Црква „Св. Тома“ - Ратече
Црквата Свети Тома во Ратече, Крањска Гора, Словенија, претставува една од најстарите цркви во горната Савска долина, потврдена со пишани документи и ископувања, како и со оригиналниот мебел на црквата.
Најстариот пишан документ кој го спомнува Ратече бил Видимус (од латински: „видовме“) од првиот љубљански епископ Зигмунд Ламберг, кој денес е зачуван во капитељската архива на љубљанската архиепископска архива. Станува збор за пергаментен документ создаден во времето на посетата на епископот Ламберг на Крањска Гора и датира од 28 јануари 1467 година. Видимус е препис на три ракописи од 1390 година (од 30 мај, 12 ноември и 8 декември) кои се однесувале на промената на парохијата на која и припаѓала црквата во Ратече. Црквата, која дотогаш била придружна црква на парохијата на Марија Гејл (сло: Marija na Zilji) во близина на Вилах (Бељак) во Корушка, бил одземен од таа парохија и префрлен во парохијата Крањска Гора во Војводство Крањска под гранција од регентот гроф Фредерик III од Ортенбург. На 8 декември 1390 година, Јан Собеслав, патријархот на Аквилеја ја потврдил оваа промена.
Уште постар, но, за жал, недатиран документ е таканаречениот Ракопис Ратече или Клагенфурт, еден од најстарите пишани документи на словенечки јазик. Ги содржел молитвите Оче наш, Здраво Марија и верата на апостолите. Напишано е на пергаментна хартија со орнаментирани почетни букви во црвена и сина боја. Бил откриен во 1880 година во Клагенфурт во Корушка, каде што се чува во архивата на историското друштво на Каринтија. Врз основа на лингвистичката анализа и информациите земени од Видимус на епископот Ламберг, историчарот Иван Графенауер тврдел дека документот е создаден околу 1370 година. Неговата определба е дека тоа било напишано околу тоа време; зборовите што ги содржело, сепак, укажуваат на корени кои датираат од 8 век. Документот бил врзан во масовна книга, што ја користел викарот од Марија Гејл при неговите посети на Ратече.
На задната корица од истиот ракопис имало уште еден пишан запис, кој ги содржел имињата на членовите на Богородичното Братство во 1467 година. Меѓу нив се имињата на свештениците (Николај од Накло) и голем број презимиња кои и денес се среќаваат кај жителите на Ратече (меѓу другите, Пинтбах и Рогар).
Помеѓу 1972 и 1976 година под темелите на црквата биле извршени археолошки ископувања. По откривањето на доцносредновековниот камен под, археолозите откриле основа на полукружна романска апсида во светилиштето. На јужната страна на наосот биле откриени уште постари ѕидни темели, што може да сугерират предроманска фаза на градба. На друг простор од наосот е пронајден фрагмент од керамички бокал типичен за римската ера. Во светилиштето багерите пронашле и 25 зачувани гробови од римското време со придружни погребни предмети. Начинот на погребување ги сугерира раните словенечки обичаи. Романски елементи се пронајдени и во ѕидовите на наосот, а во јужниот ѕид бил откриен романски прозорец од 12 или почетокот на 13 век. Во средината на овој ѕид бил пронајден и влез со дрвена греда кој бил изгорен од пожар во 1693 година.
Црквата имала готско светилиште, кое го заменило романското светилиште во средината на 15 век. Во непосредна близина на неа се наоѓала романската камбанарија, која некои ја претставувале дека датира од 1360 година; во секој случај, очигледно била изградена во 14 век. Во него било сместено ѕвоно од 1521 година, на кое на готски минуску е напишано: + iesus + maria + anno + XXI + lucas + marcus + ioannes + matheus. Во камбанаријата имало и челично ѕвоно, кое било леано во леарница во Јесенице и благословено на 22 февруари 1922 година. Тежи 242 кг. Од 1 октомври 2000 година, опкружен е со две бронзени ѕвона (со тежина од 198кг и 136кг), кои биле направени од специјалистите за ѕвона во Пасау, Германија. Тие биле осветени од архиепископот белградски монс. Станислав Хочевар.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Црква „Св. Тома“ - Ратече на Ризницата ?
