Шпорет
Шпорет е уред што генерира топлина во внатрешноста или врз уредот за локално греење или готвење. Шпоретите можат да користат различни горива, како што се природен гас, електрична енергија, бензин, дрво и јаглен.
Најчестите материјали од кои се изработува шпоретот се леано железо, челик и камен.[1]
Загриженоста за загадувањето на воздухот поттикна напори за подобрување на дизајнот на шпоретот.[2] Метод за намалување на загадувањето на воздухот е преку додавање на уред за чистење на издувните гасови, како што е филтер или дополнителен согорувач.[3]
Историја
[уреди | уреди извор]Готвењето се вршело на отворен оган уште од пред речиси два милиони години. Не е сигурно како се палеле огновите во тоа време. Во периодот на старото камено време, пред приближно 200.000 до 40.000 години, биле градени примитивни огништа, со камења наредени во кружна форма. Човечките домови биле центрирани околу овие огништа заради топлина и храна. Се проценува дека три милиони луѓе сè уште ја готват својата храна денес на отворен оган.
Грнчарството и другите садови за готвење подоцна биле ставани на отворен оган; на крајот, поставувањето на садот на потпора, како што е основа од три камења, резултирало со шпорет. Шпоретот со три камења сè уште е широко користен низ целиот свет. Во некои области се развил во ограда од сушена кал или тули во облик на буквата U со отвор напред за гориво и воздух, понекогаш со втора помала дупка на задниот дел.[4]
За готвење, грофот Рамфорд создал шпорет од леано железо околу 1800 година, печката Рамфорд. Исак Ор од Филаделфија, Пенсилванија, ги создал првите кружни печки од леано железо со решетки за готвење оброци на нив околу пет години подоцна. Џордан А. Мот ја дизајнирал печката со основа за горење антрацит во 1833 година.[5][6] Во 1834 година, Фило Стјуарт ја создал печката од леано железо на дрва. Тоа била компактна метална кујнска печка која била многу поефикасна од готвењето во камин поради подобрениот капацитет за греење и можноста за рекордно време на готвење. Овие железни шпорети еволуирале во специјализирани машини за готвење со цевки за оџаци, отвори за рерна и системи за загревање на вода.[7] Првично отворените дупки во кои биле закачени садовите сега биле покриени со концентрични железни прстени на кои биле поставувани садовите. Во зависност од големината на садот или потребната топлина, можело да се отстранат внатрешните прстени.
Електрични шпорети
[уреди | уреди извор]
Електричните печки станале популарни недолго по појавата на електричната енергија во домовите. Еден ран модел, создаден од Томас Ахерн, сопственик на канадска компанија за електрична енергија, чиј маркетинг вклучувал демонстрација на оброк целосно подготвен со електрична енергија во хотелот Виндзор во Отава во 1892 година.[6]
Бидејќи централното греење станало стандард во развиениот свет, готвењето станало примарна функција на печките во дваесеттиот век. Железните печки за готвење што користеле дрва, дрвен јаглен или јаглен зрачеле премногу топлина, што ја правело кујната неподносливо жешка во лето. Во дваесеттиот век тие биле заменети со челични шпорети или рерни што работеле на природен гас или електрична енергија.[5]
Индукција
[уреди | уреди извор]
Првите патенти за индукциски шпорети датираат од почетокот на 1900-ти години. Ваквите шпорети биле прикажани од страна на Џенерал Моторс во средината на 1950-ти години низ Северна Америка. Индукцискиот шпорет бил прикажан како загрева тенџере со вода со весник поставен помеѓу шпоретот и тенџерето, за да се укаже на практичноста и безбедноста. Сепак, овој уред никогаш не бил пуштен во производство.
Современите индукциски плочи за готвење во САД датираат од почетокот на 1970-ти години.
Производството се одвивало од 1973 до 1975 година, а современите индукциски печки ги продаваат многу производители, вклучувајќи ги Џенерал Електрик, LG, Whirlpool Corporation, IKEA и Samsung.
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Wood Stove Buying Guide 2025: Choose, Install & Enjoy the Perfect Fire“.
- ↑ Bryden, Mark; Still, Dean; Scott, Peter; Hoffa, Geoff; Ogle, Damon; Bailis, Rob; Goyer, Ken. „Design Principles For Wood Burning Cookstoves“ (PDF). Aprovecho Research Center. Архивирано од изворникот (PDF) на January 4, 2012. Посетено на October 18, 2011.
- ↑ „Wood Stove Buying Guide 2025: Choose, Install & Enjoy the Perfect Fire“.
- ↑ „Wood Stove Buying Guide 2025: Choose, Install & Enjoy the Perfect Fire“.
- 1 2 „stove | Britannica“. www.britannica.com (англиски). Посетено на 2022-08-25.
- 1 2 Magazine, Smithsonian; Bramen, Lisa. „Cooking Through the Ages: A Timeline of Oven Inventions“. Smithsonian Magazine (англиски). Посетено на 2022-08-25.
- ↑ „A Brief History of the Kitchen“. John Desmond Ltd. (англиски). 2016-03-01. Посетено на 2022-08-25.