Прејди на содржината

Ajuga reptans

Од Википедија — слободната енциклопедија

{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Ajuga|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}

Ajuga reptans
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Ajuga
Вид: Ajuga reptans
Научен назив
Ajuga reptans
Линеј.

Ajuga reptans е растение од семејството Усноцветни, кое вирее во Европа. Ова растение прави раширена густа, земјена покривка со темнозелени листови и виолетови цветови. Листовите растат 5 до 8 см високи. Напролет растението расте 10 до 15 см со високи цветни стебла и со многу виолетови цветови. Цветовите често ги посетуваат муви, како што е Rhingia campestris.[1]

Слика на труба од Теодор Грин.

Ботанички опис

[уреди | уреди извор]
Младо растение.

Ajuga reptans е раширена повеќегодишна билка[2] со исправени цветни стебла и расте до висина од околу 35 см. Стеблата се исправени неразгранети, влакнести од спротивните страни, додека другите две спротивни старни на стеблата се голи од двете страни. Растението има ливчиња што се шират по површината на земјата. Виолетово-зелените листови со стебленца се во спротивни парови. Листовите се без влакна и обично се елиптични или овални со заоблен врв и плитко заоблени заби на работ на листот. Цветовите се со многу куси дршки, од 6 до 8 цвета во пазувите на прицветните листови и формираат соцветие. Чашкиното ливче има пет запчести лобуси, а венечната трубичка формира цвет со две усни, околу 14 до 17 мм долго со кратка венечна цевка со сина, поретко виолетова или бела боја и е влакнесто. Горниот раб на секој цвет е краток и рамномерен со мазен раб, а долната усна е со три лобуси, централниот лобус е најголем, рамен и со засечен врв. Постојат два долги прашници и два кратки прашници, кои се подолги од венечната трубичка и се прикачени на венечното цевче. Прашниците се влакнести филаменти кои излегуваат надвор од венечната трубичка. Оревчињата 2 до 2,5 мм долги, јајцевидни, кафени мрежесто набрчкани а плодот е со четири комори.[3]

Распространетост

[уреди | уреди извор]

Природното живеалиште на Ajuga reptans се протега низ цела Европа, протегајќи се до средната тајга подзона на североисточна Русија. Растението е распространето на пасишта на мешани и иглолисни шуми, поради условите кои ги создава, повисокиот азот во почвата и пониската киселост што овие шуми ја обезбедуваат во споредба со чистите зимзелени насади.[4]

Честа појава е во Ирска, и низ цела Велика Британија.[5] Во Македонија е широко распространет во: Водно, Китка, Дервенска Клисура, Јакупица, Нежилово, Мариово, Струмица, Банско, Клисура на реката Радика и други места.[6]

Инвазивност

[уреди | уреди извор]

Иако е многу користено како украсна покривка за земја што создава сенка, се смета за инвазивен вид во различни делови на Соединетите Американски Држави.[7][8][9] поради неговиот агресивен раст и способност да формира густи подлоги кои ги надминуваат домашните растенија за сончева светлина, вода и хранливи материи. Неговото брзо ширење преку семиња и подземни ризоми може да доведе до значително намалување на локалниот биодиверзитет, особено во шумските и градинарските области. Дополнителен проблем за инванзивноста е што често е полузимзелен до зимзелен во места со поблаги клими, одржувајќи зелена покривка во текот на целата зима.

Опрашување

[уреди | уреди извор]

Видот е еднодомен, со машки и женски цветови на истото растение. Опрашувањето се врши со пчели или пеперуги (молци и пеперутки). Растението е медоносно растение, но пчелите го посетуваат само кога другите, подобри медоносни растенија се ретки.[10]

Употреба

[уреди | уреди извор]
Цвет

Одгледувана како градинарско растение, таа обезбедува корисна покривка за земја. Избрани се бројни сорти, од кои „Catlin's Giant“ ја добил наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.[11][12] Ajuga reptans е честа појава како храна на многу места каде што расте. Може да се јаде во мала количина, но како што листовите стареат, тие стануваат и погорчливи. Листовите доста често се користат во салати и чај. Листовите на Ajuga reptans некаде се јадат и сурови. Исто така, докажано е дека го намалува пролактинот кај жените.[13] Листот е зимзелен.[13]

Се вели дека чајот направен од исушените цветни делови на растението помага при ревматизам, чир на желудник и ангина. Според друг извор, можно е да се подготви инфузија од надземните делови на растението против дијареја, надворешно за дерматитис, хемороиди и воспаление на мукозните мембрани.[14]

Во Австрија се користи за респираторни нарушувања. Според некои извори, растението може да предизвика хепатитис, па затоа е потребна претпазливост при неговата употреба.

