Хенри VIII (драма)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Популарната историја за животот на Кралот Хенри Осми е историска драма од Вилијам Шекспир и (наводно) Џон Флечер, заснована врз животот на Хенри VIII од Англија. Во современите документи забележана е под друго име, Се е вистина (All is True), додека името Хенри VIII не се појавува сè до објавувањето на Првото фолио во 1623. Стилските докази укажуваат дека драмата била напишана од Шекспир во соработка со, или преработена од, неговиот наследник Џон Флечер. По својата структура драмата е карактеристична е и за жанрот на доцните романси. За време на изведба на Хенри VIII во театарот Глоуб во 1613, топовски истрел кој се користел за специјални ефекти, го запалил сламениот покрив на театарот (и гредите) изгорувајќи ја автентичната зграда до темел.

Извори[уреди | уреди извор]

Како и вообичаено во неговите историски драми, Шекспир првенствено се осврнал на Хрониките на Рафаел Холиншед, за да ги оствари своите драматуршки цели и да го приспособи материјалот на официјалната коректност во тоа време. Шекспир не само што разработил настани што се случиле во период од две декади, туку и го испревртел нивнот редослед. Драмата навестува, без да образложи директно, дека обвиненијата за предавство против Војводата од Бакингам биле невистинити и измислени; а содржи и споредливи нејаснотии во врска со други чувствителни прашања. Немилоста и обезглавувањето на Ан Болејн ( овде запишана Булен) е внимателно избегнато, а никаде во драмата не постои доказ за наредните четири жени на Хенри VIII. Како и да е, молбата на Кетрин од Арагон пред судот Легатин се чини дека е земена директно од историски записи.

Дати и изведби[уреди | уреди извор]

Најсовемените познавачи го датираат Хенри VIII во 1613, годината во која театарот Глоуб изгоре за време на една од најпрвите забележани изведби. Еден современ извештај наведува дека драмата била релативно нова во времето на пожарот, била изведувана не повеќе од два или трипати. Пред откривањето на овој доказ, водечките познавачи на XVIII и XIX век, вклучувајќи ги Самјуел Џонсон, Луис Теобалд, Џорџ Стивенс, Едмунд Малон и Џејмс Халивел-Филипс, го датирале создавањето на драмата пред 1603, тврдејќи дека про-Тудорската природа на драмата ја прави неверојатно невозможна да се појави за време на владеењето на кралот Џејмс, чија мајка била обезглавена од фамилијата Тудор. Како и да е, драмите кои давале позитивни портретирања на главните личности од династијата Тудор, како Хенри VIII (Кога ќе ме видиш ќе ме познаеш When You See Me You Know Mе 1605) и кралицата Елизабета Ако не ме познаваш мене, не познаваш никого If You Know Not Me, You Know Nobody, исто така 1605) всушност, биле изведени, издадени и реиздадени за време на ерата на Стјуарт. Хенри VIII е една од 20 и неколкуте драми на Шекспир за кои може да се одреди датум на прва изведба. Во случајот на Хенри VIII, изведбата е особено значајна заради пожарот кој го уништил таетарот Глоуб за време на изведбата, како што е опишано во неколку современи документи. Тие потврдуваат дека пожарот избувнал на 29 јуни 1613. Петнаесет години од денот на пожарот, на 29 јуни 1628, Кингс Мен повторно ја извеле драмата во театарот Глоуб. Изведбата била проследена од Џорџ Вилиерс, современиот Војвода од Бакнингам, кој си заминал на сред претстава, откако Војводата од Бакингам во претставата бил погубен. ( Еден месец подоцна Вилиерс бил убиен.) Една често изнесена традиција, поврзана со драмата го вклучува Џон Доунс, суфлер на дружината на Војводата од Јорк од 1662 до 1706. Во неговата Роскиус Англиканус(Roscius Anglicanus 1708), Доунс тврди дека улогата на Хенри VIII во оваа драма првенствено била изведена од Џон Лоуин, кој примал инструкции од самиот г-н Шекспир. Како и да е, личното вклучување на „г-н Шекспир” не е потврдено од ниеден современ извор. За време на Реставрацијата, Сер Вилијам Дејвнант поставил соработка со Томас Бетертон, во главната улога, која била гледана од Пепис. Наредните поставки на драмата од Дејвид Герик, Чарлс Кин, Хенри Ервинг (- кој избрал да го игра Волси, негативецот и можеби нај- наметливата улога во драмата, во 1888 со Елен Тери како величествената Кетрин од Арагон) и Херберт Бирбом Три станале уште подетални во нивната разработка на помпезноста на драмата. Како и да е, од деветнаесеттиот век па навака наклонетоста кон драмата се намалила и нејзините обработки станале многу ретки. Сепак, позитивните критички реакции на неодамнешна обработка (1996-1997) на Кралската дружина на Шекспир укажуваат дека драмата можеби е многу повеќе достојна за на сцена отколку што нејзината моментална репутација укажува. Било предвидено драмата да биде поставена во Глоуб театарот во Лондон од мај до 21 август 2010. Била поставена во Фолџер Шекспир театарот (Вашингтон Д.С.) од 12ти октомври до 28 ноември 2010; оваа обработка била дополнета со куклар-раскажувач, именуван по дворскиот шут на Хенри VIII Вил Самрс.

