Прејди на содржината

Црноморска житна иницијатива

Од Википедија — слободната енциклопедија
Иницијативата за безбеден превоз на жито и прехранбени производи од украинските пристаништа
Векторска графика што ги прикажува вклучените земји и принципите на договорот
Житото можеlo да патува низ безбедни коридори во Црното Море од Украина (жолта) до Турција (зелена), каде што било контролирано.
Date effective22 јули 2022 (2022-07-22) – 17 јули 2023 (2023-07-17)
МестоДолмабахче, Истанбул, Турција
Потписници Украина
 Русија[б 1]
 Турција
 ООН
SubjectИзвоз на жито и сродни прехранбени производи и ѓубрива
Целосен текст
Иницијативата за безбеден превоз на жито и прехранбени производи од украинските пристаништа на Викиизвор

Црноморска житна иницијатива[1] (или Иницијативата за безбеден превоз на жито и прехранбени производи од украинските пристаништа [б 2], најчесто наречена договорот за жито во медиумите) - договор меѓу Русија, Украина, Турција и Обединетите нации (ОН) за време на руската инвазија на Украина.

Инвазијата во февруари 2022 година довела до целосно запирање на поморските испораки на жито од Украина, претходно главен извозник преку Црното Море. Дополнително, Русија привремено го запрела извозот на жито, што дополнително ја влошило ситуацијата. Ова резултирало со пораст на светските цени на храната и закана од глад во земјите со пониски приходи и обвинување дека Русија ги вооружува резервите на храна.[2] За да се реши проблемот, дебатите започнале во април, чиј домаќин била Турција (која ги контролира поморските патишта од Црното Море) и поддржани од ОН. Договорот бил потпишан во Истанбул на 22 јули, со важност за период од 120 дена. Јулискиот договор создал процедури за безбеден извоз на жито од одредени пристаништа во обид да се реши светската криза со храна. Во Турција бил формиран заеднички координативен и инспекциски центар, при што ОН служела како секретаријат.

Оригиналниот договор требало да истече на 19 ноември 2022 година. Русија го прекинала учеството во договорот на неколку дена поради напад со беспилотно летало врз бродови на руската морнарица на друго место во Црното Море, но повторно се приклучила по посредување.[3] На 17 ноември 2022 година, ОН и Украина објавиле дека договорот бил продолжен за дополнителни 120 дена.[4] Во март 2023 година, Турција и ОН објавиле дека обезбедиле второ продолжување за уште најмалку 60 дена.[5][6] Во мај 2023 година, договорот уште еднаш бил продолжен за 60 дена, што истекувал на 18 јули.[7]

До средината на јули 2023 година, повеќе од 1000 патувања успешно ги напуштиле украинските пристаништа носејќи речиси 33 милиони тони жито и други прехранбени производи во 45 земји.[8]

Во летото 2023 година, Русија постојано соопштувала дека ќе се повлече од договорот во јули 2023 година, освен доколку нејзините барања не бидат исполнети.[9][10] До 17 јули 2023 година, не бил постигнат нов договор за обновување на договорот, што довело до истекување на договорот.[11]

Позадина

[уреди | уреди извор]

Во 2022 година, околу 47 милиони луѓе страдале од силен глад како резултат на зголемените трошоци за храна во светот, делумно поради влијанието на руската инвазија на Украина во 2022 година. Земјите во развој во Африка, Азија и Латинска Америка биле најмногу погодени од судирот поради нивната зависност од увезено жито и гориво.[12]

Според Организацијата за храна и земјоделство на ОН, Украина е водечки извозник на жито, обезбедувајќи повеќе од 45 милиони тони годишно на глобалниот пазар.[13] Според BBC, околу 20 милиони тони жито биле задржани во украинскиот пристаништен град Одеса.[14] Речиси целата пченица, пченка и сончогледово масло во Украина се извезувало преку нејзините пристаништа на Црното Море пред војната. Пред договорот, инфраструктурата на некои пристаништа била оштетена, некои биле под руска контрола, а други биле блокирани од мини.[15] Првично, украинската влада не сакала да го деминира морето поради обемот на задачата и можноста пристаништата да останат отворени за напад.[16]

Иницијативата за договорот за жито траела од јули 2022 година до јули 2023 година пред Русија да одлучи да не го продолжи.[17]

Договор

[уреди | уреди извор]
Церемонијата на потпишување во Истанбул на 22 јули 2022 година

На 22 јули 2022 година, церемонијата на потпишување се одржала во палатата Долмабахче во Истанбул, Турција.[18] Церемонијата го означила првиот голем договор меѓу завојуваните страни од почетокот на руската инвазија во февруари.[19] Сепак, тоа не претставувал директен договор меѓу Русија и Украина. Наместо тоа, Украина потпишала договор со Турција и ОН, а Русија потпишала посебен договор со Турција и ОН.[20]

Потпишаните документи предвидувале безбедна пловидба за извоз на жито и сродни прехранбени производи и ѓубрива. Бродовите требало да го минуваат Црното Море во специјално создадени коридори кои се деминирани, при што Турција требало да ги проверува сите трговски бродови.[21] Истовремено бил направен уште еден договор за ОН за олеснување на непречен извоз на руска храна, ѓубрива и суровини.[22]

Заеднички координативен центар

[уреди | уреди извор]

Како дел од договорот, на 27 јули во Истанбул бил создаден Заеднички координативен центар (ЗКЦ) под покровителство на ОН.[23] ЗКЦ имал задача да го регистрира и надгледува заминувањето на комерцијалните бродови преку сателит, интернет и други средства за комуникација. Неговата примарна одговорност била да провери дали нема неовластен товар и персонал на бродовите.[24] ЗКЦ се наоѓала во кампусот на Националниот универзитет за одбрана, околу седум километри северно од центарот на Истанбул. На чело на центарот се наоѓал турски адмирал. Вработени биле вкупно 20 делегати (по пет претставници од четирите вклучени страни). Украинците и Русите работеле одделно едни од други и контактот меѓу нив се случувал само во итни ситуации доколку се сметало дека е потребно.[25] ЗКЦ се согласил и издал Процедури за трговски бродови.[26] Процедурите ги специфицирале координатите на коридорот и инспекциските зони и воспоставиле тампон безбедносна зона во радиус од 10 наутички милји, движејќи се со превозен брод, на кој му бил забранет влезот за воени бродови, авиони или беспилотни летала.[27]

ЗКЦ бил распуштен со истекот на иницијативата на 17 јули 2023 година.[28]

