Прејди на содржината

Четирилисна детелина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Четирилисна бела детелина (Trifolium repens)

Четирилисната детелина — ретка мутација на обичната детелина со три листа која има четири ливчиња наместо три. Според традицијата, ваквите детелини носат среќа,[1] верување кое датира барем од 17 век.

Терминот „четирилистен“ е ботанички погрешен назив, бидејќи растенијата детелина имаат повеќе лисја (повеќе детелини), секое од нив се состои од различен број на ливчиња, обично три.

Појава

[уреди | уреди извор]
Четирилисна детелина меѓу други детелини со три ливчиња

Иако сите видови детелина (род Trifolium) можат да бидат со четири листа, најзначајна и најраспространета е белата детелина (Trifolium repens).[2]

Детелините можат да развијат и повеќе од четири ливчиња, при што петлисните детелини се помалку присутни во природата отколку четирилисните детелини.[3][4] Некои колекционери на четирилисни детелини, особено во Ирска, ја сметаат петлисната детелина, позната како розова детелина, за посебна награда при среќавање.

Анкета од 2017 година на приближно 5,7 милиони детелини во шест европски земји покажала дека фреквенцијата на четирилисните детелини е околу 5000 спрема 1 (една четирилисна детелина за секои 5076 нормални детелини), што е речиси двојно поголема од вообичаено наведената веројатност од 10.000 спрема 1. Според оваа анкета, фреквенцијата на петлисните детелини е 24.390 спрема 1, а на шестлисните детелини е 312.500 спрема 1.[5]

Рекорди

[уреди | уреди извор]

Според Гинисовата книга на рекорди, детелината со најмногу пронајдени ливчиња имала 63 , и била откриена од Јошихару Ватанабе од градот Насушиобара, префектура Точиги, Јапонија, на 2 август 2023 година. Детелината била од видот бела детелина (Trifolium repens L.);[6] соборувајќи го претходниот рекорд, детелина со 56 листа (од истиот вид) пронајдена од Шигео Обара од градот Ханамаки, префектура Ивате, Јапонија, на 10 мај 2009 година.[7][8] Двајцата мажи добиле детелини со таков број на ливчиња преку вкрстување на детелини со абнормален број на ливчиња, што предизвикува, во просек, детелините да генерираат детелини со сè поголем број на ливчиња во секоја генерација. Шигео Обара го користел методот на природно вкрстување, додека Јошихару Ватанабе користел и природно вкрстување и рачно вкрстување.[9][10]

Во 2019 година, Американката Габриела Герхард поставила рекорд за собирање најмногу четирилисни детелини за еден час од страна на поединец (451). Претходно, во 2018 година, таа поставила рекорд за пронаоѓање најмногу четирилисни детелини за осум часа од страна на поединец (887). На 1 јануари 2023 година, таа постигнала уште два рекорда: најголемата колекција на шестлисни детелини (1.437, надминувајќи го претходниот рекорд од 43) и најголемата колекција на седумлисни детелини (209, надминувајќи го претходниот рекорд од 17). Во 2023 година, таа го срушила рекордот за најголема колекција на четирилисни детелини со 118.791, надминувајќи го претходниот рекорд од 111.060 што го држел Американецот Едвард Мартин.[11] Вкупно Габриела Герхард држи пет Гинисови светски рекорди.[12][13][14][15][16]

Причина

[уреди | уреди извор]

Можни причини за четирилисните детелини вклучуваат генетски фактори и фактори од животната средина. Нивната релативна реткост (1 на ~5.000 детелини[5]) укажува на можен рецесивен ген што се појавува со ниска фреквенција. Алтернативно, четирилисните детелини би можеле да бидат предизвикани од соматска мутација или грешка во развојот на фактори од животната средина. Тие би можеле да бидат предизвикани и од интеракцијата на неколку гени што се случува да се одделат во поединечното растение. Можно е сите четири објаснувања да се применат на поединечни случаи. Ова значи дека повеќе четирилисни детелини би можеле да се најдат во истото детелино растение, а детелино растение кое веќе има детелина со абнормален број на ливчиња има поголема шанса да расте или да има друга абнормална детелина отколку детелино растение кое нема никакви.[17]

Истражувачи од Џорџискиот универзитет објавиле дека го пронашле генот што ги претвора обичните детелини со три листа во посакуваните типови со четири листа. Маскирани од генот за три листа и силно под влијание на условите на животната средина, молекуларните маркери сега овозможуваат да се открие присуството на генот за четири листа и одгледувачите да работат со него. Истражувањето, исто така, ги мапирало гените одговорни за уште две ретки особини на листот кај белата детелина — црвената дамка и црвеното средно ребро, шевронеста шара што се протега по средината на секое ливче. Со тоа било разрешено долгогодишното прашање дали овие две особини се контролирани од еден или од два одделни гена. Белата детелина има многу гени кои влијаат на бојата и обликот на ливчето, а трите во студијата биле многу ретки. Овие особини можат да бидат доста привлечни, особено ако се комбинираат со други, и можат да ја претворат детелината во украсно растение за употреба во цветните леи.[18]

