Шопско Рударе

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Шопско Рудари)
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Шопско Рударе
Црква „Св. Никола“ - Шопско Рударе.jpg

Црквата „Св. Никола“ во селото

Шопско Рударе is located in Македонија
Шопско Рударе
Местоположба на Шопско Рударе во Македонија
Координати 42°04′15″N 22°00′40″E / 42.07083° СГШ; 22.01111° ИГД / 42.07083; 22.01111Координати: 42°04′15″N 22°00′40″E / 42.07083° СГШ; 22.01111° ИГД / 42.07083; 22.01111
Регион Logo of Northeastern Region, North Macedonia.svg Североисточен
Општина Coat of arms of Kratovo Municipality.svg Кратово
Население 143[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1360
Повик. бр. 031
Надм. вис. 451 м
Мреж. место Шопско Рударе
Commons-logo.svg Шопско Рударе на Ризницата


Шопско Рударесело во североисточниот дел на Македонија, во Општина Кратово, во околината на градот Кратово.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Шопско Рударе се наоѓа во западниот дел на територијата на Општина Кратово, од левата страна на Крива Река. Расположено е по ребрата на кратовско-кумановскиот дел на планината Липович, разделено во маала одделени едно од друго со куќи раштркани тук-таму по височините.[2] Шопско Рударе се наоѓа на патниот правец кој води од Кратово преку селото Туралево до Бељаковце и подоцна се приклучува на патниот правец кон Куманово. Од градот Кратово, селото Шопско Рударе е оддалечено 16 километри.[3] Патот е во солидна состојба со добар асфалт, со што селото е добро поврзано.

Со атар кој зафаќа површина од 27,5 км²[3], претставува едно од најголемите села по пространство на атарот во Кратовско. Македонскиот револуционер Ѓорче Петров во своите записи го наведува Шопско Рударе како најрастуреното село во Кратовската каза (после Страцин), кое има маала преку реката дури до селото Вак’в и чија должина зафаќа 3 ½ часа[2] Според кажувањата на самите мештани, маалата во атарот на селото зафаќаат обиколка од нешто околу 2 часа одење пешки.[4] На атарот, обработливото земјиште зафаќа површина од 1.058 ха, на пасиштата отпаѓаат 822 ха, а на шумите отпаѓаат 613 ха.[3]

Инаку, како и повеќето кратовски села во овој предел, селото е од разбиен тип и е поделен на маала кои си имаат свои топоними, во зависност од фамилиите кои живееле во тие маала (пр. Левковци, Умишка маала, Крстевска маала, Цоцевска, Јојевска, Црногорска, Чергинска, Ангеловци и др.). Куќите на селото се издигнуваат на надморска височина од 430 до 530 метри. Селото Шопско Рударе има водовод.[4] На овие простори се наоѓа и локалитетот Цоцев Камен.

Историја[уреди | уреди извор]

На просторите и пошироката област во долините на Пчиња и Крива Река каде што се наоѓа селото Шопско Рударе постоел живот уште во праисторијата, за што сведочи мегалитската опсерваторија Цоцев Камен која се наоѓа во атарот на селото. Прв пат во пишаните документи селото се среќава во XVI век, односно во 1519 година запишано само како Рударе, а нешто подоцна во турските документи од 1570 година се среќава запишано како Рудар.[5]

Потврда дека селото постоело во овој период е тоа што и самите мештани кажуваат дека старата селска црква потекнува од XV или XIV век. Во минатото Шопско Рударе со околу 200 до 300 куќи претставувало најголемо село во целиот крај, заради што отсекогаш и било административно средиште за селата во северозападниот дел на Кратовско во долината на Крива Река. За селото поопширен опис дава и македонскиот револуционер Ѓорче Петров во својата книга „Материјали по изучувањето на Македонија“ од 1896 година, каде запишал дека Рудари се нарекува Шопско зашто се наоѓа во кратовскиот „Шоплук“, а долно го викаат за разлика од другото Рудари кое што го нарекуваат Горно (Турско, н.з.).[2] Тоа е расположено по северо-источните ребра на кумановско-кратовскиот дел на планината Липовиќ и по нејзе блиските височини. Има маала дури и преку реката до Вак’в. После Страцин, Шопско Рудари е најрастурено село во казата. Разделено е на маала одделени едно до друго, во кои куќите се растурени и расфрлени тук-таму по височините. Тоа зафаќа должина од 3 ½ часа. Во него се произведува доволно тутун и истите производи на околните села. Спахилакот му е 55,000 грошеви. Тоа село е самостојно со околу 100 куќи и 1 црква.[2] Од овие податоци се дознава дека Шопско Рудари за време на турското ропство не било чифлик, туку било самостојно и слободно село со обврска да плаќа данок.