Времеплов од март 2022 до јули 2023 година

[уреди | уреди извор]
Претставници на четирите партии на преговарачка маса во Истанбул
  • 11 март 2022 година: Советот на Меѓународната поморска организација повикал на „Син безбеден поморски коридор“ за да се овозможи безбедна евакуација на морнарите и бродовите од областите со висок ризик на Азовското и Црното Море.[29]
  • Кон крајот на март 2022 година: Центарот за хуманитарен дијалог (HD) предложил структура на можен договор до Генералниот секретар на ООН и Светската трговска организација[30]
  • 25 април 2022 година: Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, и турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган одржале состанок на кој разговарале за влијанието на инвазијата врз глобалните прашања, вклучувајќи ја храната, енергијата и финансиите.[31]
  • 26 април: Гутереш се сретнал со рускиот претседател Владимир Путин, опишувајќи го состанокот како „многу корисен".[32]
  • 28 април: Гутереш се сретнал со украинскиот претседател Володимир Зеленски и други функционери за да разговараат за кризата со храна.[33]
  • 26 мај: Русија ја изменила рутата на својот „син безбеден поморски коридор“ од украинските пристаништа преку својата поморска зона за исклучување за да ја зголеми безбедноста на трговските бродови.[34]
  • 3 јуни: Путин се сретнал со претседателот на Африканската унија, Маки Сал, за да разговараат за испораките на жито од Русија и Украина во Африка.[35]
  • 7 јуни: Рускиот и турскиот министер за одбрана разговарале за неколку теми, вклучително и потенцијален коридор за извоз на жито од Украина.[36]
  • 8 јули: Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека Русија ќе дозволи извоз на жито доколку Украина ја деминира водата околу нејзините пристаништа.[37]
  • 11 јули: Зеленски изјавил дека разговарал со Ердоган за потребата од деблокирање на пристаништата во Украина и продолжување на извозот на жито.[38]
  • 13 јули: Воени делегации од Русија, Турција и Украина се сретнале со делегација на ОН во Истанбул.[39]
  • 19 јули: На состанок во Иран, Путин се сретнал со Ердоган за да разговараат за извозот на жито..[40]
  • 22 јули: Церемонијата на потпишување на документите се одржала во Истанбул во присуство на Гутереш, Ердоган, рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу, украинскиот министер за инфраструктура Олександр Кубраков и турскиот министер за одбрана Хулуси Акар.[41][42]
  • 23 јули: помалку од еден ден по потпишувањето на договорот за извоз на жито, Русија го бомбардирала морското трговско пристаниште во Одеса.[43]
  • 25 јули: Украинската управа за морски пристаништа извршила подготовки за продолжување на извозот на жито.[44]
  • 27 јули: Официјално е отворен Заедничкиот координативен центар (ЗКЦ) во Истанбул.
  • 28 јули: Шефот на хуманитарната помош на ОН, Мартин Грифитс, изјавил дека првата пратка би можела да се случи уште во петок, но дека „клучните“ детали сè уште се разработуваат.[45]
  • 29 јули: Во ненајавено појавување во Одеса, Зеленски изјавил дека украински брод е подготвен и чека сигнал за испловување од пристаништето..[46]
  • 31 јули: Портпаролот на турскиот претседател, Ибрахим Калин, објавил дека првиот брод може да замине веќе во понеделник (1 август), а најдоцна до вторник (2 август).[47]
  • 1 август: Се вели дека „Разони“, првиот брод натоварен со украинско жито, го напуштил пристаништето во Одеса. Одредиштето на бродот било Либан.[48]
  • 7 септември: вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 100.[49]
  • 28 октомври: вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 400.
  • 29 октомври: Русија го суспендирала своето учество.[50]
  • 2 ноември: Русија го продолжила своето учество.
  • 15 ноември: Украина предлага проширување на иницијативата на украинското пристаниште Николаев и пристаништето Олвија во Николаевската Област.[51]
  • 19 ноември: Договорот е продолжен за уште 120 дена, а новиот рок е 18 март 2023 година.
  • 27 ноември: Вкупниот број на бродови што ја напуштиле Украина до денес во согласност со договорот достигнал 500.
  • 18 март 2023 година: Русија и Украина, во разговорите што ги организирале Турција и ОН, се согласиле да го продолжат договорот за најмалку уште 60 дена.
  • 17 април 2023 година: Украинскиот министер за обнова наводно изјавил дека Русија го блокира инспекцијата на бродовите.[52]
  • 17 мај 2023 година: Русија и Украина, во соработка со Турција и ОН, се согласиле да го продолжат договорот за уште 60 дена, до средината на јули.
  • 22 мај 2023 година: ОН изразила загриженост поради недостатокот на бродови што пристигнуваат во украинското пристаниште Пивденњи.[53] Украина и САД ја обвиниле Русија за кршење на договорот со прекинување на инспекциите за бродовите што се упатуваат кон Пивденњи од 29 април.[54]
  • Јули 2023 година: Европската Унија разгледале предлог Руската земјоделска банка да основа подружница со цел повторно да се поврзе со глобалната финансиска мрежа, вклучително и SWIFT. Ова е руско барање за заштита на договорот за жито во Црното Море, преку ублажување на санкциите наметнати врз банката..[55] За да се исполнат барањата на Русија, ОН објавиле дека создале механизам за плаќање по мерка за Руската земјоделска банка преку JP Morgan, надвор од SWIFT.[56] Русија ги отфрлила предлозите.[57]
  • 17 јули 2023 година: Датум на истекување по продолжувањето во мај 2023 година. До истиот датум, не бил постигнат договор за обновување на договорот. Дмитриј Песков, портпарол на Кремљ, изјавил дека Иницијативата за црноморско жито е суспендирана.[58] Москва повторно ќе се приклучи на договорот само ако се постигнати „конкретни резултати“ за подобра заштита на рускиот земјоделски извоз..

јули 2022 - јули 2023 година

[уреди | уреди извор]

По потпишувањето на договорот, цените на пченицата паднале на предвоените нивоа.[59]

На 23 јули 2022 година, помалку од еден ден по потпишувањето на договорот за извоз на жито, било објавено дека Русија лансирала ракети Калибр на морското трговско пристаниште Одеса. Руските власти ѝ изјавиле на Турција дека Русија нема „никаква врска“ со ракетниот напад.[60] Следниот ден, Игор Конашенков, портпарол на руското Министерство за одбрана, го потврдил нападот, тврдејќи дека уништил украински воен брод и складиште на противбродски ракети Харпун.[61] По нападот, осигурениците повеќе не сакале да ги осигураат трговските бродови што пловат кон Украина. Обединетото Кралство соопштило дека ќе помогне да се постигне осигурување за вклучените компании.[62] На 1 август 2022 година, првиот брод го напуштил украинското пристаниште.[63] Од 26 август, според украинскиот претседател Володимир Зеленски, околу 1 милион тони жито биле извезени од Украина. Според украинскиот претседател, наведената цел била најмалку 3 милиони тони месечно.[64] На 4 септември, Украина испратила 282.500 тони земјоделски производи во осум земји во 13 бродови, што е најголем дневен вкупен износ до тој датум.[65] Во средината на октомври, извозот на жито во Украина бил за околу 36% помал од претходната сезона.[66] Во 2022 година најмногу пристигнувања добиле Турција (170), Шпанија (100), Италија (81), Кина (51) и Египет (30).