Авторство[уреди | уреди извор]

Општо земено, се верува дека драмата е соработка помеѓу Шекспир и Џон Флечер, писателот кој го заменил Шекспир како водечки драматург во Кингс Мен. Не постои современ доказ за ова; доказот лежи во стилот на поезијата, кој во некои сцени изгледа посличен на Флечеровиот отколку на Шекспировиот. Исто така не се знае дали вклученоста на Флечер може да биде карактеризирана како соработка или преработка. Можноста за соработка со Флечер, за првпат била изнесена од Џејмс Спидинг, експерт за Френцис Бејкон, во 1850. Спидинг и други поранешни аналитичари се потпирале врз низа специфични карактеристики во стилот и јазичните параметри на Флечер, кои тие ги забележале во Шекспировата драма. Во текот на следниот век, прашањето за двојно авторство било контроверзно, со собирање на повеќе докази во полза на хипотезата за соработка. Во 1966, Ердман и Фогл можеле да напишат дека „ денеска мнозинство познавачи ја прифаќаат теоријата за Флечеровото делумно авторство, иако значителен помал број не се согласуваат.” Значително стилистичко и стилометричко истражување било започнато од Крис Хој, кој во 1962 ја поделил драмата помеѓу Шекспир и Флечер, врз база на нивниот својствен избор на зборови, на пример Флечеровата употреба на ye за you и 'em за them. Во средина на деветнаесеттиот век, Џејмс Спидинг предложил слична поделба заснована врз употребата на стихови со единаесет слога; тој стигнал до истите заклучоци до кои ќе стигне и Хој еден век подоцна. Спидиг-Хој поделбата е општо прифатена, иако подоцнежни истражувања преиспитале некои од нејзините детали. Најчестото објаснување за придонесот на двајцата поети во драмата е ова:

Шекспир: Чин I, сцени 1 и 2; Чин II, сцени 3 и 4; Чин III, сцена 2, ред 1-203 ( до излегувањето на Кралот); Чин V, сцена 1. Флечер: Пролог; Чин I, сцена 3; Чин II, сцена 1 и 2; Чин III, сцена 1 и 2, 203-458 ( по излегувањето на Кралот); Чин IV, сцена 1 и 2; Чин V, сцена 2-5; Епилог.

Сценска историја[уреди | уреди извор]

Се верува дека Хенри Oсми за првпат била изведена како дел од церемониите кои ја прославувале венчавката на принцезата Елизабета во 1612-1613, иако првата евидентирана изведба била на 29 јуни 1613, кога каннонада во првиот акт, сцена 4( ред 49) го запалила сламениот покрив на Глоуб театарот и го изгорела до темел. Томас Бетертон го играл Хенри во 1664, и Коли Сибер често го зажиувувал во 1720те. Големиот спектакл на драмата ја направил многу популарна меѓу публиката од деветнаесеттиот век, со поставувањето на обработена обнова на Чарлс Кин во 1815, и Хенри Ирвинг, сметајќи го Кардинал Волси за едно од неговите најдобри интерпретации. Популарноста на драмата се намалила во дваесеттиот век, иако Чарлс Лејтон го играл Хенри во Садлерс Велс театарот во 1933 и Маргарет Вебстер ја режирала како воведна обработка на нејзиниот Американски репертоарски театар во Бродвеј во 1946 со Волтер Хемпден како Волси и Ева Ли Галине како Кетрин. Џон Гиелгад го играл Волси, Хари Ендрјуз го играл Кралот и Едит Иванс ја играла Катерина во Стредфорд во 1959. Најдолгото прикажување на драмата во Бродвеј била обработката на Херберт Биирбум Три во 1916, во која Лин Хардинг го играл Хенри, а Три го играл Волси, непрекинати 63 изведби. Друга значајна обработка била првата во реконструираниот Шекспиров Глоуб театар од 15 мај до 21 август 2010, како дел од првата сезона на Шекспирови историски драми, со канонада во исто време како и обработката во 1613 и актерска екипа која ги вклучувала Доминик Роуан како Хенри, Миранда Реисн како Ан, Ијан Мекнис како Волси и Кејт Дачине како Кетрин ( Рејсон исто така ја играла Ан во Ан Болејн во истата сезона).

