Прејди на содржината

Хирург

Од Википедија — слободната енциклопедија
Хирурзи изведуваат операции

Хирург[1][2]лекар што изведува хируршки зафати. Иако постојат различни традиции во различни времиња и места, современиот хирург е лиценциран лекар и ја добил истата медицинска обука како лекарите пред да специјализира хирургија.

Во некои земји и јурисдикции, титулата „хирург“ е ограничена за да се одржи интегритетот на занаетчиската група во медицинската професија. Специјалист што се смета за правно признат хирург вклучува подијатаријата, стоматологијата и ветеринарната медицина. Се проценува дека хирурзите изведуваат над 300 милиони хируршки дејства секоја година во светски рамки.[3][4]

Историја

[уреди | уреди извор]
Ал-Захрави, лекар од исламското златно време, кој се смета за еден од „татковците на современата хирургија“.

Првата личност што документирала операција бил индискиот лекар-хирург од 6 век пр. н. е., Сушрута. Тој се специјализирал за козметичка пластична хирургија, па дури и документирал отворена процедура за ринопластика.[5] Неговото ремек-дело „Сушрута-самхита“ е еден од најважните зачувани древни трактати за медицината и се смета за основен текст и на ајурведата и на хирургијата. Трактатот се однесува на сите аспекти на општата медицина, но преведувачот Г.Д. Сингал го нарекол Сушрута „татко на хируршката интервенција“ поради извонредно точните и подробни описи на хирургијата што се наоѓаат во делото.[6]

По конечното пропаѓање на Медицинската школа Сушрута во Индија, хирургијата била во голема мера занемарена сè додека хирургот од Златното време на Исламската ера, Ал-Захрави (936–1013), не ја воспоставил хирургијата како ефикасна медицинска практика. Тој се смета за најголемиот средновековен хирург што се појавил од исламскиот свет, а е опишан и како татко на хирургијата.[7] Неговиот најголем придонес во медицината е „Китаб ал-Тасриф“, енциклопедија на медицински практики во триесет тома.[8] Тој бил првиот лекар што опишал ектопична бременост и првиот лекар што ја идентификувал наследната природа на хемофилијата.[9]

Неговите пионерски придонеси во областа на хируршките постапки и инструменти имале огромно влијание врз хирургијата, но дури во 18 век хирургијата се појавила како посебна медицинска дисциплина во Англија.[9]

Во Европа, хирургијата најчесто се поврзувала со бербери-хирурзи кои ги користеле своите алатки за шишање за да вршат хируршки процедури, често на бојното поле, а исто така и за своите работодавци.[10] Со напредокот во медицината и физиологијата, професиите на берберите и хирурзите се разделиле. До 19 век берберите-хирурзи практично исчезнале, а хирурзите речиси секогаш биле квалификувани лекари кои специјализирале хирургија.

Специјализации

[уреди | уреди извор]
Клиниката Грос, 1875, Музеј на уметноста во Филаделфија и Академијата за ликовни уметности во Пенсилванија

Некои лекари кои се општи лекари или специјалисти по семејна медицина или итна медицина можат да извршуваат ограничен опсег на мали, чести или итни хируршки интервенции. Анестезијата често ја придружува операцијата, а анестезиолозите и медицинските сестри-анестезиолози можат да го надгледуваат овој аспект на операцијата. Асистентот на хирургот, хируршките медицински сестри и хируршките технолози се обучени професионалци кои им помагаат на хирурзите.

Низ целиот свет, низата „хируршки“ патологии што ги третира хирургот не секогаш бараат хируршки методи. На пример, хирурзите го третираат дивертикулитисот конзервативно со употреба на антибиотици и одмор на цревата. Во некои случаи на опструкција на тенкото црево, особено кога пациентот имал претходна абдоминална операција, хирургот го третира пациентот со ресусцитација со течности, назогастрична декомпресија на желудникот, што доведува до решавање на цревната опструкција во случаи кога адхезиите се етиологија на опструкцијата. Истото важи и за другите занаетчиски групи во хирургијата.

  1. „хирург“Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. „хирург“Официјален дигитален речник на македонскиот јазик
  3. Weiser, Thomas G.; Haynes, Alex B.; Molina, George; Lipsitz, Stuart R.; Esquivel, Micaela M.; Uribe-Leitz, Tarsicio; Fu, Rui; Azad, Tej; Chao, Tiffany E. (2015). „Estimate of the global volume of surgery in 2012: An assessment supporting improved health outcomes“. The Lancet. 385: S11. doi:10.1016/S0140-6736(15)60806-6. PMID 26313057.
  4. Liu, Liang Qin; Mehigan, Sinead (2021). „A Systematic Review of Interventions Used to Enhance Implementation of and Compliance with the World Health Organization Surgical Safety Checklist in Adult Surgery“ (PDF). AORN Journal. 114 (2): 159–170. doi:10.1002/aorn.13469. PMID 34314014 Проверете ја вредноста |pmid= (help). Архивирано од изворникот (PDF) на 2023-02-28. Посетено на 2023-02-28.
  5. Papel, Ira D. and Frodel, John (2008) Facial Plastic and Reconstructive Surgery. Thieme Medical Pub. ISBN 1588905152
  6. Weiser, Thomas G.; Haynes, Alex B.; Molina, George; Lipsitz, Stuart R.; Esquivel, Micaela M.; Uribe-Leitz, Tarsicio; Fu, Rui; Azad, Tej; Chao, Tiffany E. (2015). „Estimate of the global volume of surgery in 2012: An assessment supporting improved health outcomes“. The Lancet. 385: S11. doi:10.1016/S0140-6736(15)60806-6. PMID 26313057.
  7. Ahmad, Z. (St Thomas' Hospital) (2007), „Al-Zahrawi – The Father of Surgery“, ANZ Journal of Surgery, 77 (Suppl. 1): A83, doi:10.1111/j.1445-2197.2007.04130_8.x
  8. al-Zahrāwī, Abū al-Qāsim Khalaf ibn ʻAbbās; Studies, Gustave E. von Grunebaum Center for Near Eastern (1973). Albucasis on surgery and instruments. University of California Press. ISBN 978-0-520-01532-6. Посетено на 16 May 2011.
  9. 1 2 Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2008). Handbook to Life in the Medieval World. Handbook to Life Series. 2. Infobase Publishing. стр. 528–530. ISBN 978-0-8160-4887-8.
  10. Weiser, Thomas G.; Haynes, Alex B.; Molina, George; Lipsitz, Stuart R.; Esquivel, Micaela M.; Uribe-Leitz, Tarsicio; Fu, Rui; Azad, Tej; Chao, Tiffany E. (2015). „Estimate of the global volume of surgery in 2012: An assessment supporting improved health outcomes“. The Lancet. 385: S11. doi:10.1016/S0140-6736(15)60806-6. PMID 26313057.