Од октомври 2022 година, големата „кражба на украинското жито“ продолжувала и вклучувала приватни компании и руски државни оперативци.[67] Дел од украденото жито се перело преку превоз и со мешање со легитимна стока. Украина имала намера да извезе 60 милиони тони во текот на девет месеци доколку нивните пристаништа продолжат да функционираат добро. „Солидарни коридори“ биле организирани на границите на Украина од страна на Европската Унија за минување на жито преку европските железници, патни и речни товарни пратки до целните земји, 60% од украинското жито се извезувало преку европските „солидарни коридори“ и преостанатите преку пристаништата на Црното Море, деблокирани според договорите во Истанбул до октомври 2022 година [68]

Вреќи пченица од Украина во Адис Абеба, Етиопија (март 2023 година)

До средината на јули 2023 година, повеќе од 1100 патувања успешно ги напуштиле украинските пристаништа носејќи речиси 33 милиони тони жито и други прехранбени производи во повеќе од 40 различни земји. 57% од извозот на жито заминал во земјите во развој. Светската програма за храна на Обединетите нации испратила повеќе од 725.200 тони жито за ублажување на гладот низ целиот свет, вклучително и во Авганистан, Етиопија, Кенија, Сомалија, Судан и Јемен.[69]

Контроверзии околу доброволното руско повлекување

[уреди | уреди извор]

Договорот, првично применлив за период од само четири месеци, требало да истече на 19 ноември 2022 година, освен доколку не се обновил.[70] Во средината на октомври, руски дипломати во ОН изјавиле дека обновениот договор мора да овозможи и зголемен извоз на руско жито и ѓубрива.[71] Украина го критикувала рускиот став и изјавила дека нема дополнителни барања надвор од јулските услови за кои претходно се согласила. Координаторот на ОН за договорот, Амир Махмуд Абдула, изразил надеж дека може да се постигне договор за обновување бидејќи ОН продолжуваат да ги олеснуваат разговорите.[72][73]

Кон крајот на јуни, руските сили се повлекле од Змискиот Остров по постојаните напади од Украина.[74] Русија го опишала повлекувањето како „гест на добра волја“. Портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков на изјавил дека „потегот е симболичен чекор за побивање на изјавите на Украина и нејзините сојузници дека Москва економски го блокира својот прозападен сосед“.[75]

На 29 октомври, Русија го прекинала учеството во договорот поради масовен напад со беспилотни летала на пристаништето Севастопол.[76] Русија сугерирала дека Украина злоупотребила товарен брод за да го изврши нападот, но ОН навела дека ниту еден товарен брод немало во коридорот за жито ноќта на нападот.[77] Голем број бродови со жито продолжиле да заминуваат од украинските пристаништа со одобрение на ОН и Турција, иако не е јасно дали пратките можеле да траат на неодредено време.[78] Осигурениците го прекинале издавањето на осигурување за идните движења на бродови во рамките на иницијативата.[79] Русија го продолжила своето учество на 2 ноември по посредство на Турција и ОН. Русија изјавила дека Украина се согласила да не го користи коридорот за извоз на жито за воени операции против Русија, додека Украина соопштила дека не биле дадени нови гаранции бидејќи Украина немала воено да го користи коридорот.[80]

Обновувања

[уреди | уреди извор]

На 16 ноември 2022 година, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган изразил уверување дека тој ќе биде обновен до една година.[81] Следниот ден, ОН и Украина објавиле дека договорот бил продолжен за дополнителни 120 дена, а новиот рок бил 18 март 2023 година. До март 2023 година, Турција и ОН објавиле дека ги олеснуваат преговорите за второ продолжување на договорот, при што се одржале разговори. Русија претходно изјавила дека би прифатила обновување на договорот само доколку се деблокира нејзиниот сопствен извоз, кој претходно бил отежнат поради меѓународните санкции кои индиректно влијаеле на нивната земјоделска индустрија.[82] Подоцна истиот месец, Русија предложила да се обнови договорот за само 60 дена, што Украина го одбила.[83] Сепак, до 18 март било потврдено дека договорот е продолжен, иако ОН и Турција потврдиле колку долго. И покрај ова, Русија и Украина тврделе дека договорот бил продолжен за 60 и 120 дена, соодветно.

На 6 април 2023 година, рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров повторно ја посетил Турција за да се сретне со неговиот колега Мевлут Чавушоглу. Русија продолжила да тврди дека меѓународните санкции го блокираат рускиот извоз на земјоделски производи, но вистинската причина била неподготвеноста на бродските компании да ги преместат руските производи поради војната.[84] Рускиот извоз на жито за сезоната 2022/23 што завршил во летото 2023 година бил на рекордно високо ниво поради рекордните испораки во Саудиска Арабија, која не вовела санкции.[85] Во средината на мај 2023 година, договорот повторно билпродолжен за 60 дена, што истекувал на 18 јули.

Реакции

[уреди | уреди извор]

Реакции на потпишувањето на иницијативата

[уреди | уреди извор]
Јужноафриканскиот претседател Сирил Рамафоса го поздравил договорот

Договорот бил добро прифатен од меѓународната заедница, додека ја задржал загриженоста за неговото спроведување.[86][87] Канадскиот премиер Џастин Трудо изјавил дека Г7 „тесно соработува со партнери како Турција и другите“ за да го извлече житото од Украина, а притоа нема доверба во веродостојноста на Русија.[88][89] Шефот за надворешна политика на ЕУ, Жозеп Борел, твитнал дека договорот бил „чекор во вистинската насока“ и ги поздравил напорите на ОН и Турција.[90]

Британската министерка за надворешни работи Лиз Трас го поздравила договорот и изјавила дека „внимава да се осигури дека постапките на Русија одговараат на нејзините зборови“.[91] Ги Плате, генералниот секретар на Меѓународната комора за бродови, го нарекол договорот „долгопотребен чекор напред за милиони луѓе кои се потпираат на безбедниот премин на жито за да преживеат“.[92] Африканските лидери, чии земји увезуваат храна од Украина и Русија, го поздравиле договорот, а јужноафриканскиот претседател Кирил Рамафоза изјавил дека „траеше премногу долго“.

