Casus belli
Casus belli — латински израз што буквално значи настан што предизвикува војна.[1][2][3][4] Casus belli претставува причина за објавување или водење војна, повод за објавување војна, причина за влегување на државата во војна.[5][6][7]
Casus belli затоа, не го опишува збирот на околности што водат до војна, туку само конечната, одлучувачка причина што агресорот/државата што напаѓа ја користи како објаснување, причина за објавување на војна.[8] Casus belli во повеќето случаи е легитимно и всушност постои, додека од друга страна, понекогаш се споменуваат измислени причини за објавување војна. Пример за ова е Нацистичка Германија, која употребила лажен изговор за нападот на Полска, со што ја започнала Втората светска војна.
Изразот станал широко распространет во 17 и 18 век преку делата на Хуго Гроциј (1653), Корнелиј ван Бинкершок (1707) и Жан-Жак Бурламаки (1732), меѓу другите, и поради подемот на политичката доктрина или „теоријата за праведна војна“.[9][10] Денес, изразот речиси го изгубил своето правно значење и сè повеќе се користи во политичка смисла.[4]
Причини за употреба
[уреди | уреди извор]На државите им е потребно јавно оправдување за напад врз друга земја, како за да се поттикне домашната поддршка за војната, така и за да се добие поддршка од потенцијалните сојузници.
Во ерата по Втората светска војна, Повелбата на ОН им забранувала на земјите-членки да се вклучуваат во војна освен: 1) како средство за самоодбрана - или одбрана на сојузниците каде што тоа го бараат договорните обврски - од агресија; 2) освен ако ОН како тело претходно не ја одобрило операцијата. ОН, исто така, го задржува правото да побара од земјите-членки да интервенираат против земји кои не се членки, а кои воделе агресорски војни.[11]
Историски примери
[уреди | уреди извор]Додека долготрајниот судир меѓу северните и јужните држави (главно поради економските разлики и моралните прашања предизвикани од ропството) бил причина за Американската граѓанска војна, конфедерацискиот нападот на Форт Самтер (12-14 април 1861 година) послужил како cassus belli [12] за започнување на најсмртоносната војна во американската историја.
Американска граѓанска војна
[уреди | уреди извор]Овој дел ги опишува попознатите и поконтроверзни случаи на casus belli што се случиле во поновата историја.
Шпанско-американска војна
[уреди | уреди извор]
Иако уништувањето на Мејн не резултирало со непосредно објавување војна на Шпанија, тоа создало атмосфера што го оневозможила мирното решавање.[13] Шпанската истрага утврдила дека експлозијата била предизвикана од спонтано согорување на бункер со јаглен, но американскиот истражен одбор „Самсон“ одлучил дека експлозијата била предизвикана од надворешна експлозија од торпедо. Администрацијата на Мекинли не ја навела експлозијата како причина, но други веќе биле склони да влезат во војна со Шпанија поради воспримените злосторства и губењето на контролата врз Куба.[14] Застапниците на војната го користеле слоганот „Запомнете го Мејн ! По ѓаволите со Шпанија!“[15][16]
Виетнамска војна
[уреди | уреди извор]Многу историчари сугерираат дека Вториот инцидент во Тонкинскиот Залив бил измислен изговор за Виетнамската војна. Северновиетнамските поморски претставници јавно изјавиле дека за време на Вториот инцидент, северновиетнамските поморски сили никогаш не пукале врз бродот „УСС Мадокс“. Во документарецот „Маглата на војната“, тогашниот американски министер за одбрана Роберт Мекнамара признава дека нападот за време на Вториот инцидент не се случил, иако тој и претседателот Џонсон верувале дека се случил во тоа време.[17]
Првиот инцидент во Тонкинскиот Залив (2 август) не треба да се меша со вториот инцидент во Тонкинскиот Залив (4 август). Северновиетнамците тврделе дека на 2 август, американскиот разорувач „УСС Мадокс“ бил погоден од едно торпедо и дека еден американски авион бил соборен во територијалните води на Северен Виетнам. Музејот PAVN во Ханој изложува „Дел од торпедниот брод... кој успешно го избркал „УСС Мадокс“ на 2 август 1964 година“.
