Шамс Табризи

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Цртеж на Шамс Табризи

Шамс Табризи (Персиски: شمس تبریزی‎‎), или Шамсудин Мухамед (1185-1248)) — персиски муслиман кој се смета за духовен водач на Мевлане Џелалудина Мухамеда Балхија, познат како Руми. Шамс Табризи е често спомнуван во Румијевите песнички опус, особено во Дивани на Шемс Тебризи. Според преданието, Шамс 40 денови го подучувал Руми во изолација во Конија, а потоа побегнал во Дамаск. Гробница на Шамс Табризи неодамна била номинирана за вклучување во списокот на Светско наследство на УНЕСКО.

Биографија[уреди | уреди извор]

Чинија рефлекција, рани 13. век. Музеј Бруклин.

Шамс се образувал во Табриз и бил ученик на Бабе Кемалудина Џумдија. Пре да го запознае Руми, патувал од места до места, а се издржувал со плетуни корпи и продавање ремени. Постојат наводи дека Шамс дошол во Конија кога имал шеесет години, но разни стручњаци ги оспориле тие тврења.

Шамсовата прва средба со Руми[уреди | уреди извор]

На ден 15 ноември 1244 година, човек облечен во црно од глава до пети дошол во место за трговци за подавање шеќер во Конија. Неговото име било Шамс Табризи. Тврдел дека бил трговец кој патува. Барал нешто што ќе најде во Конија. На крајот го нашол Руми како јава коњ.

Еден дан Руми седел до куп книги и читал. Шамс Табризи на поминување го прашал што прави . Руми му одговорил потсмешно: "Нешто што ти не можеш да го разбереш." (Ова е со значење дека луѓето кои не се учат не можат да разберат.) Кога го слушнал тоа, Шамс целиот куп книги ги фрлил во базен со вода. Руми брзо ги спасил книгите, но на негово изненадување, сите книги биле суви. Руми го прашач Шамс како е тоа возможно, на што тој одговорил: "Мевлана, тоа е она што не можете да го разберете." (Ова е со значеше дека учените луѓе не можат да разберат ).

Во другата верзија од приказната, Шамс поминувал покрај Руми, кој читал книга приметил дека Руми на неги гледа како на необразован странец. Шамс го прашал Руми што прави, на што тој одговорил: "Нешто што ти не го ни разбираш!" Во тој момент, книгата одеднаш се запалил па Руми го прашал Шамса да му објасни што се слушилп. Тој му одговоирил: "Нешто што ти не го ни разбираш." ВО уште една верзија, нивната прва средба се случила на следниов начин : на пазар во Конија, Руми опкружен со својте ученици јавал на улица помеѓу тезги со памук и продавници со шеќер и зеленчук. Шамс го фатил неговото магаре за узда и безобразно му поставил прашање на учителот : "Кој е поголем мистик, Бајазит (суфијски свештеник) или Мухамед?" Руми одговорил: "Какво чудно прашање! Мухамед е најголем од сите светци." А зошто тогаш Мухамед му рекол на Бог: "Не те познавав како што требаше.", додека Бајазит тврдел: "Нека ми е слава! Колку е возвишена мојата слава!" (тврдел дека е на позицијата на самиот Бог), прашал Шамс. Руми појаснил дека Мухамед бил поголем од нив двојца, бидејќи Бајазит можел да биде целосно исполнет со едно искуство на Божјиот благослов и целосно е изгубен, но Бог го обнови. Мухамедовиод капацитет бил неограничен и не барал Божја полната. Неговата желба била бескрајна, и секогаш сакал повеќе. Секоја секунда тој бил поблицку до Бог, жалејќи што претходно било одалечен од него. Поради тоа рекол: "Не сум те познавал како што требало." Забележено е дека после овие размени на зборови Руми осетил како над неговата глава се отвара прозор и видел како чад крива до небото. Тој паднал на земјата и изгубил свест на сат време. Шамс кога ги слушнал овие одговори сфатил дека се нашал лице во лице со личност за која се молел Бога да му го прати. Кога Руми се освестил, Шамс ја земал неговата рака и тие двојца заедно отишле до Румијевото училиште.