На церемонијата на потпишување, генералниот секретар на ОН Антонио Гутереш го нарекол договорот „светилник на надежта“. Тоа би „донело олеснување за земјите во развој на работ на банкрот и за најранливите луѓе на работ на гладот“. Тој, исто така, ја нарекол суштинска упорноста на претседателот Ердоган низ секој чекор од овој процес.[93][94] Рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу по церемонијата на потпишување изјавил дека Русија нема да го искористи фактот што пристаништата ќе бидат исчистени и отворени.[95]

На 38-от состанок на Постојаниот комитет за економска и трговска соработка (COMCEC) на Организацијата за исламска соработка (ОИС) во Истанбул, Ердоган забележал дека од спроведувањето на договорот преку Црноморскиот коридор за жито биле пренесени над 11 милиони тони жито. Тој исто така истакнал дека отворањето на коридорот за жито низ Црното Море покажало дека е можно дипломатско решение со руската инвазија на Украина.[96]

Реакции за затворање на иницијативата

[уреди | уреди извор]
По повлекувањето на Путин од договорот за жито, Русија започнала серија напади врз украинските пристанишни градови Одеса и Николаев.[97]

ОН изразиле разочарување поради тоа што Русија ја прекинала иницијативата на Црното Море. ОН продолжиле со напорите за олеснување на непречен пристап до глобалните пазари за прехранбени производи и ѓубрива, и од Украина и од Руската Федерација. „Едноставно, премногу е загрозено во гладниот и болен свет. Постоел ризик дека повлекувањето на Путин од договорот за жито ќе ја продлабочи глобалната криза со храна.[98][99]

Во деновите по прекинот на иницијативата на Црното Море, Русија истрелала проектили и употребила беспилотни летала против украинските капацитети за складирање и товарење жито во пристаништата кои претходно биле заштитени со иницијативата.[100][101] Русија, исто така, објавила дека сите бродови кои влегуваат во украинските води може да се сметаат за легитимни цели на војната, без оглед на знамињата што ги вееле.[102] Руското Министерство за одбрана соопштило дека нападите врз украинските пристанишни градови биле одмазда за експлозијата на Кримскиот мост во 2023 година, но Украина изјавила дека Русија ја напаѓа цивилната инфраструктура поврзана со извозот на жито.[103]

Кина повикала на обновување на извозот на жито и ѓубрива од Украина и Русија.[104] Кина во тоа време била најголемиот увозник на житарки од Украина.[105]

Полскиот премиер Матеуш Моравјецки предупредил дека Полска не планирала да ги отвори своите граници за увоз на земјоделски производи од Украина, изјавувајќи дека „Ние го заштитуваме нашето земјоделство, затоа не ги отвораме границите за земјоделски производи од Украина“.[106][107]

За време на самитот Русија-Африка во 2023 година, египетскиот претседател Абдел Фатах ел-Сиси и другите африкански лидери го повикале Путин да го обнови договорот за жито и да и дозволи на Украина да извезува жито преку рутата на Црното Море.[108][109]

Папата Франциск апелирал до Русија да ја врати иницијативата, велејќи: „Ова е тешка навреда за Бога, бидејќи житото е Негов дар за да го нахрани човештвото“.[110]

Постиницијативни настани

[уреди | уреди извор]

Обиди за повторно активирање на иницијативата

[уреди | уреди извор]

На 21 јули 2023 година, турскиот претседател Ердоган повторил дека сака да го убеди неговиот руски колега Путин повторно да преговара за испорака на житни производи преку хуманитарниот коридор преку Црното Море. Русија претходно изјавила дека таков договор ќе биде можност, но повторно ги обвинила економските санкции за попречување на извозот на руско жито и вештачко ѓубриво и го врзала новиот договор со нејзините барања за укинување на одредени санкции. Се очекувало Ердоган да се сретне со Путин лице в лице во август за да разговараат за деталите. Во меѓувреме, ОН изразиле голема загриженост поради „негативниот ефект врз глобалните цени на пченицата и пченката што им штети на сите, но особено на ранливите луѓе на глобалниот југ“. На 22 јули, Ердоган ги потврдил дополнителните разговори со Зеленски на личен состанок во Истанбул за обновување на иницијативата и покрај силното руско бомбардирање на Одеса.

На 5 август 2023 година, руските новински извори посочиле дека постојат недоразбирања во однос на вториот дел од иницијативата потврдена од генералниот секретар на ОН и дека понатамошните преговори ќе мора да се одвиваат преку руското Министерство за надворешни работи. Русија сигнализирала дека иницијативата може да се рестартира доколку тие несогласувања се решат. САД соопштиле дека рускиот извоз на земјоделски производи не бил попречен од санкциите, но Русија тврдела поинаку. JP Morgan, која ги организирал исплатите на руската земјоделска банка, изјавила дека американскиот Стејт департмент ќе мора да дејствува по ова прашање. Надоместокот дека рускиот земјоделски извоз се обезбедува преку плаќања од страна на JP Morgan или SWIFT пристапот се чини дека претставувале клучните прашања за исполнување на руските барања за враќање на иницијативата. Кина, клучен сојузник на Русија и главен увозник на украинска пченица, изјавила дека брзото враќање на договорот било од суштинско значење за да се обезбеди глобална безбедност на храната.

На 4 септември 2023 година, Путин разговарал за обновување на иницијативата со Ердоган за време на состанокот во Сочи. Ердоган изразил надеж за обновување на договорот за жито и изјавил „Ние, како Турција, ќе постигнеме решение што ќе ги исполни очекувањата за кратко време“. Путин одговори велејќи дека е отворен за преговори за ова прашање „штом ќе бидат укинати ограничувањата за рускиот извоз на жито“. Русија, исто така, ќе испорачала до еден милион тони жито во Турција по намалени цени за последователна преработка во турските погони и испорака до земјите на кои им е најпотребна, според ирански извор. Русија, исто така, била блиску до договор за снабдување на Буркина Фасо, Зимбабве, Мали, Сомалија, Централноафриканската Република и Еритреја до 50.000 тони жито. Неколку дена претходно, генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, комуницирал со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров за спроведување на „сет конкретни предлози“ со цел да се оживее договорот.

