Прејди на содржината

Шпански грип

Од Википедија — слободната енциклопедија
Шпански грип
Војници од Форт Рајли, Канзас, заболени од шпански грип, во болничко одделение во Камп Фанстон.
Војници заболени од шпански грип во болничко одделение во кампот Фанстон во Форт Рајли, Канзас.
Заболувањегрип
Местониз целиот свет
Настапилафевруари 1918 година – април 1920 година
Сомнителни‡500 милиони (проценето)[1]
Мртви
25 — 50 милиони (општо прифатено), додека други проценки се движат од 17 до 100 милиони[2][3][4]
‡ Сомнителните случаи се оние за кои лабораториските испитувања сè уште немаат потврдено дека страдаат од дадениот сој на болеста, иако можноста за некои други соеви може да е отфрлена.

Пандемијата на грип од 1918–1920 година, позната и како Голема епидемија на грип или под погрешното име шпански грип — исклучително смртоносна глобална пандемија на грип предизвикана од поттипот H1N1 на вирусот на грип А. Најраните веројатни случаи биле документирани во март 1918 г. во округот Хаскел, Канзас, САД, а дополнителни случаи се регистрирани во Франција, Германија и Обединетото Кралство во април. Две години подоцна, речиси една третина од светското население, односно околу 500 милиони луѓе, биле заразени. Проценките за смртните случаи се движеле од 17 милиони до 50 милиони,[5][6] и можеби дури до 100 милиони,[7] што ја направило една од најсмртоносните пандемии во историјата.

Пандемијата избувнала кон крајот на Првата светска војна, кога воените цензури во завојуваните земји ги потиснувале лошите вести за да го одржат моралот, но весниците слободно известувале за епидемијата во неутрална Шпанија. Ова создало погрешен впечаток дека Шпанија била епицентар и довело до тоа болеста да биде наречена шпански грип.[8] Ограничените историски епидемиолошки податоци го направиле географското потекло на пандемијата неодредено, при што се појавиле конкурентни хипотези за нејзиното првично ширење. [1]

Повеќето епидемии на грип непропорционално ги погодувале младите и старите, но оваа пандемија се одликувала со невообичаено висока смртност токму кај младите возрасни лица. [9] Научниците понудиле неколку објаснувања за ваквата појава, вклучувајќи шестгодишна климатска аномалија што влијаела врз миграцијата на векторите на болести, со што се зголемила веројатноста за нивно ширење низ водните површини.[10] Како и да е, тврдењето дека младите возрасни имале исклучително висок морталитет подоцна било оспорено.[11] Првата светска војна дополнително ги влошила неухранетоста, пренатрупаноста во воените кампови и болниците, како и лошата хигиена, што ја поттикнало појавата на бактериски суперзарази и ги усмртило повеќето жртви по тешка и долготрајна борба со болеста.[12][13]

Потекло

[уреди | уреди извор]

Северноамериканско потекло — Оваа хипотеза ја потврдува Алфред В. Кросби (САД), кој посочува дека еден од првите забележани случаи се случил во Форт Рајли, Канзас, на 11 март 1918 г.[14] Како „нулта пациент“ се споменува и готвачот А. Гичел во воениот логор Фанстон во Канзас, кој се разболел на 4 март.[15] Според ова, вирусот во Европа веројатно бил внесен од страна на американските војници, по што ги зафатил армиите на Антантата и Централните сили.

Франко-британско потекло — Британските научници откриле знаци за почеток на епидемијата на воената база Етапл во Северна Франција.[16] Можно е првиот опис на смрт од шпанскиот грип да биде статијата на група британски воени лекари, објавена во списанието The Lancet во јули 1917 г., во која биле опишани симптомите на починатиот британски војник Хари Андердаун.[17][18]

Кинеско потекло — Оваа верзија ја изнеле канадски и американски автори во 1990-тите години,[19] поврзувајќи ја со транспортот на 90.000 кинески работници во Европа во текот на зимата 1917–1918 г.[20] Кинеските научници, пак, тврделе дека шпанскиот грип не бил забележан во Кина пред мај 1918 г.[21]