После неколку години поминати со Руми во Конија, Шамс се преселили во Хоју. Како поминувал годините , Руми се повеќе од својата поезија посветил на Шамс во знак на љубов срема својот пријател и учител који си заминал. Во Румијевата поезија Шамс станал водич на Алаховата љубови срема човековиот род; Шамс бил сонце (Шамс на арапском значи Сонце) које свети сончева светлина за да го води по прав пат и ја растргува темнината во срцето на Руми, умот и телот на земјата. Изворот на Шамсовите учења било имама Алија ибн Аби Талиба који се вика и татко на суфизмот.

Смрт[уреди | уреди извор]

Гробот на Шамс Табризи

Според современите суфијски традиции, Шамс Табризи мистериозно исчезнал: неко зборуваат дека е убиен од страна на близок ученик Мевлан Џелалудин Румија који били љубоморни на пријателството помеѓу Руми и Шамса. Сепак, постојат многу докази деке тој ја напуштил Конија и умрел во Хоју каде е и погребан. Постои уште неколку локации за кој се тврди дека се неговиот гроб, една е во Мултан во Пакистан, а друга во одалечениот регион Каракорум во северен Пакистан, во место кое се вика Зиарат, близу селото Шимшал. Румијовиот син во своите дела Валаднаме Маснави само спомнува дека Шамс мистериозно исчезнал од Коније, без прецизини детали.

Дискурс Шемс Табризи[уреди | уреди извор]

Маузолеј на Шамс Табризи

Дискурс Шамс Табризи (Макалат-е Шамс-е Табризи) е најважната книга во персиската проза. Се мислии дека ова книга е напишана во Шамсовите доцни години, бидејќи тој за себе прича како да е стар човек. Дело доносува мистично толкување на исламот и содржи духовен совет. Некои делови од Дискурсот овозможуваат увид во Шемсовите размислувања:

  • Благословот е вишок, вишок на се. Не задоволувајсе со тоа да бидеп факих (верски ученик), кажи сакам повеќе– повеќе од тоа да бидем суфија (мистик), повеќе од тоа да будам мистик – повеќе од сите работи кои доѓаат пред тебе.
  • Добариот човек не се жали на никого; тој не ги гледа маните.
  • Радоста е како чиста бистра вода; каде и да тече, расте чудесно цвеќе... Тагата е као црна поплава; каде и да тече, прави цвеќето да овене.
  • А персијски јазик, како се случило тоа ? Со толку елеганција и добрина, така што значењата и елеганцијата што ги наоѓаме на персискиот јазик не може да се најде на арапски јазик.

Шамс се припишува на персискиот и исламскиот свет на многу мистични стихови, полн со молитвено чувство, и со силна љубов кон имамот Али и неговите потомци. Некои стручњаци, како што е Габриел ван ден Берг од Универзитетот во Лајден, понекогаш поставувале прашања да сите овие стихови навистина потекнуваат од Шамса Табризија. Сепак, подоцна стручњаците укажале на тоа дека би било подобро да се постави прашање да ли можда повеќе луѓе го користило името Шамс Табризи. Ван ден Бергова сугерирал дека тоа е Румиев севдоним.Сепак, таа признава дека и покрај фактот што голем број песни кои му се припишуваат на Шамс содржи молитвен репертоар на исмаили од Бадахшан, огромното мнозинство од тоа не може да се најде во постоечките дела на Руми. Шафик Вирани од Универзитетот во Торонто забележал дека такво нешто наоѓал претходно во "Шамсовом ружичњаку" (Голзар-е шамс) од Мулукшаха, потомок исмаилија Пира Шамса, како и други дела.