Времеплов пост-иницијатива

[уреди | уреди извор]
  • 19 јули 2023 година: Меѓународната поморска организација распространила информации од украинската влада за привремени сообраќајни правци на бродови до пристаништата Черноморск, Одеса и Пивдењи во суверените води на Украина, кои водат до територијалните води на Романија.[111][112]
  • 27 јули: Путин ветил дека ќе испрати бесплатно жито до шест африкански земји со ниски приходи за време на церемонијата на отворање на самитот Русија-Африка во 2023 година во Санкт Петербург.
  • 30 јули: Учесниците на самитот Русија-Африка го напуштиле меѓународниот состанок без конкретни планови за повторно приклучување кон иницијативата.
  • 1 август: Првото трио бродови од Грција, Израел и Турција се закотвиле во мало украинско пристаниште за жито во Измаил, во делтата на Дунав, откако го преминале Црното Море под надзор на силите на НАТО. Руската морнарица не се обидела да се меша.[113]
  • 16 август: контејнерскиот брод „Јозеф Шулте“ со знаме на Хонгконг станал првиот брод што го искористил новиот „едностран“ коридор за да го напушти пристаништето Одеса.
  • 23 август: Рускиот напад со беспилотни летала врз пристаништето Измаил на Дунав уништил 13.000 тони жито наменето за Египет и Романија.[114]
  • 19 септември: првиот брод за влез, превозникот на големи товарни возила „Resilient Africa“, успешно влегол и излегол од пристаништето Черноморск користејќи го „едностраниот“ коридор.[115]
  • 13 октомври: Русија уништила 300.000 тони жито во пристаништата на Црното Море и Дунав, погодувајќи шест цивилни бродови и 150 објекти во 17 напади, од јули 2023 година.[116]
  • 16 октомври: Али Наџафов, брод со либериско знаме и турска сопственост[117] танкер за нафтени производи бил оштетен од морска мина во близина на брегот на Романија. Имало мала штета и немало повредени.[118]
  • 16 октомври: Седум воени бродови на земјите-членки на НАТО, Бугарија и Романија, започнале патроли и операции за чистење мини по неодамна воспоставената комерцијална бродска линија на Украина, откако одлуката за заштита на бродската линија ја донеле на состанок само 4 дена претходно.[119]
  • 8 ноември: Цивилниот брод со либериско знаме „Кмакс Рулер“ влегол во пристаништето Пивдени во Одеса, погоден од руска ракета, при што загинал пилотот на пристаништето, а членовите на екипажот биле повредени.[120]
  • 15 ноември: 115 бродови поминале низ привремениот поморски коридор од август.
  • 16 ноември: Кројот на големо со либериско знаме „Џорџија С“ што превезува пченица, бил малку оштетен откако удрил во пловечка мина.
  • 27 декември: Панамскиот брод „Висос“ пловел со знаме, празен товарен брод бил оштетен од мина, принудувајќи го да излезе на брегот во плитки води, двајца биле повредени.[121]
  • 31 декември 2023 година: Украина превела 13 милиони тони по море со 430 бродови, откако престанала иницијативата за жито.[122]

Белешки

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Учеството престанало на 29 октомври, но продолжило на 2 ноември
  2. ↑ руски: Инициатива по безопасной транспортировке зерна и продовольствия из украинских портов, называемая Черноморской зерновой инициативой, Зерновой сделкой, украински: Ініціатива з безпечного транспортування зерна та харчових продуктів з українських портів, Чорноморська зернова ініціатива, «зернова угода»; турски: Ukrayna Limanlarından Tahıl ve Gıda Maddelerinin Güvenli Taşınması Girişimi, Karadeniz Tahıl Girişimi