Научниците сè уште немаат донесено конечен заклучок за точниот момент на појава на вирусот A/H1N1 од 1918 г., но анализата на неговиот генетски материјал укажува на неговото потекло околу 1915 г.[22]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 Taubenberger & Morens 2006.
  2. ↑ Spreeuwenberg (2018-09-07). „Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic“. Our World in Data (англиски). 187 (12): 2561–2567. doi:10.1093/aje/kwy191. PMC 7314216. PMID 30202996.
  3. ↑ „Pandemic Influenza Risk Management WHO Interim Guidance“ (PDF). Светска здравствена организација. 2013. стр. 25. Архивирано (PDF) од изворникот 21 January 2021. Посетено на 21 August 2021.
  4. ↑ Rosenwald MS (7 April 2020). „History's deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America“. The Washington Post. Посетено на 11 April 2020.
  5. ↑ CDC (2019-12-17). „The Discovery and Reconstruction of the 1918 Pandemic Virus“. Centers for Disease Control and Prevention (англиски).
  6. ↑ Spreeuwenberg (2018-09-07). „Reassessing the Global Mortality Burden of the 1918 Influenza Pandemic“. Our World in Data (англиски). 187 (12): 2561–2567. doi:10.1093/aje/kwy191. PMC 7314216. PMID 30202996.
  7. ↑ Barry JM (2021). The Great Influenza: The Story of the Deadliest Pandemic in History. Penguin Books. стр. 397–398. ISBN 978-0-14-303649-4.
  8. ↑ „The Origin Of The Name 'Spanish Flu'“. Science Friday. 29 January 2019. Архивирано од изворникот на 29 January 2019. Посетено на 30 July 2021.
  9. ↑ Gagnon, Miller & et al 2013.
  10. ↑ „The Impact of a Six-Year Climate Anomaly on the "Spanish Flu" Pandemic and WWI“. GeoHealth. 4 (9). September 2020. doi:10.1029/2020GH000277. PMC 7513628 Проверете ја вредноста |pmc= (help). PMID 33005839 Проверете ја вредноста |pmid= (help).
  11. ↑ „1918 flu pandemic myth debunked by skeletal remains“. CU Boulder Today (англиски). 2023-10-09.
  12. ↑ „What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections“. The Journal of Infectious Diseases. 196 (11): 1717–18. December 2007. doi:10.1086/522355. PMID 18008258.
  13. ↑ „The 1918 influenza pandemic: insights for the 21st century“. The Journal of Infectious Diseases. 195 (7): 1018–1028. April 2007. doi:10.1086/511989. PMID 17330793.
  14. ↑ Crosby A.W. America’s Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918. Cambridge: University Press; 1989.
  15. ↑ Wever, Peter C. (2014). „Death from 1918 pandemic influenza during the First World War: a perspective from personal and anecdotal evidence“. Influenza and Other Respiratory Viruses. 8 (5): 538–546. doi:10.1111/irv.12267. Занемарен непознатиот параметар |coauthors= (се препорачува |author=) (help)
  16. ↑ Oxford, J. S. (2005-01-04). „A hypothesis: the conjunction of soldiers, gas, pigs, ducks, geese and horses in Northern France during the Great War provided the conditions for the emergence of the "Spanish" influenza pandemic of 1918–1919“. Vaccine. 23 (7): 940–945. doi:10.1016/j.vaccine.2004.06.035. Занемарен непознатиот параметар |coauthors= (се препорачува |author=) (help)
  17. ↑ Арнольд, Кэтрин (2021). Хроники испанки. Эксмо. стр. 31–33. ISBN 978-5-04-117946-5.
  18. ↑ Hammond, J. A. B. (1917-07-14). „Purulent bronchitis: A study of cases occuring amongst the British troops at a base in France“. The Lancet. 190 (4903): 41–46. Занемарен непознатиот параметар |coauthors= (се препорачува |author=) (help)
  19. ↑ Shortridge, Kennedy F. (1999-04). „The 1918 'Spanish' flu: pearls from swine?“. Nature Medicine. 5 (4): 384–385. doi:10.1038/7383. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  20. ↑ Erkoreka, Anton (2009-11-30). „Origins of the Spanish Influenza pandemic (1918–1920) and its relation to the First World War“. Journal of Molecular and Genetic Medicine. 3 (2): 190–194.
  21. ↑ Cheng, K. F. (2007-07-01). „What happened in China during the 1918 influenza pandemic?“. International Journal of Infectious Diseases. 11 (4): 360–364. doi:10.1016/j.ijid.2006.07.009. Занемарен непознатиот параметар |coauthors= (се препорачува |author=) (help)
  22. ↑ Oxford, J. S. (1999-12). „Who's that lady?“. Nature Medicine. 5 (12): 1351–1352. doi:10.1038/70913. Занемарен непознатиот параметар |coauthors= (се препорачува |author=) (help); Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Шпански_грип&oldid=5614804“