Echium plantagineum
| Echium plantagineum | |
|---|---|
 | |
| во Португалија | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Царство: | Растенија |
| клад: | Скриеносеменици |
| клад: | Евдикоти |
| клад: | Астериди |
| Ред: | Лисичинковидни |
| Семејство: | Лисичинки |
| Род: | Змијоглавка |
| Вид: | Echium plantagineum |
| Научен назив | |
| Echium plantagineum L. | |
Echium plantagineum, е вид од родот Змијоглавки е по потекло од западна и јужна Европа (од јужна Англија на југ до Иберија и на исток до Крим), северна Африка и југозападна Азија (на исток до Грузија). Исто така, е воведен во Австралија, Јужна Африка и САД, каде што е инвазивен плевел. Поради високата концентрација на пиролизидински алкалоиди, е отровен за добитокот што пасат, особено за оние со едноставен дигестивен систем, како што се коњите.
Расте покрај патишта, ниви, ливади, по брдските пасишта до 600–700 м.
Опис
[уреди | уреди извор]Echium plantagineum е зимско едногодишно растение кое расте до 20-60 см. високо, со груби, влакнести, ланцетни листови до 14см долги.[1]
Растението е со едно или повеќе цветни гранчиња, се четинести влакна што дополу или целосно стрчат поставени на брадавичести израстоци. Базалните листови 5 –14 см долги, 1–2 см широки јајцевидни или лопатовидни во основата стеснети во покуси или подолги дршки. Стеблените листови до помали димензии, елиптични или долгнавесто ланцентни, присегнати, со срцевидната основа го опфаќаат стеблото. Сите листови од двете страни препокриени со прилегнати - четинести влакна поставени на брадавичести израстоци. Цветовите се со куса дршка, собрани во куси главичести спровидно свиткани соцветија кои по прецветуваето се издолжуваат. Цветовите се виолетови, 15–20 мм долги, со сите испакнати прашници и поставени на разгранет шилец. Чашката 6–9 мм долга со 5 линејни или линејно - ланцентни, ресички нееднакви чашкини сегменти. Венчето (18) 20– 25 (30) мм долго, сино, синовиолетово или понекогаш пурпурноцрвено, инковидно. прашниците со синовиолетови долги филаменти обично по 3 прашника излегуваат надвор од венчето. Стлпчето излегува надвор од венчето, на врвот е дводелно. Оревчињата околу 2,5 мм долги, триаголно јајцевидни, во врвниот дел со кус клуновиден дел, со брадавичести израстоци.[2]
Таксономија
[уреди | уреди извор]Латинското име на родот потекнува од грчкиот збор ekhis, што значи змија (вид змија), веројатно поради семките што личат на глава на змија или разгранувањето на крајот од тенкиот цветен стил што личи на јазик на змија. Се тврди дека корените на растението, кога се јадат со вино, обезбедуваат народен лек за каснување од змија.[3] Латинскиот специфичен епитет plantagineum се однесува на листовите на растението, кои се слични на оние на тегавец.[3]
Инвазивни видови
[уреди | уреди извор]E. plantagineum станал инвазивен вид во Австралија, каде што е познат и како Salvation Jane (особено во Јужна Австралија),[3] сина трева, трева Лејди Кемпбел, Патерсонова клетва и ѕвонче од Риверина.[4]
Во Соединетите Американски Држави, видот е одомаќинет во делови од Калифорнија, Орегон и некои источни држави и области како што е северен Мичиген.[5] Во Орегон, е прогласен за штетен плевел.[6]
Токсичност
[уреди | уреди извор]E. plantagineum – најчесто наречена Патерсонова клетва или пиролизидиноза во ветеринарната медицина – содржи пиролизидински алкалоиди, кои се отровни за животните што пасат, особено за непреживарите.[7][8][9] Кога се јаде во големи количини, предизвикува намалена тежина на добитокот, а во тешки случаи и смрт, поради оштетување на црниот дроб. Растението ако се конзумира може да убие коњи,[9] и да ги иритира вимето на млечните крави и кожата на луѓето.
По пожарите во Канбера во 2003 година, на изгорената земја се случило големо цветање на растението, а многу коњи се разболеле и умреле од пасење на растението.[10] Бидејќи алкалоидите може да се најдат и во нектарот на самото растение, медот направен од него треба да се измеша со други видови мед за да се разредат токсините.
Живеалиште и распространетост во Македонија
[уреди | уреди извор]Растението во Република Македонија е забележано во: Битола – с. Скочивир, (В.М), Валандово – с. Органџли (К.М), Богданци – Паљурци (К.М, К.П), Гевгелија – с. Стојаково (К.М), Струмица – с. Иловица (В.М). Се посочува и за јужните делови на Беласица,Вељуса, Банско (Стојанов, 1921, Рудски, 1943, Сошка, 1953), Гевгелија – Коњска Река (Јуришиќ, 1923), Дојран, Богданци (Bornmüller, 1928, 1932; Мицевски, 1956; Матвејева, 1958)
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Blamey, M. & C. Grey-Wilson. Flora of Britain and Northern Europe. 1989. ISBN 0-340-40170-2
- ↑ Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 114, издавач: МАНУ, Скопје, 2010
- 1 2 3 W. T. Parsons, William Thomas Parsons and E. G. Cuthbertson Noxious Weeds of Australia, стр. 325, на Гугл Книги
- ↑ Lewis Kahn and David Cottle (editors) Beef Cattle Production and Trade, стр. 272, на Гугл Книги
- ↑ „Paterson's Curse Echium plantagineum in the Pacific Northwest“ (PDF). Oregon State University. October 2007. Архивирано од изворникот (PDF) на 2012-10-02. Посетено на 2010-09-24.
- ↑ „Paterson's Curse“. Oregon Department of Agriculture. February 12, 2008. Посетено на 2013-10-20.
- ↑ The MERCK Veterinary Manual, Table 5 Архивирано на 17 ноември 2010 г.
- ↑ D. Jesse Wagstaff International Poisonous Plants Checklist: An Evidence-Based Reference на Гугл Книги
- 1 2 „Paterson's Curse and Horse Health“ (PDF). Arts, Heritage and Environment - Government of Canberra, Australia. 2005. Архивирано од изворникот на 2007-10-12. Посетено на 13 November 2025.CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL (link)
- ↑ „Wayback Machine“ (PDF). www.animalhealthaustralia.com.au. Архивирано од изворникот (PDF) на 2013-09-27. Посетено на 2026-02-22.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Echium plantagineum на Ризницата ?
Echium plantagineum на Викивидовите ?- Echium plantagineum во фотографската база „CalPhotos“ на Калифорнискиот универзитет во Беркли.
|