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Joint Coordination Centre opens in Istanbul to facilitate safe export of commercial foodstuffs and fertilizers from Ukrainian ports“. reliefweb.int (англиски). United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. 27 July 2022. Архивирано од изворникот на 31 July 2022. Посетено на 31 July 2022.
  2. ↑ Prange, Astrid (May 28, 2022). „Fact check: Are food supplies being weaponized?“. DW News. Посетено на June 8, 2023.
  3. ↑ „Putin: We could quit grain deal again, but would not block grain for Turkey“. Reuters (англиски). 2022-11-02. Архивирано од изворникот на 2023-05-14. Посетено на 14 May 2023.
  4. ↑ „Ukraine, UN Announce Grain Deal Extension“. The Moscow Times. November 17, 2022. Архивирано од изворникот на November 18, 2022. Посетено на November 17, 2022.
  5. ↑ Ritter, Karl (March 18, 2023). „Russia, Ukraine extend grain deal to aid world's poor“. Associated Press. Архивирано од изворникот на March 18, 2023. Посетено на March 18, 2023.
  6. ↑ Erkoyun, Ezgi; Soldatkin, Vladimir (5 March 2023). Sithole-Matarise, Emelia (уред.). „Turkey says it is working to renew Black Sea grain deal“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 15 March 2023. Посетено на 2023-03-06.
  7. ↑ Liffey, Kevin (2023-05-17). Smith, Alexander (уред.). „Russia confirms Black Sea grain deal renewed for two months“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 26 May 2023. Посетено на 2023-05-17.
  8. ↑ „Vessel Movements“. Black Sea Grain Initiative Joint Coordination Centre. United Nations. 16 July 2023. Архивирано од изворникот на 1 October 2022. Посетено на 16 July 2023.
  9. ↑ „Kremlin says 'no grounds' to extend grain deal“. Reuters (англиски). 2023-06-21. Архивирано од изворникот на 4 July 2023. Посетено на 2023-07-04.
  10. ↑ Di Sario, Federica (2023-06-10). „Moscow threatens to walk away from grain deal if export requests aren't met“. POLITICO (англиски). Посетено на 2023-07-04.
  11. ↑ „One year of the Black Sea Initiative: Key facts and figures“. 10 July 2023. Посетено на 17 July 2023.
  12. ↑ Watson, Cameron (26 July 2022). „Metis Insights: Black Sea Grain Initiative Analysis“. channel16.dryadglobal.com (англиски). Dryad Global. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 31 July 2022.
  13. ↑ „Black Sea grain exports deal 'a beacon of hope' amid Ukraine war – Guterres“. UN News (англиски). 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  14. ↑ „Food crisis: Ukraine grain export deal reached with Russia, says Turkey“. BBC News. 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  15. ↑ Youssef, Nancy (2 July 2022). „Mines, Port Damage Threaten Revival of Sea Route for Ukraine Grain“. Wall Street Journal. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  16. ↑ Boffey, Daniel (7 June 2022). „Plan to ship grain out of Ukraine dealt blow due to mines“. The Guardian (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  17. ↑ „How is Ukraine exporting its grain now the Black Sea deal is over?“ (англиски). 2022-07-22. Посетено на 2024-03-15.
  18. ↑ „Russia, Ukraine seal landmark grain deal in Istanbul“. Bangkok Post. 23 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  19. ↑ „Ukraine and Russia sign vital grain export deal in Istanbul“. euronews (англиски). 21 July 2022. Архивирано од изворникот на 3 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  20. ↑ Kareem, Fahim (22 July 2022). „Russia and Ukraine agree to release blockaded grain exports“. Washington Post. Архивирано од изворникот на 11 August 2022. Посетено на 2 August 2022.
  21. ↑ Jones, Dorian (22 July 2022). „Agreement Signed on Trapped Ukrainian Grain“. VOA (англиски). Архивирано од изворникот на 31 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  22. ↑ „Note to correspondents on today's agreements“. United Nations. 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 2 August 2022. Посетено на 2 August 2022.
  23. ↑ „Joint Coordination Centre opens in Istanbul to facilitate safe export of commercial foodstuffs and fertilizers from Ukrainian ports“. ukraine.un.org (англиски). 27 July 2022. Архивирано од изворникот на 5 October 2022. Посетено на 1 August 2022.
  24. ↑ „Agreement On Unblocking Grain Exports From Ukrainian Ports Signed In Istanbul“. en.cfts.org.ua (англиски). 25 July 2022. Архивирано од изворникот на 5 October 2022. Посетено на 1 August 2022.
  25. ↑ „Grain coordination centre set to launch in Istanbul“. TRT World (англиски). 27 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  26. ↑ Joint Coordination Centre. „BLACK SEA GRAIN INITIATIVE – PROCEDURES FOR MERCHANT VESSELS“ (PDF). UN.org.
  27. ↑ Kormych, Borys; Averochkina, Tetyana; Kormych, Liudmyla (2024-02-12). „Black Sea Grain initiative: bringing lawfare to conventional armed conflict“. Australian Journal of Maritime & Ocean Affairs (англиски): 1–18. doi:10.1080/18366503.2024.2316455. ISSN 1836-6503.
  28. ↑ „Black Sea Grain Initiative | Background“. United Nations (англиски). Посетено на 11 September 2024.
  29. ↑ „IMO Extraordinary Council Session held to discuss the impacts on shipping and seafarers of the situation in the Black Sea and Sea of Azov“. March 11, 2024. Посетено на May 27, 2024.
  30. ↑ Lynch, Colum (27 September 2022). „Inside the UN's high-stakes deal to open Ukraine's grain corridor“. Devex. Посетено на 18 July 2023.
  31. ↑ „UN chief, Turkish president promise to work for peace in Ukraine-Xinhua“. english.news.cn. 26 April 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  32. ↑ „UN chief says his meeting with Putin was "very useful"“. CNN (англиски). 28 April 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  33. ↑ „UN Chief Sees Progress Made in Food Crisis, Though Timeline Unclear“. VOA (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  34. ↑ „Communication from the Government of the Russian Federation“ (PDF). Mission of the Russian Federation to the IMO. International Maritime Organization. 26 May 2022. Circular Letter No.4577. Архивирано од изворникот (PDF) на 1 October 2022. Посетено на 2 August 2022.
  35. ↑ „Grain supply tops Putin's talks with African Union leader“. AP NEWS (англиски). 3 June 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  36. ↑ „Russia, Turkey discuss grain export corridor from Ukraine“. Al Jazeera (англиски). 7 June 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  37. ↑ „Lavrov to Ukraine: De-mine your ports and we'll let grain exports out“. Euronews (англиски). 8 June 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  38. ↑ Hunder, Max; Balmforth, Tom (14 July 2022). Harvey, Jan (уред.). „Ukraine's Zelenskiy, Turkey's Erdogan discuss grain exports, Ukrainian ports“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  39. ↑ „Ukraine grain exports deal to be signed next week, says Turkey“. Al Arabiya English (англиски). 13 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  40. ↑ „Putin Says Progress in Ukraine Grain Talks Thanks to Erdogan – Kremlin“. The Moscow Times (англиски). 19 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  41. ↑ „Guterres says agreement signed on export of grain by Black Sea“. Interfax. 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 29 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  42. ↑ Lynch, Colum (27 September 2022). „Inside the UN's high-stakes deal to open Ukraine's grain corridor“. Devex. Архивирано од изворникот на 2022-10-12. Посетено на 2022-10-12.
