Христо Караманџуков

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Христо Иванов Караманџуков со прекар Горчо Смитков[1] бил тракиски револуционер од Родопите, деец на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација, бугарски општественик и книжовник.[2]

Христо Караманџуков во 1903 година.

Биографија[уреди | уреди извор]

Семејството на Иван Караманджуков (со бројаница). Меѓу него и неговата жена Стајка е нивниот син Христо (1908).

Христо Караманџуков е роден на 14 декември 1876 година во ах'челебиското село Чокманово, тогаш во Отоманската империја. Тој бил најстариот син на Иван Караманджуков, револуционер, четник на капетан Петко војвода. Во 1895 година Христо се дипломирал на Бугарската машка гимназија во Одрин. Бил учител во Славејно, а во 1898 - 1899 година завршил Серско бугарско педагошко училиште. Како ученик во Сер станал член на Бугарското тајно револуционерно братство, а во текот на летото на 1899 година се приклучува кон ВМОРО.

Во 1900 година бил секретар на околиски водич на Револуционерната организација во Ах'челебиско со прекар Горчо Смитков. Во 1901 година за време на Пашмаклиска афера , во која бил уапсен неговиот татко, бегап заедно со Христо Лакудов во Бугарија и почнал да дејствува нелегално во Отоманската империја. Организирал комитети во Ах'челебиско, Ксантиско и Дедеагачко. Караманджуков бил еден од иницијаторите за свикување на Пловдивскиот конгрес (13 - 15 април 1902 година), на кој бил определен за агитатор и организатор во Малотрновскиот револуционерен реон и за кратко време бил секретар во подрачната чета на Георги Кондолов.

Во почетокот на 1903 година повторно бил префрлен во Родопите. Претставник бил на Ах'челебискиот околиски револуционерен комитет на конгресот на Одринскиот округот на Петрова нива (28 - 30 Мај). Организирал Родопскиот конгрес на ВМОРО. Учествувал во Илинденското востание во Родопите.

Четата на Лазо Лазов кај село Росеново на пат за конгресот на Петрова нива. Отпред е Христо Караманджуков.

По задушувањето на востанието Караманджуков учил филозофија и педагогија во Софискиот универзитет, но бил исклучен заради и завршил во 1908 година во Белград. По Младотурската револуција во 1908 година се вратил во Отоманската империја како учител. Предавал во Серското педагошко училиште и во Цариградската духовна семинарија. Занимавал се и со новинарство. Предава и во педагошко училиште во Дупница, каде го затекнала Првата светска војна.

Родопска чета пред заминување во 1903 година. Напред од лево кон десно: Никола Данаилов, Пејо Шишманов, Христо Караманджуков. Во центарот со знамето Никола Шишманов

Во 1917 година како војник во Единаесетта пешадиска македонска дивизија е прераспределени во Ниш, каде што учествувал во издавањето на весникот "Моравски глас". [3] По војната бил директор на гимназијата во Ксанти. По 1920 година, кога Ксанти бил предаден на Грција, се населил во Софија, каде што пишал статии во разни списанија и весници. Во 1921 година издавал заедно со Васил Дечев весник "Родопски глас" . Од истата 1921 до 1947 година бил издавач на списанието "Родопи". Во 1934 година Караманджуков издал книгата "Западно-тракиските Бугари во нивното култорно-историско минато со особен поглед кон нивното политичко-револуционерно движење".

Караманджуков на Родопскиот конгрес.

Од 1937 до 1939 година бил главен инспектор во Министерството на народната просвета. Како таков искористил шансите за откривање на нови училишта во Родопите, и за назначување на наставници и за развојот на образованието меѓу Бугарите муслимани. Христо Караманджуков учествувал во активностите на дружбата Родина. Земал активно учество во работата на Сојуз на тракиските друштва во Бугарија уште во 1922 година и во Рило-Родопската унија. Член бил на уредувачкиот одбор на "Тракиски зборник", а од 1934 до 1945 година бил претседател на Тракискиот научен институт.

Умрел во 1952 година.

Во 1980 година бил издаден зборник спомени и документи на Караманджуков под насловот "Родопите во Илинденското востание", а во 1996 година - "Подготовка на Илинденското востание во Странџа - Малотрновски револуционерен реон 1902-1903". По повод 135-годишнината од раѓањето на Караманджуков била издадена книгата "Христо Караманджуков. Радател за бугарштината во Родопите - спомени, писма и документи".[4][5]

Белешки[уреди | уреди извор]

  1. Николов, Борис. ВМОРО - псевдоними и шифри 1893-1934, Ѕвезди, 1999, стр.29, 89
  2. Николов, Борис Ј Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација. Војводи и раководители (1893-1934). Биографски-библиографски директориум, Софија, 2001, стр 73.
  3. Бугарски периодичен печат 1844 - 1944. коментари библиографски именик, том 3, Бугарски библиографски институт "Елин Пелин" Наука и уметност, Софија, 1962, стр 134.
  4. Караманджуков, Христо. Родопите во Илинденското востание (спомени и документи), Софија, Издаваштво на татковината фронт, 1986, стр 5-6.
  5. post.html "Придонесот на црница во македонско-одринското ослободително движење" по "Западнотракийските Бугари" од Христо Караманджуков.