Прејди на содржината

Empetrum nigrum

Од Википедија — слободната енциклопедија

{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Empetrum|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}

Empetrum nigrum
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Empetrum
Вид: Empetrum nigrum
Научен назив
Empetrum nigrum
L.[1]
Синоними[2]
  • Chamaetaxus nigra (L.) Bubani
  • Empetrum arcticum V.N.Vassil.
  • Empetrum crassifolium Raf.
  • Empetrum eamesii subsp. hermaphroditum (Hagerup) D.Löve
  • Empetrum hermaphroditum Hagerup
  • Empetrum hermaphroditum var. americanum V.N.Vassil.
  • Empetrum medium Carmich.
  • Empetrum nigrum f. cylindricum Lepage
  • Empetrum nigrum var. hermaphroditum (Hagerup) T.Sørensen
  • Empetrum nigrum subsp. hermaphroditum (Hagerup) Böcher
  • Empetrum nigrum f. purpureum (Raf.) Fernald
  • Empetrum nigrum var. purpureum (Raf.) A.DC.
  • Empetrum purpureum Raf.

Empetrum nigrum — цветен растителен вид од семејството вресови (Ericaceae) со речиси циркумбореална распространетост на Северната хемисфера. Научното име на растението потекнува од комбинацијата на грчките зборови за „на карпа“ (en = на + petros = карпа) и латинскиот збор за црно (niger).[3]

Опис

[уреди | уреди извор]

Empetrum nigrum е мало зимзелено грмушесто растение, полегнато или исправено, кое создава големи зелени теписи. Младите гранчиња имаат ситни, едвај видливи жлездести влакненца, кои подоцна исчезнуваат и гранките остануваат голи. Листовите се многу густи, распоредени спирално или во привидни пршлени, со форма од линејно-ланцетна до елиптична, долги 3–7 мм и широки 1–2 мм, голи и сјајни. Рабовите се силно свиткани надолу и често се допираат, или се само благо свиени, при што на долната страна се формира плитка или подлабока жлебеста вдлабнатина. Во основата листот се стеснува во кратка дршка. Цветовите се поединечни, сместени во пазувите на листовите, и можат да бидат еднополни или двополни. Чашката и венчето се издолжени, долги околу 1,5 мм, со боја од зеленикаво-розова до пурпурно-црвена, најчесто составени од три делови. Ливчињата на чашката се светлозелени, обратно јајцевидни и по рабовите имаат ситни ресички. Венечните ливчиња се поставени наизменично со чашкините и се двапати подолги, достигнувајќи 2–3 мм. Има 2–3 прашници, темнопурпурни, значително подолги од чашката и венчето; антерите се отвораат со должинска пукнатина. Плодникот е надцветен, поделен на 6–9 делови, со ист број пурпурни жигови кои се назабени или насечени и поставени на масивно столпче. Плодот е црна, блескава бобинка што содржи 6–9 коскести семки.[4] Ова растение, ползејќи, може да формира густи клонални теписи што им оневозможуваат на другите растенија да го прераснат.[5]

Варијабилност

[уреди | уреди извор]
  • Empetrum nigrum subsp. asiaticum.[6]
  • Empetrum nigrum subsp. subholarcticum (син Empetrum subholarcticum).[7]
  • Empetrum nigrum subsp. nigrum - Дводомно растение. Стеблото достигнува до 20 см, лежи по земја и најчесто се вкоренува. Листовите се тесни и издолжени, 2,5–5 пати подолги од нивната ширина. Го нема во Македонија.[4]
  • Empetrum nigrum subsp. hermaphroditum - Цветовите се хермафродитни, а прашниците остануваат прикачени на плодот. Стеблото е разгрането, може да лежи или да биде исправено, но не образува корени. Листовите се претежно елиптични до издолжено елиптични, 2–4 пати подолги од ширината. Во Македонија се среќава на Шар Планина.[4]

Распространетост и живеалиште

[уреди | уреди извор]

Empetrum nigrum вирее во мочуришта[8] и останати кисели почви во сенчести, влажни предели, а се среќава и во супалпинските и алпинските подрачја на Пацифичкиот Северозапад. Поднесува почви со киселост до 2,5, но не успева на базични почви.[9]

Во Македонија исто така се среќава на киселите почви во супалпскиот и алпскиот појас на Шар Планина.[4]

Екологија

[уреди | уреди извор]

Цветовите на Empetrum nigrum најверојатно се опрашуваат со комбинација од инсекти (на пр. муви, бубачки) и со помош на ветерот.[3][5] Животните што редовно се хранат со овој вид и делуваат како расејувачи на семето вклучуваат: глодари,[10] лисици, мечки, [11] карибу[12] и многу видови птици.[13] Empetrum nigrum има алелопатски својства (на пример, го попречува ртењето на семето и растот на коренот кај другите растенија), но нивниот интензитет зависи од типот на почвата.[14] Корените на Empetrum nigrum се домаќини на ерикоидни микоризни габи (аскомицети и базидиомицети), кои го подобруваат пристапот до азот и фосфор.[15]

Употреба

[уреди | уреди извор]

Плодовите се јадат и можат да се сушат,[16] при што можат да имаат киселкаст вкус. На тундрата во Алјаска е познат по својот сладок и благо кисел вкус. Често се меша со други бобинки во јадења како пита и пудинг.[8]