  43. ↑ Beaumont, Peter (23 July 2022). „Russia fires missiles at Odesa port hours after signing grain export deal“. The Guardian (англиски). Архивирано од изворникот на 24 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  44. ↑ Ullyett, Richard (25 July 2022). „Ukraine prepares three Black Sea ports and ships for grain export“. PortSEurope. Архивирано од изворникот на 25 July 2022. Посетено на 31 July 2022.
  45. ↑ „UN says details for safe Ukraine grain shipments still unresolved“. Al Jazeera (англиски). 28 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  46. ↑ Waterhouse, James; Kirby, Paul (29 July 2022). „Ukraine ready for first grain ship in Russia deal“. BBC News. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  47. ↑ Bilgic, Taylan (31 July 2022). „Ukraine's First Grain Ship May Depart on Monday, Turkey Says“. Bloomberg. Посетено на 1 August 2022.
  48. ↑ Blann, Susie; Fraser, Suzan (1 August 2022). „1st ship carrying Ukrainian grain leaves the port of Odesa“. AP NEWS (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  49. ↑ Erkoyun, Ezgi; Sezer, Can; Polityuk, Pavel (20 August 2022). Potter, Mark (уред.). „Two more grain ships leave Ukraine, Turkey's defence ministry says“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-08-20. Посетено на 2022-08-20.
  50. ↑ Maynes, Charles (2022-10-29). „Russia is suspending a Ukraine grain export deal that has helped keep food prices down“. NPR (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-11-18. Посетено на 2022-10-29.
  51. ↑ „Ukraine offers to expand 'grain corridor' to Mykolaiv Port, Olvia Port“. Ukrinform. 15 November 2022. Архивирано од изворникот на 16 November 2022. Посетено на 17 November 2022.
  52. ↑ Polityuk, Pavel (2023-04-17). Heritage, Timothy (уред.). „Ukraine says Black Sea grain deal risks being shut down“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 30 April 2023. Посетено на 2023-04-18.
  53. ↑ Nichols, Michelle (2023-05-22). Fincher, Christina (уред.). „UN concerned by lack of grain ships going to one Ukrainian port“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 28 May 2023. Посетено на 2023-05-25.
  54. ↑ Polityuk, Pavel (2023-05-24). „Ukraine says Russia prevents Black Sea grain deal port operating“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 2 June 2023. Посетено на 2023-05-25.
  55. ↑ „EU weighs concession to Russian bank over Black Sea grain deal“. Alarabiya (англиски). 2023-07-03. Посетено на 2023-07-04.
  56. ↑ „Secretary-General Says Russian Federation Decision to Stop Implementing Black Sea Initiative Will 'Strike a Blow' to Hungry, Hurting People in Need Everywhere“. 17 July 2023. Архивирано од изворникот на 2025-04-28. Посетено на 2025-04-28.
  57. ↑ „How is Ukraine exporting its grain now the Black Sea deal is over?“. BBC News. 26 September 2023.
  58. ↑ Bigg, Matthew Mpoke; Victor, Daniel; Nechepurenko, Ivan (2023-07-17). „Russia Pulls Out of the Black Sea Grain Deal“. New York Times (англиски). Архивирано од изворникот на 19 July 2023. Посетено на 2023-07-17.
  59. ↑ Cooper, Amanda (23 July 2022). „Wheat prices drop to pre-war levels after Ukraine and Russia strike deal to unblock shipments“. Markets Insider. Архивирано од изворникот на 30 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  60. ↑ Toksabay, Ece (23 July 2022). MacSwan, Angus (уред.). „Russia tells Turkey it has "nothing to do" with strike on Ukraine's Odesa port – Turkish minister“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 25 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  61. ↑ Blann, Susie (24 July 2022). „Russia says strike on Ukrainian port hit military targets“. AP NEWS (англиски). Архивирано од изворникот на 25 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  62. ↑ Koshiw, Isobel (29 July 2022). „Ukraine waiting for UN go-ahead to get grain ships away“. The Guardian (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  63. ↑ Guldogan, Diyar (1 August 2022). „1st grain-loaded ship leaves Ukraine for Lebanon“. Anadolu Agency. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  64. ↑ „Ukraine exports 1 million tonnes of grain under new deal, train attacks may be war crimes, experts say“. ABC News. 27 August 2022. Архивирано од изворникот на 2 September 2022. Посетено на 27 August 2022.
  65. ↑ Vasovic, Aleksandar (4 September 2022). „Ukraine dispatches its biggest grain convoy of U.N. deal so far – ministry“. Reuters. Архивирано од изворникот на 5 September 2022. Посетено на 5 September 2022.
  66. ↑ Oanh Ha, K.; Quinn, Aine; Dodge, Samuel (17 October 2022). „How Russian Ships Are Laundering Grain Stolen From Occupied Ukraine“. Bloomberg. Архивирано од изворникот на 19 October 2022. Посетено на 18 November 2022.
  67. ↑ Ivanova, Polina; Cook, Chris; Pitel, Laura (30 October 2022). „How Russia secretly takes grain from occupied Ukraine“. Financial Times. Архивирано од изворникот на 30 October 2022. Посетено на 18 November 2022.
  68. ↑ „Safe export of grain impossible without land route“. ukrinform. Архивирано од изворникот на 30 September 2022. Посетено на 30 September 2022.
  69. ↑ „Understanding the Implications of No Black Sea Grain Deal“. 17 July 2023.
  70. ↑ „Ukraine's economy seems to be growing again“. The Economist. ISSN 0013-0613. Архивирано од изворникот на 2022-10-18. Посетено на 2022-10-19.
  71. ↑ Aarup, Sarah Anne; Kejewski, Leonie; Wax, Eddy; Lee, Meredith (2022-10-13). „Moscow threatens to exit Black Sea grain deal“. POLITICO (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-10-18. Посетено на 2022-10-19.
  72. ↑ Aarup, Sarah Anne; Wax, Eddy (2022-10-14). „Putin menaces Black Sea grain deal, but UN says it can be saved“. POLITICO (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-10-19. Посетено на 2022-10-19.
  73. ↑ Psaledakis, Daphne; Jackson, Katharine; Nichols, Michelle (2022-10-17). Porter, Mark (уред.). „Discussions to continue on Ukraine deal after UN officials' meetings in Moscow“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-10-19. Посетено на 2022-10-19.
  74. ↑ Santora, Marc; Nechepurenko, Ivan (30 June 2022). „Ukraine drives Russian forces from Snake Island, a setback for Moscow“. The New York Times. Архивирано од изворникот на 30 June 2022. Посетено на 23 June 2023.
  75. ↑ „Russia Withdraws Troops From Ukraine's Snake Island“. The Moscow Times (англиски). 2022-06-30. Посетено на 2023-07-20.
  76. ↑ Faulconbridge, Guy; Nichols, Michelle (2022-10-29). „Russia halts Ukraine Black Sea grain exports, citing attack on Crimea“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 8 May 2023. Посетено на 2022-10-29.
  77. ↑ Nichols, Michelle (1 November 2022). Chiacu, Doina; Gregorio, David; Osterman, Cynthia (уред.). „U.N. says no ships in grain corridor when Russia says it was attacked“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2 November 2022. Посетено на 3 November 2022.