Фосфатите (честа состојка во ѓубривата) докажано играат улога во фреквенцијата на развој на четирилисните детелини. Растителниот хормон наречен ауксин, кој игра важна улога во развојот на растенијата, исто така, покажало дека ја зголемува веројатноста за мутации кај детелините, особено развојот на детелини со повеќе од четири ливчиња. Според експеримент направен во 2019 година од јапонски средношколец, детелините со четири листа се чини дека имаат поголема веројатност да се појават во почва со повеќе гноиво. Студијата постигнала создавњае на детелини со пет до осум ливчиња (во рок од десет дена) користејќи двојно поголема доза на фосфатно ѓубриво од вообичаената доза и семиња од сорта која почесто произведува детелини со четири ливчиња. Ауксин им се давал и на растенијата со нивната вода, со концентрација од 0,7%.[19]

Постојат извештаи за фарми во САД кои се специјализирани за четирлисна детелина, произведувајќи дури 10.000 дневно (кои се запечатуваат во пластика како „среќни амајлии“) со воведување на генетски модифицирана состојка во растенијата за да се поттикне аберацијата (сепак, постојат широко достапни сорти кои редовно произведуваат лисја со повеќе ливчиња).

Докажано е дека изложеноста на цветовите од белата детелина на зрачење го зголемува производството на детелини со 4 листа кај потомството.

Повеќелисни сорти

[уреди | уреди извор]

Постојат некои сорти на бела детелина (Trifolium repens) кои редовно произведуваат повеќе од три ливчиња, вклучувајќи го виолетовиот T. repens „Purpurascens Quadrifolium“ и зеленолисниот T. repens „Quadrifolium“.[20]

Некои детелини имаат повеќе листови во облик на лопатка, наместо вообичаените заоблени. Ова може да биде генетска мутација. Некои други генетски мутации кај детелините вклучуваат 'рѓосана боја на листовите.

Студија од 2009 година ги изложила цветовите од бела детелина за време на фазата на опрашување на зрачење со гама-зраци, развивајќи сорта Trifolium repens која произвела до 60% четирилисни детелини.[21]

Други видови

[уреди | уреди извор]

Други растенија може да се мешаат со, или погрешно да се продаваат како, „четирилисна детелина“; на пример, Oxalis tetraphylla е вид на дрвена красатка со лисја што личат на четирилисна детелина.[22] Друг вид што се продава како четирилисна детелина се четирилисната разноротка.[23][24]

Во култура

[уреди | уреди извор]

Како амајлија за среќа

[уреди | уреди извор]

Опис од 1869 година вели дека четирилисните детелини „се собирале ноќе за време на полна месечина од страна на волшебнички, кои ги мешале со врбинка и други состојки, додека младите девојки во потрага по знак на совршена среќа го барале растението преку ден“. Во писмо до списанието Свети Никола, едно 11-годишно девојче напишало: „Дали самовилите некогаш ти шепнале на уво дека четирилисна детилина му носи среќа на пронаоѓачот?“

Како хоби

[уреди | уреди извор]

Собирањето четирилисните станало хоби за многу луѓе, што е потврдено од бројните заедници што постојат на интернет посветени на практиките на пронаоѓање и собирање стотици четирилисни или повеќелисни детелини или детелини со различни мутации.[25][26]

Во интервју за „Њујорк тајмс“, експерт за пронаоѓање четирилисни детелини посочил дека пронаоѓањето детелини со 4 листа е најлесно напролет пред првото косење. Техниката на експертот вклучувала визуелно скенирање на деловите од детелината за визуелни „пукнатини во шемата“, бидејќи детелините со 3 листа прават триаголна форма, додека детелините со 4 листа прават квадратна форма.[2]

Значења

[уреди | уреди извор]