Видот може да се одгледува и како покривач на почвата,[17] или како украсно растение во карпести градини, меѓу кои се истакнува сортата „Луција“ со жолти листови. Плодот е богат со пигментот антоцијанин и може да се користи за производство на природна боја.[17]

Галерија

[уреди | уреди извор]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Sp. Pl. 2: 1022. 1753 [1 May 1753] „Plant Name Details for Empetrum nigrum“. IPNI. Посетено на 1 December 2009.
  2. ↑ „Empetrum nigrum L.“. Plants of the World Online. Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. 2017. Посетено на 11 July 2020.
  3. 1 2 Lorion, Janick; Small, Ernest (2021-09-01). „Crowberry (Empetrum): A Chief Arctic Traditional Indigenous Fruit in Need of Economic and Ecological Management“. The Botanical Review (англиски). 87 (3): 259–310. Bibcode:2021BotRv..87..259L. doi:10.1007/s12229-021-09248-0. ISSN 1874-9372. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „:0“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  4. 1 2 3 4 Мицевски, Кирил (1998). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 797.
  5. 1 2 Tybirk, Knud; Nilsson, Marie-Charlotte; Michelsen, Anders; Kristensen, Hanne Lakkenborg; Shevtsova, Anna; Tune Strandberg, Morten; Johansson, Marianne; Nielsen, Knud Erik; Riis-Nielsen, Torben (March 2000). „Nordic Empetrum Dominated Ecosystems: Function and Susceptibility to Environmental Changes“. Ambio: A Journal of the Human Environment (англиски). 29 (2): 90–97. Bibcode:2000Ambio..29...90T. doi:10.1579/0044-7447-29.2.90. ISSN 0044-7447. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „:1“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  6. ↑ English Names for Korean Native Plants (PDF). Pocheon: Korea National Arboretum. 2015. стр. 456. ISBN 978-89-97450-98-5. Архивирано од изворникот (PDF) на 25 May 2017. Посетено на 24 December 2016 – преку Korea Forest Service.
  7. ↑ „Empetrum subholarcticum V.N.Vassil“. www.worldfloraonline.org. Посетено на 15 February 2021.
  8. 1 2 Francis-Baker, Tiffany (2021). Concise Foraging Guide. The Wildlife Trusts. London: Bloomsbury. стр. 31. ISBN 978-1-4729-8474-6. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Francis-Baker-2021“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  9. ↑ Good, R. D'O. (June 1927). „The Genus Empetrum L.“. Journal of the Linnean Society of London, Botany (англиски). 47 (317): 489–523. doi:10.1111/j.1095-8339.1927.tb00520.x.
  10. ↑ Krebs, Charles J.; Cowcill, Kevan; Boonstra, Rudy; Kenney, Alice J. (2010-04-16). „Do changes in berry crops drive population fluctuations in small rodents in the southwestern Yukon?“. Journal of Mammalogy (англиски). 91 (2): 500–509. Bibcode:2010JMamm..91..500K. doi:10.1644/09-MAMM-A-005.1. ISSN 0022-2372.
  11. ↑ McHutchon, A.G.; Wellwood, D.W. (2003). „Grizzly bear food habits in the northern Yukon, Canada“. Ursus. 14: 225–235.
  12. ↑ Denryter, Kristin A.; Cook, Rachel C.; Cook, John G.; Parker, Katherine L. (February 2017). „Straight from the caribou's (Rangifer tarandus) mouth: detailed observations of tame caribou reveal new insights into summer–autumn diets“. Canadian Journal of Zoology. 95 (2): 81–94. Bibcode:2017CaJZ...95...81D. doi:10.1139/cjz-2016-0114. ISSN 0008-4301. |hdl-access= бара |hdl= (help)
  13. ↑ Nechaev, V. A.; Nechaev, A. A. (2012-02-01). „Wild berry plants and carpophagous birds in the taiga zone of the southern Russian Far East“. Contemporary Problems of Ecology (англиски). 5 (1): 71–78. Bibcode:2012CPrEc...5...71N. doi:10.1134/S1995425512010092. ISSN 1995-4263.
  14. ↑ Ryde, Ingvild; Kristinsdóttir, Jóhanna; Halmová, Marika; Baussay, Augustin; Bråthen, Kari Anne; Neilson, Elizabeth; Jónsdóttir, Ingibjörg. „Volcanic soils alleviate the allelopathic capacity of Empetrum nigrum in degraded tundra ecosystems“. Authorea.
  15. ↑ Bell, J. N. B.; Tallis, J. H. (1973). „Empetrum Nigrum L.“. Journal of Ecology. 61 (1): 289–305. Bibcode:1973JEcol..61..289B. doi:10.2307/2258934. ISSN 0022-0477. JSTOR 2258934.
  16. ↑ United States Department of the Army (2009). The Complete Guide to Edible Wild Plants (англиски). New York: Skyhorse Publishing. стр. 47. ISBN 978-1-60239-692-0. OCLC 277203364.
  17. 1 2 „Empetrum nigrum - L.“. Plants for a Future. Посетено на 15 May 2017.

Литература

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Empetrum_nigrum&oldid=5623753“