подолу.[2] Останатите се или синоними или хибриди на денес прифатени или предложени имиња.[2][12]

Галерија

[уреди | уреди извор]

Симболизам

[уреди | уреди извор]

Малиот, син цвет „незаборавка“ првпат го користела Големата ложа „Zur Sonne“ во 1926 година како масонски амблем на годишната конвенција во Бремен, Германија. Во 1938 година, значката „незаборавка“ - изработена од истата фабрика како и масонската значка - била избрана за годишниот „Winterhilfswerk“ на нацистичката партија, годишната добротворна акција на Националсоцијалистичката народна благосостојба, одгранок за благосостојба на нацистичката партија. Оваа случајност им овозможила на слободните ѕидари да ја носат значката „незаборавка“ како таен знак на членство.[13][14]

По Втората светска војна, цветот „незаборавка“ повторно бил употребен како масонски амблем во 1948 година на првата годишна конвенција на Обединетите големи ложи на Германија. Значката тогаш ја носеле во реверот на палтото масоните ширум светот за да се сетат на сите што страдале во името на масонството, особено на оние за време на нацистичката ера.[15]

Цветот се користи и како симбол на сеќавање од страна на луѓето од Њуфаундленд и Лабрадор. Се користи за одбележување на оние од покраината кои биле убиени во Првата светска војна и се носи околу 1 јули.[16]

Исто така се користела во Германија за одбележување на паднатите војници од светските војни на сличен начин како користењето на спомен-булките во Велика Британија.[17]

Цветот е исто така симбол за 100-годишнината од ерменскиот геноцид. Дизајнот на цветот е црна точка што го симболизира минатото и страдањето на ерменскиот народ. Светловиолетовите додатоци ја симболизираат сегашноста и единството на Ерменците. Петте виолетови ливчиња ја симболизираат иднината и петте континенти на кои Ерменците избегале. Жолтата боја во средиштето ја симболизира вечноста, а самиот Цицернакаберд ги симболизира 12-те покраини изгубени од Турција.[18]

Во Литванија, цветот станал еден од симболите за одбележување на јануарските настани од 1991 година.[19]

Во Холандија, „незаборавката“ станала симбол на Алцхајмеровиот Недерланд, фондација која се залага за луѓето кои страдаат од деменција.

Во Нов Зеланд, „незаборавката“ е симбол на Алцхајмеровиот Нов Зеланд, фондацијата што се залага за луѓето кои страдаат од Алцхајмерова болест и деменција.[20]

Во Обединетото Кралство, многу здравствени установи ја користат „незаборавката“ како симбол за да се истакне дека некој има деменција; може да се постави на белешки, покрај креветите или на табли за пациенти.[21] Исто така, во Обединетото Кралство, „незаборавката“ е симбол на Здружението за Алцхајмерова болест.[22]

Во историјата на уметноста, зборот „незаборавка“ се користи за да се потсетиме на починатите најблиски, па затоа е многу честа појава кај погребните портрети.