  78. ↑ Olearchyk, Roman; Terazono, Emiko; Yackley, Ayla Jean (2022-10-31). „Ukraine ships grain despite deal collapse“. Financial Times. Архивирано од изворникот на 2022-10-31. Посетено на 2022-10-31.
  79. ↑ Diakun, Bridget (31 October 2022). „Ukraine grain hangs in the balance as insurers pause cover“. Lloyd's List Intelligence – insuranceday. Архивирано од изворникот на 1 November 2022. Посетено на 1 November 2022.
  80. ↑ Yackley, Ayla Jean; Seddon, Max; Olearchyk, Roman (2022-11-02). „Russia agrees to rejoin Ukraine grain export deal“. Financial Times. Архивирано од изворникот на 2022-11-02. Посетено на 2022-11-02.
  81. ↑ Wintour, Patrick (2022-11-16). „Erdoğan confident Russia-Ukraine grain deal will continue“. The Guardian (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-11-16. Посетено на 2022-11-16.
  82. ↑ Davis, Caleb (1 March 2023). Osborn, Andrew (уред.). „Russia says it will only renew grain deal if its own exports are unblocked“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2 March 2023. Посетено на 16 March 2023.
  83. ↑ Quinn, Aine; Durisin, Megan; Kudrytski, Aliaksandr (13 March 2023). „Ukraine Rebuffs Russia's Offer of a 60-Day Extension on Grain Deal“. Bloomberg. Посетено на 16 March 2023.
  84. ↑ Eker, Can (2023-04-05). „Russian Foreign Minister Sergei Lavrov visits Turkey“. Foreign Brief (англиски). Архивирано од изворникот на 2023-04-14. Посетено на 2023-07-20.
  85. ↑ Popova, Olga (2023-07-03). Sithole-Matarise, Emelia (уред.). „Russian grain exports in 2023/24 may slip from record-high 2022/23 – lobby group“. Reuters (англиски). Посетено на 2023-07-11.
  86. ↑ Wieting, Ayse; Fraser, Suzan (22 July 2022). „'A beacon of hope': Ukraine, Russia sign grain export deal“. AP NEWS (англиски). Архивирано од изворникот на 31 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  87. ↑ „EU, UK, US, others welcome Turkey, UN-brokered Ukraine grain deal“. Daily Sabah. 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  88. ↑ Major, Darren (22 July 2022). „Trudeau says he has no faith Russia will uphold deal to export Ukrainian grain“. CBC News. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  89. ↑ „Reaction to Ukraine, Russia grain export deal“. Euronews (англиски). 23 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  90. ↑ „UN officials announce grain exports deal with Russia, Ukraine and Turkey“. France 24 (англиски). 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 24 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  91. ↑ „Foreign Secretary stresses the need for full implementation of important deal to get grain out of Ukraine“. GOV.UK (англиски). Архивирано од изворникот на 31 July 2022. Посетено на 1 August 2022.
  92. ↑ Maclean, William, уред. (22 July 2022). „Reaction to Ukraine, Russia grain export deal“. Reuters (англиски). Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  93. ↑ „Ukraine, Russia agree to export grain, ending a standoff that threatened food supply“. NPR (англиски). 22 July 2022. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  94. ↑ „Secretary-General's remarks on Signing of Black Sea Grain Initiative | United Nations Secretary-General“. www.un.org (англиски). Архивирано од изворникот на 2022-08-01. Посетено на 1 August 2022.
  95. ↑ Simko-Bednarski, Evan (22 July 2022). „Ukraine, Russia sign deal to reopen Black Sea ports, averting food crisis“. New York Post. Архивирано од изворникот на 1 August 2022. Посетено на 1 August 2022.
  96. ↑ „Erdogan believes war in Ukraine can be stopped through diplomacy“. Ukrinform (англиски). 2022-11-28. Архивирано од изворникот на 2022-12-06. Посетено на 2023-07-20.
  97. ↑ „Ukraine: Guterres 'strongly condemns' Russian attacks on Odesa and other ports“. UN News. 20 July 2023. Архивирано од изворникот на 2023-07-23. Посетено на 2025-04-28.
  98. ↑ „Putin tightens grip on Africa after killing Black Sea grain deal“. Politico. 19 July 2023.
  99. ↑ „Russia's grain deal exit is a stab in the back - Kenya“. BBC News. 19 July 2023.
  100. ↑ „Russia targets Ukraine's port of Odesa and calls it payback for a strike on a key bridge to Crimea“. 18 July 2023. Архивирано од изворникот на 2023-07-20. Посетено на 2025-04-28.
  101. ↑ „Russian attack damages critical Ukraine port infrastructure“. 19 July 2023.
  102. ↑ „Russian strikes on Ukrainian ports persist, heightening grain export concerns“. 20 July 2023. Архивирано од изворникот на 2023-07-20. Посетено на 2025-04-28.
  103. ↑ „Ukrainian air defenses in Odesa outgunned as Russia targets global grain supply“. CNN. 21 July 2023.
  104. ↑ „China urges resumption of grain, fertiliser exports from Ukraine and Russia“. South China Morning Post. 22 July 2023.
  105. ↑ „China Won't Let Russia Starve the World“. Foreign Policy. 17 May 2023.
  106. ↑ „The grain war is in full swing – Poland won't open borders for Ukraine's agriculture“. The New Voice of Ukraine. 19 July 2023.
  107. ↑ „Blockaded on all fronts: Poland and Hungary threaten to cut Ukraine's export route to the West“. Politico. 20 July 2023.
  108. ↑ „Russia urged to renew Ukraine grain deal at Africa summit“. BBC News. 28 July 2023.
  109. ↑ „African leaders tell Putin: 'We have a right to call for peace'“. Reuters. 29 July 2023.
  110. ↑ „Pope Francis calls on Russia to resume participation in grain deal“. 30 July 2023.
  111. ↑ IMO (19 July 2023). „Circular Letter No.4748 'Communication from the Government of Ukraine'“ (PDF). International Maritime Organization.
  112. ↑ Kormych, Borys; Averochkina, Tetiana (2023). „Black Sea Grain Initiative is Dead, Long Live the New Trade Corridor“. Lex Portus (англиски). 9 (4). doi:10.26886/2524-101X.9.4.2023.1.
  113. ↑ „NATO Planes Watched as Three Civilian Ships Ran Russia's Naval Blockade of Ukraine“. Forbes.
  114. ↑ „Russia destroys 13,000 tonnes of Ukrainian grain destined for Egypt and Romania“. Australian Broadcasting Corporation. 23 August 2023.
  115. ↑ Kormych, Borys; Averochkina, Tetyana; Kormych, Liudmyla (2024). „Black Sea, grain, and two humanitarian corridors: unblocking Ukrainian shipping amid the Russian invasion“. Small Wars & Insurgencies (англиски). 35 (8): 1360–1396. doi:10.1080/09592318.2024.2384679. ISSN 0959-2318.
  116. ↑ „Russia destroyed 300,000 tons of grain since July in port, ship attacks, Kyiv says“. Reuters. 13 October 2023.
  117. ↑ „Tanker hits mine in Black Sea“. splash247.com. 16 October 2023.
  118. ↑ „Another Commercial Vessel Blew Up on Mine in Black Sea, russia Created a Threat in the Waters“. en.defence-ua.com. 18 October 2023.
  119. ↑ „NATO ships begin minesweeping in Black Sea waters – report“. english.nv.ua. 19 October 2023.
  120. ↑ „UN condemns Russia's attack on civilian ship entering Ukrainian port“. www.ukrinform.net. 9 November 2023.
  121. ↑ „Cargo ship hits naval mine in Black Sea en route to Ukraine“. www.france24.com. 28 December 2023.
  122. ↑ „Ukraine defies Russia with 13 mln of exports via Black Sea corridor“. english.alarabiya.net. 31 December 2023.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Црноморска_житна_иницијатива&oldid=5576867“