Резиме[уреди | уреди извор]

Драмата започнува со предговор (лик, непознат во дrуги околности), кој нагласува дека публиката ќе види сериозна драма, и апелира до публиката, „првите и најсреќни слушатели од градот” да „бидете тажни, како што ќе ве направиме”. Чин I започнува со разговор помеѓу Војводите на Норфолк и Бакингам и Лорд Ејбергавени. Нивните говори ја искажуваат нивната заемна огорченост поради немилосрдната моќ и арогантната горделивост на Кардиналот Волси. Волси поминува преку сцената со своите придружници и го искажува своето непријателство кон Бакингам. Подоцна Бакингам е уапсен поради обвиненија за предавство – дело на Волси. Втората сцена во драмата ги претставува Кралот Хенри VIII и ја покажува неговата доверба во Волси како негов миленик. Кралицата Кетрин влегува да приговори на злоупотребата на Волси врз даночниот систем за свои цели; Волси се брани, но кога Кралот ги отповикува мерките на Кардиналот, Волси шири гласови дека тој самиот е одговорен за постапката на Кралот. Кетрин, исто така, повикува на апсење на Бакингам, но Волси го брани правејќи го надзорникот на Војводата главен осомничен. По сослушувањето на надзорникот, Кралот наредува да се започне со судењето на Бакингам. На гозба организирана од Волси, Кралот и неговите придружници влегуваат маскирани. Кралот танцува со Ан Болејн. Двајца анонимни господа го отвораат вториот Чин, едниот давајќи му на другиот извештај за судењето на Бакингам за предавство. Самиот Бакингам влегува, под стража откако е прогласен за виновен и се збогува со своите следбеници и со публиката. По неговото излегување, двајцата господа го озборуваат кралството, особено непријателството на Волси кон Кетрин. Следната сцена го покажува Волси кој почнува да презема чекори против Кралицата, додека благородните Норфолк и Сафолк набљудуваат критички. Волси ги запознава Кардиналот Кемпиус и Гардинер со Кралот; Кемпиус е дојден да служи како судија во судењето коешто Волси го подготвува за Кетрин. Ан Болејн е прикажана како разговара со Старата Дама која е нејзина придружничка. Ан го искажува своето разбирање за проблемите на Кралицата; но потоа управникот на кралскиот имот влегува да ја информира дека Кралот ја назначил за маркиза на Пембрук. Штом управникот си заминува, Старата Дама се шегува со Ан за неочекуваната наклонетост на Кралот кон неа. Екстравагантно поставената сцена на судење, го прикажува сослушувањето на Кетрин пред Кралот и неговите двојрани. Кетрин му забележува на Волси за неговите интриги против неа, и одбива да остане за пресудата. Но, откако Кралот го брани Волси и наведува дека неговите сопствени двоумења во врска со легалноста на нивниот брак довеле до судењето. Кемпиус протестира дека сослушувањето не може да продолжи во отсуство на Кралицата, а Кралот со тешко срце ја одложува пресудата. Волси и Кемпиус се соочуваат со Кетрин среде нејзините дворски дами; Кетрин емоционално протестира заради начинот на кој е третирана. Норфолк, Сафолк, Сури и Управникот на кралскиот имот се прикажани како планираат заговор против Волси. Пратка од писма на Волси за Папата се преадресирани до Кралот; писмата покажуваат дека Волси игра дволична игра, се спротиставува на планираниот развод на Хенри од Кетрин кај Папата, додека го поддржува кај Кралот. Кралот го искажува своето незадоволство кон Волси и тој за првпат сфаќа ја изгубил наклонетоста на Хенри. Благородниците го исмеваат Волси, а Кардиналот го испраќа својот следбеник Кромвел настрана, за да не биде убиен кога Волси ќе го изгуби статусот. Двајцата господа се враќаат да ја проследат и прокоментираат богатата поворка, за крунисувањето на Ан Болејн за Кралица, која поминува преку сцената во нивно присуство. Подоцна им се придружува трет господин, кој им носи нови вести за кралското озборување – зголемувањето на кралската наклонетост кон Томас Кромвел и заговорот против Кренмер, Архепископот на Кантербери. Прикажана е Кетрин, болна; има привидение на духови кои танцуваат. Кардиналот Кемпиус ја посетува; Кетрин ја искажува својата непрекината лојалност кон Кралот и покрај нивниот развод и и посакува се најдобро на новата Кралица. Кралот го повикува нервозниот Кранмер да се појави и ја искажува својата поддршка; подоцна, кога непочитување е искажано кон Кранмер од страна на Кралскиот совет, Хенри ги критикува и ја искажува својата наклонетост кон свештеното лице. Ан Болејн раѓа ќерка, идната Кралица Елизабета. Во последните сцени од драмата, портирот и неговите луѓе негодуваат за обидувањето да ја контролираат големата и ентузијастична толпа од луѓе која присуствува на крштевката на бебето Елизабет; друга пространа поворка е проследена со предвидување за идното величествено владеење на новородената принцеза, и епилогот на драмата.