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Името на селото има значење и потекнува од македонскиот јазик, односно е составено од придавката шопско која доаѓа од зборот Шоп со која се именува етнографската група на Македонците и Бугарите кои живеат на просторот меѓу Софија и Штип која често има значење на прост човек од планини и професионалната именка во множина Рудари кој а означува лице што копа или преработува руда.[5] Имајќи ја предвид местоположбата на селото во познатиот рударски крај во Кратовско и североисточна Македонија името соодветствувало на занимањето на неговите жители, додека определбата Шопско е понова и е додадена за означување на македонската христијанска припадност на жителите за разлика од недалечното пробиштипско село Турско Рудари. Во минатото селото било помалку познато и како Долно Рударе, при што за името на селото Ѓорче Петров запишал дека Рудари се нарекува Шопско зашто се наоѓа во кратовскиот „Шоплук“, а долно го викаат за разлика од другото Рудари кое што го нарекуваат Горно (Турско, н.з.).[2]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Според составот на атарот селото Шопско Рударе има мешовита земјоделска функција.[3] Населението кое живее во Шопско Рударе претежно се занимава со сточарство, полјоделство и пчеларство.[4] Доста е застапено градинарството за сопствени потреби односно одгледувањето лук, кромид, пипер, патлиџан. Од житата се одгледуваат пченица, пченка и по малку овес. Чувањето стока пред сѐ се заснова на одгледување кози и во многу помал дел на крави, волови и крупен добиток. Поради големиот број цветни ливади, доста домаќинства имаат по десетина пчелни сандаци од кои произведуваат мед. Со земјоделство и градинарство на своите имоти се занимаваат и некогашни жители кои денес живеат во Кратово и Куманово.

Многу мал дел на жители се занимаваат и со дејности во градежништвото, како ѕидарство. За стопанството и дејностите на жителите на Шопско Рударе во 1896 пишувал и Ѓорче Петров кој запишал дека годишниот данок (спахилак) на Шопско Рударе изнесувал 55.000 грошеви.[2] Во однос на производите тој запишал дека во Шопско Рударе се произведува доволно тутун и истите производи на горните села меѓу кои најмногу пченица од сортите „црвенка“ и „брица“, 'рж и пченка, додека јачменот и овесот не успевал (не фаќал зрно - „леб“) поради болеста метил која на пролет им ја пренесувале мушички кои го цицале нивниот сок.[2] Целиот предел има изобилство од тревнати ливади кои богато ја прехрануваат стоката[2], што е случај и денес.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Шопско Рударе живееле 750 жители, сите Македонци.[6]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Шопско Рударе имало 680 Македонци, егзархисти.[7]

Според пописот од 2002 година во Шопско Рударе живееле 145 жители, сите Македонци.[1]

Голем дел од населението на Шопско Рударе се иселил, при што селото забележало огромен пад на бројот на своите жители кои во 1961 броеле 1280, а во 1994 се намалило на 239 жители.[3] Според проценки на мештаните, бројот на жители денес се движи околу 180 луѓе.[4]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[8] 1905[9] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 750 680 997 1.217 1.280 1.093 549 280 239 143
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[10]

Родови[уреди | уреди извор]

Во селото Шопско Рударе од секогаш па сѐ до денес живеат исклучиво Македонци од православна христијанска вероисповед кој во најголем дел потекнуваат од староседелски родови. Родови или семејства кои живеат во Шопско Рударе се: Чергинци, Јојевци или Јовевци, Ангеловци, Левковци, Крстевци, Цоцевци и др. Според истражувањата на Јован Трифуноски од седумдесетите години на ХХ век, во Шопско Рударе живееле следните староседелски родови: Бошковци, Кривомалци, Чезаци и Груевци кои слават Свети Архангел, Левковци, Милкинци и Китановци кои слават Свети Никола, Цанковци кои слават Света Пречиста, Петковци и Ангеловци кои потекнуваат од ист предок и слават Св. Никола, Јовевци слават Митровден, при што секој род имаа свое посебно маало и за сите овие родови се вели дека потекнуваат од првобитните седум селски куќи[11]. Доселени родови се: Поповци, Миленковци и Бојчевци кои потекнуваат од ист предок но не го знаат местото на доселување, Тасевци, Ѓаци и Длагачевци слават Св. Никола и тие не го знаат своето место на доселување (можно е Длагачевци да потекнуваат од кумановското село Д'лга), Ќосевци, Крстевци и Сердарци слават Св. Архангел и се со непознато потекло, Чергинци слават Св. Ѓорѓи (посен), Борозанци слават Св. Меркуриј и се доселиле од блиското село Вакав, Велковци слават Св. Архангел и се огранка од Борозанци, Шутинци слават Св. Меркуриј, а нивниот предок како посинок се доселил од селото Куклица[11].

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Образовни

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на старата црква „Св. Никола“, сместена веднаш до новоизградената
Цркви[12]
Археолошки наоѓалишта

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • Тодорица — селаните редовно на црковно-народен собор како селска слава го празнуваат празникот Тодорица или Тодорова сабота, во првиот понеделник од Велигденските пости (после Прочка).[4]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во Општина Кратово, која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кратово. Селото припаѓало на општината Кратово и во периодот 1955-1965 година.

Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Шопско Рударе, во која се наоѓале селата Вакуф, Кетеново, Коњух, Секулица, Татамир, Топаловиќ и Шопско Рударе. Општината Шопско Рударе постоела и во периодот 1950-1952 година.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Најголемиот дел луѓе кои се иселиле од Шопско Рударе се населени во Кратово, Куманово и Скопје.[4]. Родот Кајмакамци се иселил во блиското село Димонце[11].

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 30 март 2013. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Петров, Гьорче (1896) (на бугарски јазик). Материали по изучванието на Македония.. Печатница Вълковъ. стр. 543. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја. Скопје: Патрија. стр. 323. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Според кажување на жители на селото. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Ѕвонко Петровски на 25 мај 2015
  5. 5,0 5,1 Иванова, Олга (2014) (на македонски). Речник на имињата на населените места во Р. Македонија. Скопје: Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 206. 
  6. Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.221.
  7. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.130-131.
  8. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  9. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  10. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  11. 11,0 11,1 11,2 Трифуноски, Јован. „1974“ (на српски). Кумановска област. Скопје. стр. 188. 
  12. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]