Позната и како „дрводелска билка“ поради нејзината наводна способност да го запре крварењето. Билката е примарен извор на нектар за пеперугите како на пример пролетната седефка. Тоа е секундарен извор на нектар на пеперугите: Лимоновец, Шарена дебелоглавка, Обичен синчец, темна дебелоглавка, Пулејкава пеперуга, Репкин белец, Сива дебелоглавка, Тегавецов шаренец, Шимширов синец, Крупнодамчест синец, Голема дебелоглавка, Голем зелкар, Мочуриштен шаренец, Зора (пеперутка), Лажен адмирал, Мал зелкар и Шумски белец.[15]

Билката Ajuga reptans се користи во традиционалната австриска медицина внатрешно како чај за третман на нарушувања поврзани со респираторниот тракт.[16]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Van Der Kooi, C. J.; Pen, I.; Staal, M.; Stavenga, D. G.; Elzenga, J. T. M. (2015). „Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers“. Plant Biology. 18 (1): 56–62. doi:10.1111/plb.12328. PMID 25754608.
  2. ↑ Parnell. J. and Curtis, T. 2012. Webb's An Irish Flora. Cork University Press. ISBN 978-185918-4783
  3. ↑ „Blue bugle: Ajuga reptans“. NatureGate. Посетено на 2013-12-15.
  4. ↑ Parnell. J. and Curtis, T. 2012. Webb's An Irish Flora. Cork University Press. ISBN 978-185918-4783ISBN 978-185918-4783
  5. ↑ Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968. Excursion Flora of the British Isles. Second Edition. Cambridge University Press ISBN 0-521-04656-4
  6. ↑ "Флора на Македонија">Владо Матевски: Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2, МАНУ, Скопје, 2021, стр. 209-210
  7. ↑ „Ajuga reptans - UF/IFAS Assessment - University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences“. assessment.ifas.ufl.edu. Посетено на 2024-09-26.
  8. ↑ „Ajuga reptans (Ajuga, Blue Bugle, Bugleherb, Bugleweed, Bugle Weed, Carpet Bugle) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox“. plants.ces.ncsu.edu. Посетено на 2024-09-26.
  9. ↑ „carpet bugle: Ajuga reptans (Lamiales: Lamiaceae): Invasive Plant Atlas of the United States“. www.invasiveplantatlas.org. Посетено на 2024-09-26.
  10. ↑ Шитькова, Марина (2025). Морфология в терминах: краткий учебный словарь-справочник. Publishing company «World of science», LLC. ISBN 978-5-907891-57-9.
  11. ↑ „Ajuga reptans AGM“. Royal Horticultural Society. Посетено на 13 March 2020.
  12. ↑ „AGM Plants - Ornamental“ (PDF). www.rhs.org. Royal Horticultural Society. November 2018. стр. 4. Посетено на 27 February 2020.
  13. 1 2 Adamant, Ashley (2023-04-02). „Foraging Bugleweed (& Ways to Use it)“. Practical Self Reliance (англиски). Посетено на 2025-09-02.
  14. ↑ Wurzer, Walter, уред. (2000). Die grosse Enzyklopädie der Heilpflanzen: ihre Anwendung und ihre natürliche Heilkraft (Neuaufl. изд.). Klagenfurt: Kaiser. ISBN 978-3-7043-9002-8.
  15. ↑ „Nectar Sources“. UKButterflies.co.uk. 2002–2014.
  16. ↑ Vogl, S; Picker, P; Mihaly-Bison, J; Fakhrudin, N; Atanasov, A. G.; Heiss, E. H.; Wawrosch, C; Reznicek, G; Dirsch, V. M. (2013). „Ethnopharmacological in vitro studies on Austria's folk medicine--an unexplored lore in vitro anti-inflammatory activities of 71 Austrian traditional herbal drugs“. Journal of Ethnopharmacology. 149 (3): 750–71. doi:10.1016/j.jep.2013.06.007. PMC 3791396. PMID 23770053.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ajuga_reptans&oldid=5526144“