Шлегово

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Шлегово
Панорама на Шлегово.jpg

Панорама на Шлегово

Шлегово се наоѓа во Republic of Macedonia
Шлегово
Местоположба на Шлегово во Македонија
Координати 42°04′00″ СГШ 22°09′42″ ИГД / 
Регион Logo of Northeastern Region, Macedonia.svg Североисточен
Општина Coat of arms of Kratovo Municipality.svg Кратово
Население 373[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1360
Повик. бр. 031
Надм. вис. 861 м
Слава Св. Троица
Commons-logo.svg Шлегово на Ризницата


Шлегово — село во Општина Кратово, северозападна Македонија.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Главната улица (регионалниот пат) низ селото

Селото Шлегово е сместено во подножјето на планината Плавица,[2] во јужниот дел на територијата на Општина Кратово.[3] Се наоѓа во близина на градот Кратово и е сместено од двете страни на регионалниот пат од Кратово кон Пробиштип.

Од градот Кратово, селото е оддалечено околу три километри.[3] Шлегово е сместено во мал дол на подножјето на планината Плавица чија што падина (1057 и 1216 м.н.в.) со највисокиот врв (1297 м.н.в.) се издигнуваат веднаш непосредно на југ од селото, кон север и запад се простира зарамнет низнски дел налик на мала висорамнина или плато која е оградена и завршува со гребенот на познатиот рид Здравчи Камен (844 и 817 м.н.в.), додека на североисток се пружа убава панорамска глетка на целиот град Кратово. За разлика од повеќето останати села во Кратовско, Шлегово е село до збиен тип со доста уредени и големи куќи налик на градска архитектура, што се должи на неговата близина до градот и самото негово значење и развој. Атарот на селото зафаќа простор од 10,5 км2, на кои шумите заземаат површина од 401 ха, на пасиштата отпаѓаат 255 ха, а на обработливото земјиште 218 ха.[3] Шумата на Плавица во денешно време е исечена,[4] покрај за огревното дрво во последно време најмногу заради истражувањата за ископување на руди.

Историја[уреди | уреди извор]

Сретселото на Шлегово

Според кажувањата и верувањата на мештаните, на местото на Шлегово имало рударска населба уште од римско време, а денешното името на Шлегово скоро сите го врзуваат со старото германско племе Шлези кои тука биле дојдени да ја експлоатираат богата руда од олово, цинк и благородни метали, а особено злато и сребро. Докази за ова се многубројните остатоци од рударски јами кои се наоѓаат на целиот рид на Плавица која поради присуството на злато тука е позната и под името Златица.[4] Во овие јами во кои се ископувало олово, цинк и злато се пронајдени и повеќе наоди од постаро време како една нацртана слика од византискиот цар Константин и царицата Елена во една од јамите, остатоци од рударски алатки како чекани и крампи (копачи), златни шипки, а се уште се видливи остатоците од згурите од топената руда во месноста наречена Џгури каде што постоела топилница.[4] Овие остатоци привлекувале многу трагачи по богатство низ историјата.

Самите мештани наведуваат дека во селото никогаш немало турско или муслиманско население, а во педесетите години на ХХ век тоа го достигнало најголемиот раст кога броело 400-500 куќи.[4] Во пишаните историски документи селото Шлегово се споменува во опширните турски пописни дефтери од XVI век, каде тоа имало статус на царски хас и во него живееле 42 македонски христијански и 26 неженети кои произведувале жито, граор, грозје, вино и одгледувале свињи и пчели за што плаќале вкупен данок во износ од 5000 акчиња.[5] За селото Шлегово во својата книга „Материјали по изучувањето на Македонија“ од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров запишал дека тоа се наоѓа на подножјето на планината Плавица на ½ час оддалеченост од градот Кратово и произведува свила и одгледува овци и кози.[2]

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Најстариот запис на селото под името Шлегово потекнува од XVI век, а научните истражувања го толкуваат како: придавско име изведено од туѓа основа — германска.[6] Со оглед на тоа што селото се наоѓа во рударско подрачје, во кое уште во XIII век имало цели колонии од рудари — Саси, неговото потекло можеби доаѓа од:

  • Шлагово од германскиот збор Schlag со значење 1. удар, 2. биење, 3. црцорење, 4. вид, сој - звуци кои што се поврзани со копањето и вадењето на руда;
  • Шлегелово од германскиот збор Schlegel што значи рударски чекан.[6]