Некои народни традиции му припишуваат различен атрибут на секој лист од детелина. Листовите ги користеле христијаните за да претставуваат надеж, вера, љубов и среќа.[27] Други велат дека четирилисните детелини давале моќ да гледаат самовили.[28][29]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Harry Oliver (2010). Black Cats & 4-leaf Clovers: The Origins of Old Wives' Tales and Superstitions in Our Everyday Lives (reprint. изд.). Penguin. ISBN 9781101442814.
  2. 1 2 Wollan, Malia (2019-10-01). „How to Find a Four-Leaf Clover“. The New York Times (англиски). ISSN 0362-4331. Посетено на 2026-04-12.
  3. ↑ Hershey, David (16 March 2000). „Re: how common is a five leaf clover?“. MadSci Network.
  4. ↑ „Facts About 5-leaf Clovers“. Clovers Online. Clover Specialty Company. 2004. Архивирано од изворникот на 27 December 2008.
  5. 1 2 Sperling, Uli (24 July 2017). „How rare are 4-leaf clovers really?“. Share the luck. Архивирано од изворникот на 16 June 2022.
  6. ↑ „Most leaves on a clover“. Guinness World Records. 10 May 2009. Посетено на 6 July 2024.
  7. ↑ „Most leaves on a clover“. Guinness World Records. 10 May 2009. Архивирано од изворникот на 28 May 2023.
  8. ↑ „WEEK IN PHOTOS: Unlucky Kangaroo, 56-Leaf Clover, More“. National Geographic. 12 May 2009. Архивирано од изворникот на 18 May 2009. Посетено на 17 March 2019.
  9. ↑ „56-leaf clover new Guinness record“. The Japan Times. Kyodo. 21 September 2010. Архивирано од изворникот на 6 July 2024.
  10. ↑ „Record-breaking 63-leaf clover grown by Japanese man“. Guinness World Records. Sanj Atwal. 20 June 2024.
  11. ↑ George, Jason (17 March 2008). „160,000? That's a lot of luck“. Chicago Tribune. Посетено на 11 January 2020.
  12. ↑ „Four Leaf Clover Hunter Gabriella Gerhardt“.
  13. ↑ „Fitchburg woman sets new Guinness World Record for largest four-leaf clover collection“. WMTV | News, Weather & Sports. 28 February 2023.
  14. ↑ „City alder Gerhardt holds world record for hobby“. Fitchburg Star. Molly Carmichael. 9 February 2021.
  15. ↑ „Fitchburg woman looks to clinch third and fourth world records for clover collection“. Wisconsin State Journal. Kimberly Wethal. 2 January 2023.
  16. ↑ „Wisconsin woman breaks world record with 118,791 four-leaf clovers“. UPI. Ben Hooper. 27 February 2023.
  17. ↑ Marcel Cleene, Marie Claire Lejeune (2002). Compendium of Symbolic and Ritual Plants in Europe: Herbs. 2. Man & Culture.
  18. ↑ Архивирано на 11 ноември 2020 г. The Georgia White Clover Ornamental Collection.
  19. ↑ „Need a little luck? Here's how to grow your own“. Science News Explores. Sid Perkins. 15 May 2019.
  20. ↑ Lord, Tony (ed), RHS Plant Finder 2006–2007, (20th edition), Dorling Kindersley, London, 2006, p. 743. ISBN 1-4053-1455-9
  21. ↑ Song, In-Ja; Kang, Hong-Gyu; Kang, Ji-Yeon; Kim, Hae-Deun; Bae, Tae-Woong; Kang, Si-Young; Lim, Pyung-Ok; Adachi, Taiji; Lee, Hyo-Yeon (2009-07-01). „Breeding of four-leaf white clover (Trifolium repens L.) through 60Co gamma-ray irradiation“. Plant Biotechnology Reports (англиски). 3 (3): 191–197. doi:10.1007/s11816-009-0091-x. ISSN 1863-5474.
  22. ↑ Good Luck Plant Kit [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}.. FourLeafClover.com. Retrieved 7 December 2008.
  23. ↑ All About Shamrocks 4-leaf Clovers [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}.. LollySmith.com. Retrieved 7 December 2008.
  24. ↑ Keenan, Susan M. The Four Leaf Clover [{{{1}}} Архивирано] на {{{2}}}.. HotFact.com. 11 March 2008.
  25. ↑ „4LeafClovers_irl“. Reddit. Посетено на 8 March 2026.
  26. ↑ „Clover“. Reddit. Посетено на 8 March 2026.
  27. ↑ Webster, Richard (2008). The Encyclopedia of Superstitions. Llewellyn Worldwide. стр. 61. ISBN 9780738725611. Посетено на 18 July 2022.
  28. ↑ Grauschopf, Sandra (20 November 2019). „11 Juicy Facts About 4-leaf Clovers“. LiveAbout. Архивирано од изворникот на 27 April 2024. Посетено на 27 April 2024. Updated on 30 August 2022.
  29. ↑ „The real 'luck' of clovers“. John Muir Trust. 14 March 2024. Посетено на 27 April 2024.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Четирилисна_детелина&oldid=5592594“