Уште од средниот век, незаборавката станала симбол на вечна љубов и посветеност. Постои германско предание која се поврзува со потеклото на името „незаборавка“. Во преданието, еден витез шетал со својата дама во близина на реката Дунав и решил да бере сини цвеќиња за неа. Додека ги берел цвеќињата, паднал во реката и водата го однела. Ги фрлил цвеќињата кон својата дама, а неговите последни зборови кон неа биле „Не ме заборавај!“.[23]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Lehnebach, C. (2012). „Lectotypification of three species of forget-me-nots (Myosotis: Boraginaceae) from Australasia“. Tuhinga. 23: 17–28. Архивирано од изворникот на 2013-10-23. Посетено на 2026-02-16.
  2. 1 2 3 „Myosotis L.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 1 September 2022.
  3. ↑ „Myosotis“, Oxford English Dictionary (3rd. изд.), Oxford University Press, September 2005 Invalid |mode=CS1 (help) (бара Претплата или членство во британска јавна библиотека .)
  4. ↑ „Water forget-me-not“. The Wildlife Trusts. Посетено на 30 April 2024.
  5. ↑ „Alaska Kid's Corner“. State of Alaska. Посетено на 21 May 2016.
  6. ↑ Матевски, Владо (2010). ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА (PDF). Скопје: МАНУ. стр. 141-142. ISBN 978-608-203-052-4   Проверете ја вредноста |isbn=: invalid character (help). Посетено на 16 февруари 2026. no-break space character во |isbn= во положба 19 (help); Укажано повеќе од еден |pages= и |page= (help)
  7. ↑ „Name > I - N > Myosotis - Beth Chatto's Plants & Gardens“. www.bethchatto.co.uk. Посетено на 2024-05-27.
  8. ↑ „Flora of New Zealand | Taxon Profile | Myosotis“. www.nzflora.info.
  9. 1 2 Winkworth, Richard C.; Grau, Jürke; Robertson, Alastair W.; Lockhart, Peter J. (2002). „The Origins and Evolution of the Genus Myosotis L. (Boraginaceae)“ (PDF). Molecular Phylogenetics and Evolution. 24 (2): 180–93. Bibcode:2002MolPE..24..180W. doi:10.1016/S1055-7903(02)00210-5. PMID 12144755. Архивирано од изворникот (PDF) на 23 October 2013.
  10. ↑ Meudt, Heidi M.; Prebble, Jessica M.; Lehnebach, Carlos A. (7 November 2014). „Native New Zealand forget-me-nots (Myosotis, Boraginaceae) comprise a Pleistocene species radiation with very low genetic divergence“. Plant Systematics and Evolution. 301 (5): 1455–1471. doi:10.1007/s00606-014-1166-x. ISSN 0378-2697.
  11. ↑ Lehnebach, Carlos A. (21 August 2012). „Two new species of forget-me-nots (Myosotis, Boraginaceae) from New Zealand“. PhytoKeys (16): 53–64. Bibcode:2012PhytK..16...53L. doi:10.3897/phytokeys.16.3602. PMC 3492931. PMID 23233811.
  12. ↑ „Home“. www.worldfloraonline.org. Посетено на 24 November 2019.
  13. ↑ „Das Vergissmeinnicht-Abzeichen und die Freimaurerei“. www.internetloge.de (германски). Архивирано од изворникот на 2 May 2019. Посетено на 21 July 2019.
  14. ↑ Bernheim, Alain. „"The Blue Forget-Me-Not": Another Side of the Story“. Pietre-Stones Review of Freemasonry. Архивирано од изворникот на 30 January 2019. Посетено на 21 July 2019.
  15. ↑ „The Story Behind Forget Me Not Emblem!“. Masonic Network Blog. 11 December 2009. Архивирано од изворникот на 4 April 2019. Посетено на 21 July 2019.
  16. ↑ „Forget-me-nots - remembering the Newfoundlanders at Beaumont-Hamel“. Veterans Affairs Canada. 20 February 2019. Посетено на 2025-06-19.
  17. ↑ „UNFORGETTABLE: A Masonic Symbol In Bloom“. California Freemason. 27 March 2024. Посетено на 2025-06-19.
  18. ↑ „Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի խորհրդանիշը անմոռուկ ծաղիկն է, կարգախոսը՝ "Հիշում եմ և պահանջում"“. www.armenpress.am (ерменски). Armenpress. 26 May 2014. Архивирано од изворникот на 28 May 2014. Посетено на 28 February 2021.
  19. ↑ „Flower of discord: Lithuanian politicians clash over forget-me-not symbol“. lrt.lt (англиски). 4 February 2020. Посетено на 15 June 2021.
  20. ↑ „Home“. Alzheimers New Zealand (англиски). Посетено на 15 June 2021.
  21. ↑ „Forget me not – dementia help in Hospitals“. BBC News (англиски). Посетено на 19 December 2023.
  22. ↑ „About the Forget me not Appeal | Alzheimer's Society“. www.alzheimers.org.uk (англиски). Посетено на 2024-06-30.
  23. ↑ Fairfax Gardening. „Forget-Me-Not: A Flower Filled with Symbolism and Lore“ (PDF). www.fairfaxgardening.org.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Myosotis&oldid=5533947“