Меѓу самите жители на селото, постои толкување и верување дека името на селото потекнува од името на германското племе Шлези кои тука биле населени од областа Шлеска во дамнешните времиња како рудари.[4]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Според составот на атарот селото Шлегово има мешовита земјоделска функција.[3] Поради непосредната близина и поврзаност со Кратово, голем дел на населението на Шлегово се занимава со второ и третостепени (секундарни и терциерни) стопански дејности, како трговија, превоз, услужни дејности, занаети, градежништво во градот, но и во самото село. Во самото село голем број жители се занимаваат со земјоделство претежно во зарамнетиот висорамнински дел кон север и тоа најмногу со поледелство односно одгледување на многу кромид кој според кажувањето на мештаните е доста „рентабилен“, тутун, житни растенија — најмногу пченица, пипер, домат.

Во голема мера е застапено и лозарството, на насади на лозја претежно со големина 4х4 декари, од кои се прави познатотот кратовско црно вино. На падината на планината Плавица каде што во минатото имало рударски јами, топилници и згури од руда во моментов се извршуваат истражувања од страна на англиска компанија најмена од македонската влада за отворање на површински коп за експлоатација на бакар и злато.[4]

Од турските пописни дефтери во XVI век се знае дека жителите на Шлегово произведувале жито, граор, грозје, вино и одгледувале свињи и пчели за што плаќале вкупен данок во износ од 5000 акчиња. За занимањата и стопанството во Шлегово на крајот на XIX век, Ѓорче Петров запишал дека се произведува свила и се одгледуваат овци и кози.[2]

Население[уреди | уреди извор]

Според пописот од 2002 година во селото Шлегово живееле 373 жители, сите Македонци, освен еден Србин.[1] Низ годините се забележуваат мал број на Срби.

Селото Шлегово во целост е населено со македонско население и бележи постојан пад на бројот на жителите, при што во 1961 имало 846 жители, а во 1994 бројот се намалил на 450 жители.[3]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 530 592 836 897 846 765 602 487 450 373
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Шлегово од секогаш па сè до денес е населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Родови и семејства кои што живеат во Шлегово се: Утканци, Догунџивци, Мегленци, Папагалци сите староседелци населени во истоимени родовски маала, потоа Плачкови, Јачеви, Грлици, Кукови,[4] од кои последните според родовското име можно е да се доселени и да имаат потекло од кратовското планинско село Куково. Останати македонски семејства кои живеат во Шлегово се: Тодоровски, Јовановски, Гошеви, Доневи, Панови, Наневски, Јакимови.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Подрачното основно училиште „Кочо Рацин“

Поради местоположбата и значењето кое што го има селото, во него има повеќе општествени установи:

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во Општина Кратово, која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кратово. Селото припаѓало на општината Кратово и во периодот 1955-1965 година.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Кратовска градска општина, во која покрај градот Кратово, се наоѓале и селата Близанци, Горно Кратово, Емирица, Железница, Живалево, Кавран, Кнежево, Којково, Куново, Мушково, Нежилово, Приковци, Туралево, Филиповци и Шлегово. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на тогашната Општина Шлегово, во која покрај Шлегово се наоѓало и селото Приковци.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Цркви[10]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Селска слава на селото Шлегово е празникот Света Троица (31.5. - 1.6.), а исто така се прославува и Ѓурѓовден (6.5.).[4]

Личности[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Поголем дел од населението, според кажувањето на мештаните и до 60% е иселено и тоа најмногу во: Кратово, Скопје и Италија.[4]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија“ (на македонски). Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија. Скопје. 2002. стр. 122. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. посет. 19 ноември 2015 г. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Петров, Ѓорче (1896) (на македонски). Материјали по изучувањето на Македонија (2015 издание). Скопје: Единствена Македонија. стр. 384. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја. Скопје: Патрија. стр. 245. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Според кажување на жители на селото. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Ѕвонко Петровски на 25 мај 2015
  5. Соколоски, Методија. „2“ (на македонски). Турски документи за историјата на Македонскиот народ. V. Скопје: Архив на Македонија. стр. 53. 
  6. 6,0 6,1 Иванова, Олга (2014) (на македонски). Речник на имињата на населените места во Македонија. Скопје: Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 206. 
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред. Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  11. Независни писатели на Македонија

Надворешни врски[уреди | уреди извор]