Кинеско-виетнамска војна
[уреди | уреди извор]За време на Кинеско-виетнамската војна од 1979 година, кинескиот лидер Денг Сјаопинг им рекол на Соединетите Американски Држави дека нивниот план за борба против Виетнамците е одмазда за виетнамското соборување на режимот на Црвените Кмери во Камбоџа, кинески сојузник. Сепак, кинеските националисти тврделе дека вистинската причина е злоставувањето на етничкото кинеско население од страна на Виетнам, како и сомневањата дека Виетнам се обидува да ја консолидира Камбоџа со советска поддршка.[18]
Инвазија на Ирак во 2003
[уреди | уреди извор]Кога Соединетите Американски Држави го нападнаа Ирак во 2003 година, тврделе дека Ирак не ги почитувал условите од договорот за прекин на огнот за време на Заливската војна (1990–1991), како и дека планирал обид за атентат врз поранешниот претседател Џорџ В. Буш во 1993 година и дека соборил коалициски авиони што спроведувале зони за забранети летови како свои.[19][20]
Администрацијата на Џорџ В. Буш ја навела програмата на Садам Хусеин за оружје за масовно уништување. Администрацијата тврдела дека Ирак не ги исполнил своите обврски за разоружување според претходните резолуции на ОН и дека Садам Хусеин активно се стремел да стекне нуклеарно оружје, како и да го подобри својот постоечки арсенал од хемиско и биолошко оружје. Државниот секретар Колин Пауел се обратил на пленарната седница на Советот за безбедност на Обединетите нации на 5 февруари 2003 година, наведувајќи ги овие причини како оправдување за воена акција.[21] Откако биле декласифицирани националните разузнавачки проценки, истите укажуваат дека секоја извесност можеби била преценета во оправдувањето на вооружената интервенција. Обемот, потеклото и намерата на овие претерани тврдења не можат конечно да се утврдат.[22]
Анексија на Крим
[уреди | уреди извор]По анексијата на Крим од страна на Руската Федерација во 2014 година, рускиот претседател Владимир Путин изјавил дека Крим и другите региони „не се дел од Украина“ откако биле анексирани во 18 век. Етничкото руско население на Крим и Источна Украина се сметало за причина за анексијата на Русија.[23] Министерството за надворешни работи тврдело дека Украина се обидела да ги заземе зградите на кримската влада, наведувајќи го ова како cassus belli.[24]
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Chambers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- ↑ Chabers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- 1 2 „casus belli | Proleksis enciklopedija“. proleksis.lzmk.hr. Посетено на 23. 5. 2020.. Проверете ги датумските вредности во:
|accessdate=(help) - ↑ „Šta znači Kazus beli“. staznaci.com. Посетено на 23. 5. 2020.. Проверете ги датумските вредности во:
|accessdate=(help) - ↑ Bynkershoek, Cornelius van (2007). A Treatise on the Law of War. Lawbook Exchange. ISBN 1-58477-566-1.
- ↑ Bynkershoek, Cornelius van (1995). On Questions of Public Law. William S. Hein & Company. ISBN 1-57588-258-2.
- ↑ Bryan A. Garner (2001). A Dictionary of Modern Legal Usage. Oxford University Press. стр. 137–. ISBN 978-0-19-514236-5.
- ↑ Russell, Frederick H. (1997). The Just War in the Middle Ages. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29276-X.
- ↑ Childress, James F. (1978). „Just-War Theories: The Bases, Interrelations, Priorities, and Functions of Their Criteria“. Theological Studies. 39: 427–45.
- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Musicant.
- ↑ Reilly & Scheina.
- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Chambers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- ↑ Chabers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Chambers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Chambers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
- ↑ „CASUS BELLI: Meaning & Definition for UK English“. Lexico Dictionaries (англиски). Архивирано од изворникот на 18. 12. 2021. Посетено на 2021-12-18. Проверете ги датумските вредности во:
|archive-date=(help) - ↑ Chambers 21st Century Dictionary. Allied Publishers. 2001. стр. 219. ISBN 978-81-8424-329-1.
Литература
[уреди | уреди извор]- Watson, William (1887). Life in the Confederate Army: Being the Observations and Experiences of an Alien in the South During the American Civil War. United States: Chapman & Hall. Посетено на August 5, 2014.
- Vidal, Gore. Imperial America: Reflections on the United States of Amnesia. Hardcover ed. Avalon Group.
- Albertini, Luigi (1952). The Origins of the War of 1914. Преведено од Massey, Isabella M. Oxford University Press. OCLC 168712.
- Clark, Christopher (2013). The Sleepwalkers: How Europe Went to War in 1914. HarperCollins. ISBN 978-0-06-219922-5.
- Ferguson, Niall (1999). The Pity of War. Basic Books. ISBN 978-0-465-05712-2.
- Fromkin, David (2004). Europe's last summer: who started the Great War in 1914?. Knopf. ISBN 9780375411564.
- Holmes, T. M. (April 2014). „Absolute Numbers: The Schlieffen Plan as a Critique of German Strategy in 1914“. War in History. 21 (2): 193–213. doi:10.1177/0968344513505499. ISSN 0968-3445. S2CID 159518049.
- Jastrow, Morris (1917). The War And The Bagdad Rail Way. J.B. Lippincott Company.
- Kennedy, Paul M. (1980). The Rise of the Anglo-German Antagonism, 1860-1914. Humanity Books. ISBN 978-1-57392-301-9.
- Mulligan, William (2014). „The Trial Continues: New Directions in the Study of the Origins of the First World War“. The English Historical Review. 129 (538): 639–666. doi:10.1093/ehr/ceu139.
- Ponting, Clive (2002). Thirteen Days: The Road to the First World War. Chatto & Windus. ISBN 978-0-7011-7293-0.
- Williamson, Samuel R. (1991). Austria-Hungary and the Origins of the First World War. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-05283-6.
- Zuber, Terence (2011). The Real German War Plan, 1904-14. History Press. ISBN 978-0-7524-5664-5.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- Mombauer, Annika: July Crisis 1914, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War
- Mulligan, William: The Historiography of the Origins of the First World War, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War
- Williamson, Jr, Samuel R.: The Way to War, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War