Collegium Maius на Јагелонскиот универзитет
Collegium Maius (латински „Голем колеџ“) – најстарата зграда на Јагелонскиот универзитет (поранешна Краковска академија) која се наоѓа во Краков, на територија на Стариот град на ул. Јагиелонска 15, на аголот од крстосницата со улицата св. Ана 8-10, во Стариот град .
Историјат
[уреди | уреди извор]Почетоците на Collegium Maius датираат од 1400 година, кога била обновена Краковската академија. Во тој период, полскиот крал Владислав Јагело купил еднокатна аголна станбена куќа од семејството Печерц од Жешотар за 600 гривни [1], добиени од наследството од кралицата Јадвига [2].
Објектот бил проширен во текот на 15 век со докупување на соседните згради. По пожарот во 1492 година, зградите биле поврзани и на нив биле доградени нови катови. Внатрешниот двор тогаш бил опкружен со аркадни конаци со доцноготски сводови. Во 1507 година при изградбата на покривите, како надзор бил назначен Миколај од Копживница. Во тој период бил издигнат калкан над салата и биле поставени ќерамиди. Името Collegium Maius започнале да го користат од средината на 15 век [2] .
На приземјето во Collegium Maius се наоѓале салите за предавања, а на првиот кат Stuba Communis (заедничка просторија) биле библиотеките и професорските станови.
Изгледот на зградата опстанал непроменет се до неговата преградба во неоготски стил, кога требало да се приспособи за потребите на Јагелонската библиотека. Градежните работи во периодот 1839–1858 година ги извршувал Карол Кремер, а подоцна во периодот 1864–1870 година Херман Бергман. Библиотеката функционирала во Collegium Maius се до 1940 година. Набргу потоа, започнала реконструкција под надзор на проф. Карол Естрајхер, за да се врати зградата во првобитната состојбата од пред 1840 година. Од тогаш во тој објект се наоѓа Музејот на Универзитетот Јагелонија.
Музеј
[уреди | уреди извор]Почетоците на музејската дејност во Collegium Maius датираат од 19 век. Сепак, универзитетските власти во тоа време не можеле официјално да го користат името на музејот поради забраната на австриските власти кои во тоа време окупирале. По 1860 година кога грижата за збирките ја презел, професорот по археологија и уметност Јозеф Лепковски, било усвоено политички коректното име Кабинетот за уметност и археологија. Во тоа период, канцеларијата се наоѓала во Collegium Novum и била посетена од бројни туристи и странски гости. Нејзината колекција почнала да расте благодарение на бројните записи со вредни артефакти донирани од разни институции [2] .
Со одлука на Универзитетскиот сенат во 1947 година, бил основан Музејот на Јагелонскиот универзитет, со седиште во Collegium Maius. Збирките содржат главно предмети поврзани со историјата на универзитетот. Ова вклучува, меѓу другото [3] .
- Збирка на астрономски инструменти, вклучувајќи ги и оние што ги користел Никола Коперник ,
- Арапски астролаб од 1054 година,
- Јагелонскиот глобус, кој е еден од најстарите глобуси на кој се претсавени името и местоположбата на американскиот континент .
Градба
[уреди | уреди извор]Collegium Maius е зграда изградена од камен и тула. Фасадата на ул. Јагиелонска има готски калкани и еркери. Во централниот дел на дворот има бунар, а до него се стугнува низ готскиот портал. Дворот е опкружен со трем поставен на столбови со кристалени сводови. До тремот на првиот кат водат два пара скалила – поголемите се наречени професорски скали . Од јужната страна, на првиот кат, има украсен, доцноготски влез во Библиотеката – ова е т.н. Порта Ауреа или Златна порта.
Во близина на порталот, на ѕидот има часовник кој во. 9:00, 11:00, 13:00, 15:00 и 17:00 часот изведува мелодија според песна на Јан Лублински од 16 век и академската химна Gaudeamus igitur. Потоа, од часовникот се појавуваат фигури, прикажувајќи шест ликови: Бедел на Јагелонскиот универзитет, кралицата Јадвига, кралот Владислав Јагиело, Јан од Кети, Хуго Колтај и Станислав од Скарбимиерц . Сегашниот часовник е четврти по ред и бил пуштен во употреба во 2000 година [4] .
Дворот на Collegium Maius
Двор со бунар
Конаците со сводови и поглед кон професорските скали
Златна порта (детал)
Поглед кон црквата Св. Ана од дворот на Collegium Maius за време на неговата реконструкција од 19 век
Портал (влез) од ул. Св. Ана
Филателија
[уреди | уреди извор]Полската пошта на 1 јуни 1971 година во серијата По патеката на Коперник издадела поштенска марка на која е прикажан Collegium Maius со номинална вредност од 60 горши. Изработката била со офсет печатење на обложена хартија, а во оптек била се до 31 декември 1994 година. [5] Автор на дизајнот на поштенската марката бил Анджеј Хајдрих.
Библиографија
[уреди | уреди извор]- Estreicher, Karol (1971). Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Warszawa: Interpress.
- Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, ISBN 83-7318-730-8, OCLC 749673168 Занемарен непознатиот параметар
|inventor=(help) - Zagadkowy Kraków, Kraków: Towarzystwo „Pro Museo” [etc.], 2003, ISBN 83-908148-9-7, OCLC 749206006 Занемарен непознатиот параметар
|inventor=(help)
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Kozłowski, Michał (2019). „Piotr Biliński, Wacław Tokarz 1873–1937. Historyk walk o niepodległość, Księgarnia Akademicka, Kraków 2018, ss. 220“. Przegląd Historyczno-Wojskowy. 20 (1): 217–221. doi:10.32089/wbh006. ISSN 1640-6281.
- 1 2 3 Estreicher 1971.
- ↑ Грешка во наводот: Погрешна ознака
<ref>; нема зададено текст за наводите по имеPrzewodnik. - ↑ „Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego GRAJĄCY ZEGAR“. Архивирано од изворникот на 2016-12-03. Посетено на 2025-02-26.
- ↑ „Na szlaku Kopernika“ (полски).